Supreme Court dismisses VAT refund claim as tax authority correctly applied exemption rules for used buildings.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the taxpayer's cassation appeal against a lower court ruling that ordered the tax authority to refund overpaid VAT. The taxpayer had deducted input tax on invoices for a freezer and a steel hall structure, but the tax authority rejected these deductions, arguing the freezer lacked a copy and the hall was a 'used building' exempt from VAT. The court found the tax authority's interpretation of the VAT Act and implementing regulations correct, noting the hall was not a 'used building' and the freezer invoice was valid. Consequently, the court upheld the lower court's decision that the taxpayer's deductions were unlawful and the refund claim was inadmissible.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa o podatku od towarów i usług; rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o VAT; Art. 417 k.c.: If the tax authority correctly applies exemption rules for used buildings and validates input tax deductions based on sales registers, the taxpayer's claim for a refund of overpaid VAT is inadmissible.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CSK 109/05
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 marca 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Iwona Koper
Protokolant Bogumiła Gruszka
w sprawie z powództwa "E." Spółki z o.o.
przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Skarbowemu w S.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 10 marca 2006 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 11 maja 2005 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 22 października 2004 r. zasądził od
pozwanego Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w S. na rzecz powodowej „E.”
spółki z o.o. kwotę 134.639,45 zł z ustawowymi odsetkami od 9 kwietnia 2003 r. i
kosztami procesu. Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia
faktyczne:
Powodowa spółka została założona w dniu 17 kwietnia 2001 r. Zajmowała
się przemiałem zboża oraz wytwarzaniem otrąb i produktów z mąki, szybko
opanowując rynek lokalny, na którym nie miała konkurencji. W dniu 29 maja 2001 r.
powódka kupiła od Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego „W......."
wytwornicę lodu „C." na podstawie faktury VAT nr 541/2001, a w dniu 31 maja od
spółki z o.o. „M. - Max" konstrukcję hali stalowej wraz z 19 sztukami betonowych
podwalin fundamentowych na fakturę VAT na 23/2001. Powódka dokonała
potrącenia podatku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej o kwoty VAT - u
z obu tych faktur.
Przeprowadzona w dniu 17 lipca 2001 r. kontrola skarbowa w powodowej
spółce zakwestionowała dopuszczalność tych potrąceń. Jeśli chodzi o fakturę
541/2001, stwierdzono, że firma „W.................." nie posiada jej kopii, z czego
wyprowadzono wniosek, że nie było podstawy do dokonania potrącenia
wspomnianego podatku. Z kolei, według oceny kontrolujących, zakup konstrukcji
stalowej od firmy „M. - Max" dotyczył towaru, określonego w art. 7 ust. 1 pkt 5
ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku
akcyzowym, jako budowle używane, które są zwolnione do opodatkowania
podatkiem VAT. Wystawienie faktur VAT nr 23/2001 na ten przedmiot zakupu było
więc nieuzasadnione, a zatem bezpodstawne też było dokonane przez powodową
spółkę potrącenie podatku o kwotę VAT - u z tej faktury. Na podstawie tych ustaleń
urząd skarbowy uznał, że na skutek bezpodstawnych potrąceń podatku o kwoty
VAT - u z obu tych faktur, powodowa spółka ma zaległości podatkowe za miesiące
maj i lipiec 2001 r. W dniu 25 października 2001 r. wydana została na podstawie
art. 33 § 2 ordynacji podatkowej decyzja zabezpieczająca należność podatkową
w kwocie 63.063 zł - przed wydaniem decyzji o ustaleniu zaległości podatkowej
z tego tytułu. Zabezpieczenia dokonano w ten sposób, że najpierw zajęto rachunek
bankowy powódki, a następnie przelano tę kwotę na rachunek Urzędu
Skarbowego. Decyzja o ustaleniu wysokości zaległości podatkowej w kwocie
63.063 zł została wydana przez Urząd Skarbowy w S. w dniu 28 listopada 2001 r.,
co spowodowało, zgodnie z art. 33 § 4 pkt 2 ordynacji podatkowej, wygaśnięcie
decyzji z dnia 25 października o zabezpieczeniu należności podatkowych. Z tej
przyczyny Urząd Skarbowy decyzją z dnia 17 grudnia 2001 r. umorzył
postępowanie
odwoławcze
wywołane
odwołaniem
powódki
od
decyzji
o zabezpieczeniu z dnia 25 października. Na skutek odwołania powódki od decyzji
z dnia 28 listopada 2001 r. ustalającej zaległości powoda, Izba Skarbowa decyzją
z dnia 28 maja 2002 r. uchyliła zaskarżoną decyzję i ustaliła kwotę zwrotu różnicy
podatku w wysokości 24.393 zł, zaległość podatkową na kwotę 9.750 zł, odsetki za
zwłokę w kwocie 1.281,90 zł oraz dodatkowe zobowiązanie podatkowe na kwotę
2.281 zł. W dniu 20 czerwca 2002 r. powódka wniosła skargę na decyzję Izby
Skarbowej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podtrzymując stanowisko,
że nie miała żadnych zaległości podatkowych. Izba Skarbowa w odpowiedzi na
skargę w dniu 27 września 2002 r. uchyliła w całości swoją decyzję z dnia 28 maja
2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w S. z dnia
28 listopada 2001 r. i umorzyła postępowanie w sprawie zaległości podatkowej
powódki z tytułu podatku od towarów i usług, uznając, że nie było podstaw do
ustalania tej zaległości. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia
12 grudnia
2002
r.
umorzył
postępowanie
przed
tym
Sądem,
jako
bezprzedmiotowe.
Pozwany Urząd Skarbowy dokonywał w 2002 r. sukcesywnego zwrotu
pobranych od powódki kwot podatku. W sprawie niniejszej powódka dochodzi
zasądzenia odszkodowania za straty poniesione na skutek bezpodstawnego, jak
się okazało, przejęcia jej środków finansowych w kwocie 63.063 zł, których nie
mogła przeznaczyć na inwestowanie i dalszy rozwój firmy. Spowodowało to
ograniczenie jej działalności, gdyż nie miała odpowiednich środków na zakup zboża
do przemiału i przerobu i pociągnęło przejściową utratę lokalnego rynku zbytu.
Jednocześnie powódka musiała w tym czasie ponosić koszty działalności w postaci
pokrycia kosztów energii, zobowiązań z tytułu zawartych umów oraz wynagrodzeń
pracowniczych. Straty te szacuje na łączną kwotę 144.626,17 zł. Sąd Okręgowy
uznał, że roszczenie powódki znajduje usprawiedliwienie co do zasady w treści art.
77 Konstytucji, gdyż poniosła ona szkodę na skutek niezgodnych z prawem aktów
władczych strony pozwanej. Jeśli chodzi o fakturę VAT 541/2001, to organ
podatkowy nie dołożył starań aby ustalić, czy sprzedawca odprowadził podatek
w niej wskazany do właściwego urzędu skarbowego, „choć posiadał ku temu
odpowiednie instrumenty". Z kolei w przypadku faktury VAT nr 23/2001 organ
podatkowy dokonał błędnej interpretacji ustawy o podatku od towarów i usług oraz
o podatku akcyzowym, uznając, że od wymienionego w tej fakturze towaru podatek
VAT nie przysługuje. W konsekwencji tych błędów doszło do zabezpieczenia
należności podatkowych, które nie istniały. Niezgodne z prawem decyzje
podatkowe wyrządziły powódce szkodę w postaci lucrum cessans (art. 361 § 2
k.c.), którą pozwany Skarb Państwa obowiązany jest powetować. Wyliczoną przez
biegłego wysokość szkody Sąd pomniejszył o kwotę odsetek ustawowych
zwróconych powódce, przyjmując, że odsetki te mają funkcje kompensacyjną
i odszkodowawczą, w związku z czym ich suma powinna zmniejszać należne
powódce odszkodowanie. Dlatego powództwo zostało uwzględnione do wysokości
134. 639,45 zł, a w pozostałej części oddalone, jako niezasadne.
Apelacja pozwanego od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem
Sądu Apelacyjnego z dnia 11 maja 2005 r. Sąd Apelacyjny podzielając ustalenia
Sądu Okręgowego uznał, że podstawą prawną przypisania odpowiedzialności
pozwanemu Skarbowi Państwa jest art. 417 k.c. w brzmieniu obowiązującym w
dacie
wyrządzenia
obiektywnej
szkody,
przesłanki
w
którego
zastosowanie
wymagało
wystąpienia
postaci
działania
funkcjonariusza
publicznego
niezgodnego z prawem, niezależnie od jego zawinienia. Ponieważ bezprawne
działanie
funkcjonariuszy
pozwanego
zostało
wykazane, uwzględnienie
powództwa było usprawiedliwione, a kwestionująca to orzeczenie apelacja
podlegała oddaleniu, jako niezasadna.
W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie art. 417 k.c. i na tej podstawie wniósł o uchylenie skarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, albo o orzeczenie co do istoty
sprawy i oddalenie powództwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sprawie chodzi o naprawienie szkody wyrządzonej powódce na skutek
decyzji pozwanego z dnia 25 października 2001 r., zabezpieczającej należność
podatkową
powodowej
spółki,
ustaloną
następnie
decyzją
tegoż
Urzędu
Skarbowego w S. z dnia 28 listopada 2001 r. Nie ulega wątpliwości,
że, ze względu na datę tej decyzji, podstawą odpowiedzialności pozwanego
Skarbu Państwa jest art. 417 § 1 k.c. w jego pierwotnej wersji, z tym tylko, że
w rozumieniu ustalonym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia
2001 r. SK 18/00 (OTK 2001, nr 8, poz. 14), nawiązującym do treści art. 77 ust. 1
Konstytucji, czyli jako odpowiedzialność za niezgodne z prawem działanie organu
władzy publicznej. W stanie prawnym znajdującym zastosowanie do tej
odpowiedzialności brak było odpowiednika obecnie obowiązującego art. 417 1 § 1
i 2 k.c., co oznaczało, że na sąd orzekający spadał ciężar ustalenia i oceny czy
działanie organu władzy w formie decyzyjnej było niezgodne z prawem
w rozumieniu art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Trudność tego
zadania polegała na tym, że, jak zaznaczył to Trybunał Konstytucyjny
w uzasadnieniu powołanego wyroku, przepisów tych nie należy rozumieć w ten
sposób,
ze
każda
wadliwość
prawna
decyzji
stwarza
podstawę
do
odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Nie ma więc podstaw do
przyjęcia stanowiska, że każde orzeczenie lub decyzja uchylona w toku instancji
może być uznana w rozumieniu tych przepisów za niezgodną z prawem i tym
samym rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą (tak też m.in. Sąd Najwyższy
w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 34/03 (nie publ.).
W niniejszej sprawie stopień tej trudności jest znacznie złagodzony przez
fakt, że prawnej oceny poprawności postępowania Urzędu Skarbowego, w kwestii
związanej
najpierw
z
zabezpieczeniem
należności
podatkowej
a
potem
z ustaleniem jej wysokości, dokonała Izba Skarbowa w G. w decyzji z dnia 29
września 2002 r., uchylając własną decyzję z dnia 28 maja 2002 r. oraz decyzję
Urzędu Skarbowego w S. z dnia 28 listopada 2001 r. i umarzając postępowanie w
sprawie. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że jeśli chodzi o fakturę nr
541/2001, to jej oryginał jest w posiadaniu powodowej spółki, jako nabywcy towaru,
natomiast pozostała u zbywcy kopia uległa zniszczeniu. W takiej sytuacji, zgodnie z
§ 50 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w
sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz
o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 109, poz. 1245, ze zm.), gdy wystawca takiej
faktury uwzględnił wykazaną w niej sprzedaż i podatek należny w deklaracji dla
podatku od towarów i usług, to faktura ta stanowi podstawę do obniżenia podatku
należnego oraz do zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Z
protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu 5 września 2001 r. w firmie zbywcy
wynika, że faktura ta została ujęta w rejestrze sprzedaży za maj 2001 r. i następnie
w deklaracji VAT - 7 za ten miesiąc. Oznacza to, zdaniem Izby Skarbowej, że „brak
było podstaw do kwestionowania prawa spółki „E." do ujęcia w rozliczeniu za maj
2001 r. podatku naliczonego, wynikającego z faktury nr 541/2001. Taka ocena
organu nadrzędnego pozwalała w pełni przyjąć Sądom, że obciążenie powodowej
spółki podatkiem, odliczonym przez nią z tej faktury, było niezgodne z powołanym
przepisem rozporządzenia, a zatem niezgodne z prawem w rozumieniu art. 417 k.c.
Podobnie przedstawia się sprawa z fakturą nr 23/2001, wystawioną przez
Przedsiębiorstwo „M. - Max" na zakupiony przez powódkę fragment konstrukcji
stalowej hali. Jest bezsporne, że elementy tej konstrukcji nie były zmontowane u
zbywcy, stąd też, jak przyjmuje Izba Skarbowa, nie można uznać, żeby mogły one
w jakikolwiek sposób służyć spółce „M. - Max" w prowadzonej przez nią
działalności gospodarczej. Nie były to zatem „towary używane" w rozumieniu art. 4
pkt 7 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz od
podatku akcyzowym (Dz.U. nr 11, poz. 50, ze zm.). Dlatego faktura ta nie jest
fakturą, o której mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o VAT, ponieważ dokumentuje
sprzedaż towaru podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na
zasadach ogólnych. Oznacza to, że nie ma do niej zastosowania § 50 ust. 4 pkt 3
cytowanego rozporządzenia, jak to błędnie przyjął Urząd Skarbowy. Naruszenie
przez ten Urząd przytoczonych przepisów ustawy o VAT i rozporządzenia
wykonawczego nie budziło, zdaniem Izby Skarbowej, wątpliwości, wobec czego
trafnie zostało zakwalifikowane przez Sądy orzekające, jako niezgodne z prawem w
rozumieniu art. 417 k.c. Kwestionowanie w skardze kasacyjnej tej kwalifikacji
prawnej jest więc chybione. Inną kwestią jest, czy szkoda, wyliczona przez biegłego
i zaakceptowana przez Sądy, jest w całości następstwem tych decyzji Urzędu
Skarbowego, podjętych niezgodnie z prawem. Kwestia ta uchyla się jednak spod
kontroli Sądu Najwyższego, ponieważ nie została objęta podstawą skargi (art.
39813 § 1 k.p.c. Dlatego orzeczono jak w sentencji (39814 k.p.c.).
jz
/tp/