Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CKN 1212/00 Generato dall'IA

Inadmissible: Inheritance rights violation claim dismissed due to failure to assess building conditions impact.

Numero d'incarto IV CKN 1212/00
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Inammissibile (Inadmissible)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court declared the cassation inadmissible because lower courts failed to evaluate whether the subdivision worsened building conditions. The applicant argued that dividing the inherited property violated his rights under Article 1036 of the Civil Code, while the court noted the lower courts relied solely on a geodetic expert's opinion. The decision held that assessing building conditions requires a specific architectural expert to determine if the new layout significantly degrades living standards.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 1036 k.c.; Art. 211, 212 § 2 k.c.: A violation of an heir's rights may occur if the subdivision of inherited property significantly worsens the building conditions, requiring an expert assessment of functional living standards rather than mere geometric division.

Parole chiave

Generato dall'IA
inheritance rights violation subdivision of property building conditions assessment heir's expectations civil code article 1036

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 1036 k.c.
Naruszenie uprawnień spadkobiercy, o którym mowa w art. 1036 k.c.,
Art. 211 k.c.
w związku z art. 211 k.c. jest uzasadniona.
Art. 212 § 2 k.c.
bowiem strony istota podziału zakładająca spłaty lub dopłaty (art. 212 § 1 i 2 k.c.),
Art. 393 § 1 k.p.c.
obydwie podstawy (art. 3931 pkt 1 i 2 k.p.c.) zarzucił naruszenie art.
Art. 393 § 2 k.p.c.
obydwie podstawy (art. 3931 pkt 1 i 2 k.p.c.) zarzucił naruszenie art.
Art. 378 § 2 k.p.c.
skarżący wskazał art. 378 § 2 in fine k.c.
Art. 386 § 4 k.p.c.
spadku, i art. 386 § 4, w związku z art.
Art. 382 k.p.c.
386 § 4 i art. 382 k.p.c. są
Art. 5 k.c.
zmiany rzeczy oraz zmniejszenia jej wartości, a także naruszenie art. 5 k.c. przez
art. 1036 k.c
Naruszenie uprawnień spadkobiercy, o którym mowa w art. 1036 k.c.,

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CRN 68/90
III CRN 68/90, OSNCP 1991, nr 8-9, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Postanowienie z dnia 16 lutego 2001 r., IV CKN 1212/00

Naruszenie uprawnień spadkobiercy, o którym mowa w art. 1036 k.c.,

może polegać również na istotnym pogorszeniu warunków zabudowy

nieruchomości powstałej po wydzieleniu jej części w celu przyznania

nabywcy udziału w rzeczy należącej do spadku.

Przewodniczący: Sędzia SN Gerard Bieniek

Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Strus (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2001 r. na rozprawie sprawy

z wniosku Pawła F. z udziałem Jarosława F. oraz Zenobii i Mariana małżonków P. o

dział spadku i zniesienie współwłasności, na skutek kasacji wnioskodawcy od

postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 1 września 1999 r.,

postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi

Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania w instancji kasacyjnej.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Gdańsku po rozpoznaniu sprawy z wniosku Pawła F. o dział

spadku i zniesienie współwłasności, na skutek apelacji wnioskodawcy zmienił

zaskarżone orzeczenie tylko w ten sposób, że zgodnie z art. 684 k.p.c. ustalił i

zamieścił w sentencji postanowienia wartość spadku po Annie F. oraz wartość

nieruchomości przyznanych w naturze wnioskodawcy i uczestnikom Zenobii i

Marianowi małżonkom P. Poza tym oddalił apelację wnioskodawcy.

Z przytoczonych w uzasadnieniu okoliczności wynika, że nieruchomość

położona w G., dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw (...) oznaczona jako

działka nr (...) o pow. 913 m2, jest zabudowana budynkami nadającymi się do

rozbiórki. Udział w niej wynoszący 1/4 część stanowi spadek po Annie F. i przypada

po połowie Jarosławowi F. i Pawłowi F. Natomiast pozostała część (3/4) stanowiła

własność Pawła F. Jarosław F. zbył uczestnikom postępowania małżonkom Zenobii

i Marianowi P. swój udział w nieruchomości spadkowej.

Uczestnicy domagali się podziału nieruchomości w naturze i otrzymali z mocy

postanowienia Sądu Rejonowego własność działki oznaczonej numerem (...) o pow.

114 m2, stanowiącej pas gruntu o szerokości 4 m, przylegający na całej długości do

nieruchomości małżonków P., którzy zostali zobowiązani do rozebrania całego

budynku gospodarczego posadowionego częściowo na działce (...). Wnioskodawca

otrzymał własność drugiej powstającej w wyniku podziału nieruchomości,

oznaczonej jako działka (...). Części, które otrzymali uczestnicy w wyniku podziału

odpowiadają niemal dokładnie ich udziałom wyrażonym zarówno kwotowo jak i

obszarowo.

Kasację od tego postanowienia wniósł wnioskodawca i powołując się na

obydwie podstawy (art. 3931 pkt 1 i 2 k.p.c.) zarzucił naruszenie art. 1036 w

związku z art. 211 i 212 § 2 k.c., polegające na uznaniu, że zbycie udziału w

przedmiocie wchodzącym w skład spadku nie było bezskuteczne względem

wnioskodawcy i przez uznanie, że podział nieruchomości nie był sprzeczny ze

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa i nie pociągnął za sobą istotnej

zmiany rzeczy oraz zmniejszenia jej wartości, a także naruszenie art. 5 k.c. przez

odmowę jego zastosowania, mimo sprzeczności żądania uczestników

postępowania z zasadami współżycia społecznego, polegającej na legalizacji w ten

sposób samowoli budowlanej. Wśród naruszonych przepisów postępowania

skarżący wskazał art. 378 § 2 in fine k.c. przez nieuchylenie zaskarżonego

postanowienia Sądu pierwszej instancji, mimo nierozpoznania przez ten Sąd istoty

sprawy w zakresie bezskuteczności zbycia udziału w przedmiocie należącym do

spadku, i art. 386 § 4, w związku z art. 227 i 382 k.p.c. przez nieuchylenie

zaskarżonego postanowienia, mimo że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił

możliwości wybudowania na przedmiotowej nieruchomości dwóch wolnostojących

domów, a Sądy obydwu instancji oddaliły wnioski o przeprowadzenie dowodu z

opinii biegłego architekta na wskazaną okoliczność.

Skarżący wnosił o wydanie orzeczenia przewidzianego w art. 39313 § 1 k.p.c.,

a w razie stwierdzenia tylko naruszenia prawa materialnego o wydanie orzeczenia

reformatoryjnego (art. 39315 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawa naruszenia art. 1036 k.c. w związku z art. 211 k.c. jest uzasadniona.

Zaskarżone postanowienie oparte zostało na wykładni art. 1036 k.c., odmawiającej

doniosłości prawnej argumentom wnioskodawcy twierdzącego, że podział

nieruchomości naruszył jego uprawnienia do otrzymania w okolicznościach

rozpoznawanej sprawy całej nieruchomości. Sąd drugiej instancji uznał bowiem, że

"rozporządzenie udziałem spadkowym w tej nieruchomości spowodowało jedynie,

że inne osoby zamiast J.F. wystąpiły we wszczętym przez wnioskodawcę

postępowaniu", pominął natomiast skutek materialnoprawny tego uczestnictwa,

wyrażony w orzeczeniu sądu przekształcającym jedną nieruchomość w dwie, oraz

przyznaniu wstępującym nabywcom jednej z nieruchomości.

Konieczność zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 1036 k.c. wymaga

wyjaśnienia wątpliwości towarzyszących mu jeszcze pod rządem art. 58 dekretu z

dnia 8 października 1946 r. – Prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, poz. 328), odnośnie

do zakresu pojęcia "naruszenia uprawnień przysługujących temu spadkobiercy na

podstawie przepisów o dziale spadku". Głosy wyrażane w piśmiennictwie

wskazywały np. na utratę uprawnień do wyrównania przysporzeń w wyniku działu

dokonywanego między spadkobiercą a nabywcą udziału w przedmiocie należącym

do spadku, jednak treść przepisu nie ogranicza w inny sposób zakresu naruszonych

uprawnień, jak tylko przez odesłanie do przepisów o dziale spadku. Kodeks cywilny

nie reguluje wyczerpująco działu spadku w przepisach księgi czwartej, lecz w art.

1035 nakazuje stosować przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, z

zachowaniem jednak m.in. art. 1036 k.c.

Według art. 211 k.c., regułą zniesienia współwłasności jest podział rzeczy

wspólnej zgodny z przepisami prawa, chyba że sprzeciwiają się temu społecznogospodarcze jej przeznaczenie albo skutek w postaci istotnej zmiany rzeczy lub

znacznego zmniejszenia jej wartości. Rodzi się zatem pytanie, czy uprawnienia, o

których mowa w art. 1036 k.c., rozciągają się także na sposób podziału przedmiotu

należącego do spadku. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym kasację

opowiada się za odpowiedzią twierdzącą, już choćby z tej przyczyny, że sposób

podziału rozstrzyga o podstawowym uprawnieniu spadkobiercy do otrzymania w

naturze przysługującej mu schedy. Odmienna (negatywna) odpowiedź

ograniczałaby treść przepisu do zagadnień drugorzędnych w dziale spadku, na co

brak uzasadnienia.

Sformułowaną wątpliwość można inaczej wyrazić w pytaniu, czy może dojść

do naruszenia interesów spadkobiercy (współwłaściciela), który otrzymuje schedę

odpowiadającą jego udziałowi wyrażanemu ułamkiem. Sąd Najwyższy, wyjaśniając

ten problem przyjmował, że nabywca udziału w gospodarstwie rolnym jako

przedmiocie należącym do spadku zbytym bez zgody pozostałych spadkobierców

(art. 1036 k.c.), powinien otrzymać w wyniku działu spadku – odnośnie do

gospodarstwa rolnego – to, co otrzymałby zbywca, gdyby nie dokonał

rozporządzenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1990 r.,

III CRN 68/90, OSNCP 1991, nr 8-9, poz. 109). Przy dziale spadku, skuteczność

nabycia, o którą chodzi w art. 1036 k.c., powinna być zatem oceniana z

uwzględnieniem hipotetycznego wyniku postępowania, które toczyłoby się z

udziałem zbywcy, a zastosowanie przepisu wymaga porównania wyniku, którego

mógłby oczekiwać zbywca także co do sposobu podziału, z żądaniem nabywcy.

W tym miejscu pojawia się dalsze zagadnienie, czy nieuzyskanie w dziale

własności rzeczy może uzasadniać zarzut naruszenia uprawnień spadkobiercy

w rozumieniu art. 1036 k.c. Decydują o tym indywidualne okoliczności. Z jednej

bowiem strony istota podziału zakładająca spłaty lub dopłaty (art. 212 § 1 i 2 k.c.),

w wysokości opartej na rynkowej wartości przedmiotu działu, zdaje się wyłączać

naruszenie uprawnień spadkobiercy, ale nie można też pomijać funkcjonalnego

aspektu przedmiotu wchodzącego w skład spadku. Jeśli chodzi o nieruchomość,

sprawdzianem naruszenia uprawnień spadkodawcy jest także możliwość

zaspokojenia usprawiedliwionych istotnych oczekiwań spadkobiercy związanych z

jej zagospodarowaniem.

Ponieważ wnioskodawca ubiega się o przydział w naturze całej działki ze

względu na zamiar wybudowania domów dla dwóch rodzin, ocena, czy podział

narusza jego uprawnienia, prawidłowe zastosowanie art. 1036 k.c. wymagało

wyjaśnienia i porównania warunków zabudowy przed i po podziale nieruchomości.

Sądy obydwu instancji zagadnieniem tym zajmowały się ubocznie, poprzestając na

opinii biegłego geodety potwierdzającej dopuszczalność zabudowy bliźniaczej

działki okrojonej o pas szerokości 4 m. Ustalenie to nie wyjaśniło jednak istotnej

okoliczności, czy ze względu na wymagania w zakresie projektowania budynków

mieszkalnych zabudowa bliźniacza nie pogorszy mieszkańcom w istotny sposób

warunków korzystania z obydwu części takiej budowli. Nie można zatem odmówić

trafności zarzutom kasacji, że oddalenie apelacji nastąpiło przedwcześnie, bez

ustalenia (przy pomocy biegłego z zakresu projektowania budynków mieszkalnych)

przesłanek wymaganych do prawidłowego zastosowania wskazanych przepisów

prawa materialnego.

Nie można natomiast uznać trafności kasacji, jeżeli zarzuca naruszenie art.

378 § 2 k.p.c. Niedostateczne uzasadnienie odmowy uznania bezskuteczności

sprzedaży udziału w nieruchomości wchodzącej w skład spadku nie może być

utożsamiane z nierozpoznaniem istoty sprawy, którą był dział spadku i zniesienie

współwłasności.

Również zarzuty naruszenia przepisów art. 386 § 4 i art. 382 k.p.c. są

nieusprawiedliwione. Pierwszy wyraża obowiązek merytorycznego orzekania w

postępowaniu apelacyjnym i wskazuje na wyjątkowy charakter orzeczeń

uchylających (kasatoryjnych), a drugi nakazuje uwzględniać wyniki postępowania z

obydwu instancji, gdy w rozpoznawanej sprawie – jak wyżej stwierdzono –

stosowanie art. 1036 k.c. nie było poprzedzone ustaleniem wszystkich faktów

doniosłych ze względu na prawidłowo odczytaną treść normy prawnej.

Nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia w zaskarżonym postanowieniu

art. 5 k.c., ponieważ art. 1036 k.c. wyczerpująco normuje skutki nabycia udziału w

przedmiocie należącym do spadku i nie ma potrzeby uzupełniania ich za pomocą

klauzuli generalnej, a poza tym dążenie uczestników w sposób zgodny z prawem

do "legalizacji samowoli budowlanej", jak ocenia ich działania budowlane

wnioskodawca, nie może być uznane za naruszenie zasad współżycia.