Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CKN 651/00 Generato dall'IA

Reciprocal retention right prevents delay in monetary return after contract rescission under Polish Civil Code.

Numero d'incarto IV CKN 651/00
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court partially overturned the appellate court's dismissal of the plaintiff's claim for interest and vehicle return. The plaintiff argued that the defendant failed to exercise its right of retention, which should have prevented the award of interest for delayed return. The court held that the appellate court erred by conflating the existence of a right with its effective exercise, requiring a clear assertion of the retention claim to negate delay.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

art. 496 k.c.; art. 481 § 1 k.c.: The right of retention under the Civil Code must be effectively and clearly asserted by the obligee to preclude a finding of delay in the return of the corresponding monetary performance.

Parole chiave

Generato dall'IA
right of retention contract rescission delayed performance reciprocal obligations civil code provisions appellate review monetary return

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 496 k.c.
przysługującego drugiej stronie z mocy art. 496 k.c. – do czasu zaoferowania jej
art. 481 § 1 k.c.
496 w związku z art. 481 § 1 k.c.).
art. 378 § 1 k.p.c.
przepisu art. 378 § 1 k.p.c. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik
art. 321 § 1 k.p.c.
Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. uzasadniany tym, że
art. 393 § 13 k.p.c.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 393 13 § 1
art. 481 § 1 k.c
496 w związku z art. 481 § 1 k.c.).
art. 494 k.c
Na podstawie art. 494 k.c.
art. 496 k.c
przysługującego drugiej stronie z mocy art. 496 k.c.
art. 321 § 1 k.p.c
Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c.
art. 378 § 1 k.p.c
przepisu art. 378 § 1 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I CRN 115/93
1993 r., I CRN 115/93, OSNC 1994, nr 7-8, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 31 stycznia 2002 r., IV CKN 651/00

Skuteczne skorzystanie przez stronę z prawa zatrzymania wzajemnego

świadczenia pieniężnego wyłącza opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia

(art. 496 w związku z art. 481 § 1 k.c.).

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny U. przeciwko

Przedsiębiorstwu Transportowemu „T.”, spółka z o.o. w B. o zapłatę, po

rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 31 stycznia 2002 r. na rozprawie kasacji

powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 lutego 1999 r.

uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i w tym zakresie

przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka domagała się od obu pozwanych spółek solidarnej zapłaty kwoty

40 271 zł z odsetkami tytułem zwrotu ceny samochodu, za równoczesnym zwrotem

przez nią pozwanej spółce „T.” samochodu osobowego, w związku z odstąpieniem

przez powódkę od umowy sprzedaży tego pojazdu.

Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo w znacznej części wobec

pozwanej spółki „T.”, zasądzając od niej na rzecz powódki kwotę 40 000 zł z

odsetkami w wysokości 35 % w stosunku rocznym od dnia 9 sierpnia 1997 r., za

jednoczesnym zwrotem przez powódkę samochodu. Zasądzenie odsetek od daty

doręczenia pozwu Sąd pierwszej instancji uzasadnił tym, że był to ostateczny

termin dla pozwanej spółki „T.” do spełnienia na rzecz powódki świadczenia

należnego jej w następstwie odstąpienia od umowy.

Powództwo wobec drugiej z pozwanych spółek – spółki z o.o. D.C.W. zostało

oddalone.

Apelację pozwanej spółki „T.” uwzględnił w części Sąd Apelacyjny w

Białymstoku, który zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od

pozwanej na rzecz powódki kwotę 32 000 zł, za jednoczesnym wydaniem przez

powódkę pozwanej samochodu osobowego. Zdaniem Sądu drugiej instancji,

żądanie zwrotu ceny kupna nowego samochodu nie znajdowało oparcia w art. 494

k.c., skoro już po odstąpieniu od umowy powódka korzystała z niego przez ponad

rok. W tej sytuacji ujemne skutki obciążają kupującego. (...)

Zarazem jako nieuzasadnione ocenił Sąd drugiej instancji żądanie powódki

zasądzenia odsetek z tytułu opóźnienia (art. 481 § 1 i 2 k.c.), odwołując się do

przysługującego drugiej stronie z mocy art. 496 k.c. – do czasu zaoferowania jej

zwrotu przedmiotu świadczenia – prawa zatrzymania, na które można się powołać

także w sposób dorozumiany.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła kasacją powódka, zarzucając

naruszenie prawa materialnego – 481 § 1 i 2 k.c. przez niezasądzenie odsetek z

tytułu opóźnienia w spełnieniu świadczenia, oraz naruszenie przepisów

postępowania mające istotny wpływ na orzeczenie – art. 378 § 1 i 321 § 1 k.p.c. W

uzasadnieniu kasacji powódka zakwestionowała zasadność oddalenia powództwa o

odsetki, twierdząc, że Sąd wykroczył poza zakres kontroli apelacyjnej, prawo

zatrzymania powinno być bowiem badane tylko w sytuacji zgłoszenia zarzutu przez

stronę pozwaną. Zdaniem powódki, Sąd powinien zasądzić stosowne odsetki,

stosując przepis art. 481 § 1 i 2 k.c. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. uzasadniany tym, że

Sąd przyjął, iż doszło do skorzystania przez pozwaną spółkę z prawa zatrzymania,

mimo że strona pozwana nie podnosiła stosownego zarzutu nawet w sposób

dorozumiany. Przepis art. 321 § 1 k.p.c. przewiduje zakaz wyrokowania co do

przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, oraz zakaz zasądzania ponad żądanie, a

więc wiąże się z wzajemną relacją między zakresem żądania poddanego pod osąd

sądu przez stronę powodową a zakresem rozstrzygnięcia zawartego w sentencji

orzeczenia. Sąd odwoławczy tego przepisu nie naruszył, orzekając reformatoryjnie

oddalił bowiem powództwo w części, a w części uwzględniającej powództwo nie

orzekł ponad zakres żądania strony powodowej. Doszło natomiast do naruszenia

przepisu art. 378 § 1 k.p.c. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, wskutek jej rozpoznania z przekroczeniem granic apelacji.

Strona pozwana nie domagała się w apelacji obniżenia ceny pojazdu, mimo

akcentowania faktu jego intensywnej eksploatacji i wskutek tego znacznego

zmniejszenia jego wartości już w okresie po odstąpieniu przez powódkę od umowy.

Żądanie obniżenia ceny pojazdu nie mogło zresztą być uwzględnione w procesie

mającym za przedmiot zwrot wzajemnych świadczeń, spowodowany odstąpieniem

przez powódkę od umowy sprzedaży w wyniku skorzystania z uprawnienia

przysługującego kupującemu z tytułu rękojmi. Na podstawie art. 494 k.c. w związku

z art. 560 § 1 k.c. powódka była więc zobowiązana do zwrotu pozwanej samochodu

osobowego, a jednocześnie mogła żądać zwrotu tego, co sama świadczyła, czyli

zwrotu kwoty odpowiadającej zapłaconej przez nią cenie w dacie zakupu pojazdu.

Okoliczność, że powódka, wskutek późniejszej intensywnej eksploatacji pojazdu,

doprowadziła do znacznego obniżenia jego wartości, mogłaby być oceniana w

płaszczyźnie ewentualnego wyrządzenia szkody stronie pozwanej przez powódkę.

Strona pozwana nie zgłosiła jednak przeciwko powódce żadnego roszczenia

odszkodowawczego w formie powództwa wzajemnego ani nie skorzystała z zarzutu

potrącenia jakiejkolwiek własnej wierzytelności wobec powódki. W tej sytuacji

oddalenie powództwa ponad kwotę 32 000 zł, uzasadnione obniżeniem wartości

samochodu z przyczyn leżących po stronie powódki, nastąpiło z naruszeniem

zarówno materialnoprawnych zasad zwrotu wzajemnych świadczeń po odstąpieniu

od umowy wzajemnej, jak i przepisu art. 378 § 1 k.p.c.

Zasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. wskutek jego

niezastosowania. Jest oczywiste, że skoro na podstawie art. 496 k.c. każdej ze

stron przysługuje prawo zatrzymania świadczenia wzajemnego, to przysługuje ono

także tej stronie, która zobowiązana jest do zwrotu świadczenia pieniężnego

uzyskanego w wyniku zawarcia umowy, od której odstąpiono. Istnienia uprawnienia

pozwanej do skorzystania z prawa zatrzymania na podstawie art. 496 k.c. nie

można więc było zasadnie zanegować. Jednakże dopiero uprzednie jednoznaczne,

pozytywne przesądzenie, że pozwana skutecznie skorzystała z tego prawa,

pozwalałoby na przyjęcie, iż nie opóźnia się ona ze spełnieniem na rzecz powódki

świadczenia pieniężnego. Tymczasem Sąd drugiej instancji błędnie utożsamił fakt

przysługującego pozwanej prawa zatrzymania, na które można się powołać także w

sposób dorozumiany, z samym skutecznym skorzystaniem przez nią z tego prawa.

Nie ulega wątpliwości, że prawo zatrzymania może być uwzględnione przez

sąd tylko w razie zgłoszenia przez uprawnionego odpowiedniego zarzutu wobec

drugiej strony (por. uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 września

1993 r., I CRN 115/93, OSNC 1994, nr 7-8, poz. 161). Zarzut ten ma charakter

materialnoprawny, a nie procesowy, co oznacza, że dla uznania jego skuteczności

powinien być zgłoszony drugiej stronie. Wymogu tego nie eliminuje trafność

poglądu wyrażonego w powołanym wyroku Sądu Najwyższego, że nie ma żadnych

przeszkód, by powołanie się na prawo zatrzymania nastąpiło nie sposób wyraźny,

lecz jedynie dorozumiany. Ustalenie, że zgłoszenia zarzutu, nawet w ten ostatnio

wymieniony sposób, dokonano musi być jednak kategoryczne i jednoznaczne. (...)

Ponieważ ustalenia przyjęte za podstawę orzekania przez Sąd odwoławczy

nie są w tej materii ani stanowcze, ani jednoznaczne, zatem brak podstaw do

uznania, że strona pozwana skorzystała z prawa zatrzymania. Tymczasem dopiero

ewentualne jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy pozwana skutecznie zgłosiła

powódce odpowiedni zarzut, a w konsekwencji, czy skutecznie skorzystała z prawa

zatrzymania, pozwoli na ocenę, czy doszło do opóźnienia ze spełnieniem na rzecz

powódki świadczenia pieniężnego. Wobec powyższego zasadny okazał się zarzut

naruszenia art. 481 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie. (...)

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 393 13 § 1

k.p.c.).