Sale of apartment with partial land share is void if other units sold with easement; municipality liable for damages.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's dismissal of the plaintiffs' claim for damages against the municipality. The plaintiffs lost their property rights because the municipality inconsistently sold some apartments with land shares while granting others with partial perpetual usage rights, a practice deemed legally impermissible. The court ruled that the municipality, as the owner, must know the property's legal status and is liable for the resulting loss under Article 4201 § 1 of the Civil Code, overturning the lower court's finding that the plaintiffs caused their own damage.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 4201 § 1 k.c.; Art. 58 § 1 k.c.: A sale by a municipality of an apartment unit accompanied by a share in common land ownership is void if other units in the same building were sold with the grant of perpetual usage rights in a fractional part, as this mixed form of land rights is impermissible; the municipality bears liability for the resulting damage.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 26 lipca 2001 r., IV CKN 421/00
Umowa sprzedaży przez gminę lokalu wraz z udziałem we
współwłasności gruntu jest nieważna, jeżeli inne lokale w tym samym
budynku zostały sprzedane wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste gruntu
w ułamkowej części. Za wynikłą szkodę gmina może odpowiadać na
podstawie art. 4201 § 1 k.c.
Sędzia SN Maria Grzelka (przewodniczący), Sędzia SN Antoni Górski
(sprawozdawca), Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Renaty R.-H. i Piotra H. przeciwko
Gminie Miasta W. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 26 lipca
2001 r. na rozprawie kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z
dnia 11 września 1998 r.
uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w
Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania
kasacyjnego.
Uzasadnienie
W dniu 14 października 1994 r. powodowie zawarli umowę notarialną
o nabycie od pozwanej Gminy własności lokalu mieszkalnego nr 18 położonego
w budynku przy ul. D. nr 24 w W. wraz z odpowiednim udziałem w działce, na której
posadowiony jest budynek. Jednakże wniosek powodów o założenie księgi
wieczystej dla nabywanej nieruchomości został prawomocnie oddalony, okazało się
bowiem, że dokonując sprzedaży lokali w tym budynku, nie przestrzegano jednolitej
zasady. Niektórym nabywcom sprzedawano bowiem lokale wraz z udziałem we
współwłasności gruntu, a innym z oddaniem w użytkowanie wieczyste gruntu w
ułamkowej części. Uznając taką mieszaną formę uprawnień do gruntu za
niedopuszczalną, Sąd wieczystoksięgowy odmówił wpisu prawa własności
powodów.
Powodowie wystąpili z powództwem odszkodowawczym, domagając się
zasądzenia od pozwanej Gminy kwoty 70 000 zł odszkodowania za utratę prawa do
lokalu i kwoty 30 000 zł zadośćuczynienia za doznaną w związku z tym krzywdę.
Sąd Wojewódzki we Włocławku, na podstawie art. 4201 k.c., wyrokiem z dnia 19
grudnia 1997 r. zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 36 466 zł i oddalił
powództwo w pozostałym zakresie. Na zasądzoną kwotę składa się kwota 30 000 zł
odszkodowania za utracony lokal i kwota 6466 zł utraconych premii z posiadanych
przez powodów mieszkaniowych książeczek oszczędnościowych.
Na skutek apelacji pozwanej od tego orzeczenia Sąd Apelacyjny w Gdańsku
wyrokiem z dnia 11 września 1998 r. zmienił je i oddalił powództwo w całości. W
ocenie Sądu Apelacyjnego poniesiona przez powodów szkoda nie pozostaje w
związku przyczynowym z zachowaniem się pozwanej Gminy, lecz jest następstwem
działań samych powodów. Powodowie utracili bowiem prawo własności do
nabytego od pozwanej lokalu aktem notarialnym z dnia 14 października 1994 r. na
skutek stwierdzenia nieważności tego aktu w sprawie Sądu Rejonowego we
Włocławku, którą sami wytoczyli. Popierali oni żądanie w tamtej sprawie, mimo że
pozwana Gmina oferowała wszystkim nabywcom lokali w budynku przy ul. D. nr 24
możliwość konwalidowania zawartych umów sprzedaży. W ten sposób powodowie
doprowadzili sami do uszczerbku w ich majątku, a zatem nie mogą rościć pretensji
do pozwanej Gminy. Dlatego Sąd Apelacyjny oddalił ich powództwo w całości.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli powodowie kasacją, zarzucając
naruszenie art. 4201 § 1 i art. 361 § 1 k.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c., wnosząc o jego
zmianę przez oddalenie apelacji, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
W niniejszej sprawie zachowuje aktualność pogląd wyrażony w uchwale Sądu
Najwyższego z dnia 28 września 1995 r. III CZP 127/95 (OSNC 1996, nr 1, poz.
12). W jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na obowiązującą w naszym
systemie zasadę, zgodnie z którą prawo wieczystego użytkowania może być
ustanowione tylko na gruntach Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego.
Wykluczona jest zatem możliwość oddania w wieczyste użytkowanie gruntu,
stanowiącego współwłasność osoby fizycznej i Skarbu Państwa lub gminy. W
rezultacie Sąd Najwyższy uznał, że niedopuszczalna jest sprzedaż przez gminę
ułamkowej części gruntu zabudowanego domem wielomieszkaniowym – jako prawa
związanego z własnością lokalu – jeżeli grunt ten stanowi przedmiot
współużytkowania wieczystego związanego z własnością uprzednio
wyodrębnionych lokali. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przez użyte w tym
kontekście przez Sąd Najwyższy sformułowanie o „niedopuszczalności” takiej
czynności prawnej, należy rozumieć jej sprzeczność z prawem. Zgodnie zaś z art.
58 § 1 k.c. czynność taka jest nieważna od chwili jej dokonania, dlatego trzeba
przyjąć, że umowa sprzedaży przez pozwaną Gminę powodom lokalu
mieszkalnego wraz z udziałem we współwłasności gruntu, na którym wcześniej już
ustanowiono użytkowanie wieczyste, była od początku nieważna. Wyrok Sądu
Rejonowego z dnia 28 kwietnia 1997 r. stwierdzający tę nieważność miał więc tylko
charakter deklaratoryjny. (...) Prezentowany w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia
pogląd, że skoro powodowie sami doprowadzili do sądowego stwierdzenia
nieważności czynności notarialnej, to tym samym wyłącznie sami wyrządzili sobie
szkodę, której naprawienia dochodzą w niniejszym procesie, jest nietrafny i stanowi
błędne zastosowanie normy art. 361 § 1 k.c. (...)
Pozwana Gmina jako właścicielka i zarządzająca nieruchomością obowiązana
jest znać jej status prawny. Jeżeli zatem dopuszcza do sprzecznego z prawem
zbycia wyodrębnionych lokali w ten sposób, że niektórym nabywcom zbywa lokal
wraz z udziałem we współwłasności gruntu, a innym z udziałem w prawie
użytkowania wieczystego, to ponosi odpowiedzialność za wyrządzoną w ten sposób
szkodę na podstawie art. 4201 § 1 k.c. Odmienne stanowisko zajęte w tej kwestii
przez Sąd Apelacyjny nie da się pogodzić z prawidłową interpretacją tego przepisu,
co oznacza, że zarzut kasacji o jego naruszeniu jest trafny.
W rezultacie kasacja okazała się usprawiedliwiona, co skutkuje uchylenie
skarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 393 13
k.p.c.). (...)