Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CK 662/04 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal dismissal due to erroneous fact-finding on testament validity under Civil Code.

Numero d'incarto IV CK 662/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court partially allowed the cassation appeal by quashing the lower court's dismissal of the appeal regarding inheritance rights. The key facts involved a dispute over whether a will created a legacy or changed the statutory order of succession, with the lower court incorrectly establishing that the testator disposed of a specific apartment to a third party. The court ruled that this erroneous fact-finding violated procedural rules and undermined the basis for declaring the will invalid, necessitating a retrial.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 961 k.c.; Art. 233 § 1 k.p.c.: If a court incorrectly establishes a material fact regarding the content of a will that is essential to its validity, the cassation appeal based on this error is admissible and the lower decision must be quashed.

Parole chiave

Generato dall'IA
will validity legacy vs succession erroneous fact finding cassation appeal statutory inheritance order

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 961 k.c.
Wnioskodawczyni, zarzucając w apelacji naruszenie art. 961 k.c., domagała się
Art. 948 k.c.
961 i art. 948 k.c. oraz obrazę art.
Art. 233 § 1 k.p.c.
Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. – jak wynika z uzasadnienia podstawy kasacyjnej i
Art. 217 k.p.c.
niewłaściwe zastosowanie art. 961 i art. 948 k.c. oraz obrazę art. 233 i art. 217 k.p.c.
Art. 393 § 1 k.p.c.
opartej na obu postawach z art. 3931 k.p.c., jej pełnomocnik zarzucił naruszenie przez
Art. 3 of the Act of 22 December 2004
opartej na obu postawach z art. 3931 k.p.c., jej pełnomocnik zarzucił naruszenie przez
art. 961 k.c
Wnioskodawczyni, zarzucając w apelacji naruszenie art. 961 k.c., domagała się
art. 962 k.c
spadkobiercy (art. 962 k.c.).
art. 3931 k.p.c
opartej na obu postawach z art. 3931 k.p.c., jej pełnomocnik zarzucił naruszenie przez
art. 948 k.c
niewłaściwe zastosowanie art. 961 i art. 948 k.c. oraz obrazę art. 233 i art. 217 k.p.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CK 662/04

POSTANOWIENIE

Dnia 13 maja 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku E. P.

przy uczestnictwie M. P. i T. S.

o stwierdzenie nabycia spadku po W. P., po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 13 maja 2005 r., kasacji uczestniczki postępowania T. S. od postanowienia Sądu

Okręgowego w B. z dnia 22 kwietnia 2004 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej apelację uczestniczki

postępowania oraz orzekającej o kosztach postępowania odwoławczego i w tym

zakresie

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu

w

B. do

ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni – E. P., wskazując jako uczestników postępowania M. P. i T.

P., domagała się stwierdzenia, że nabyła w całości spadek po W. P. na podstawie

testamentu z dnia 2 lutego 1998 r.

M. P. wniósł natomiast o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy,

ponieważ – jego zdaniem – wspomniany testament zawiera jedynie rozporządzenia

majątkowe (zapisy).

Uczestniczką postępowania – na skutek wezwania Sądu – została także T. S..

Również

ona

opowiedziała

się

za

dziedziczeniem

spadkobierców wskazała siebie, wnioskodawczynię i T. P.

testamentowym,

ale

jako

Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia 1 września 2003 r. stwierdził, że

spadek po W. P. na podstawie ustawy nabyli: żona – T. P. oraz dzieci – E. P. i M. P. po

1/3 części.

Sąd ustalił, że spadkodawca zmarł dnia 2 października 1998 r. w B.. W chwili

śmierci pozostawał w związku małżeńskim z T. P. Pozostawił dwoje dzieci: E. P. i M. P.

Własnoręczny testament spadkodawcy z dnia 2 lutego 1998 r. zawiera wyłącznie zapisy.

Sąd Rejonowy uznał, że testament sporządzony przez W. P. jest ważny.

Jednakże nie zmienia on porządku dziedziczenia, ponieważ spadkodawca ograniczył

testament jedynie do rozrządzeń o charakterze majątkowym w postaci ustanowienia

zapisów.

Postanowienie zaskarżyły wnioskodawczyni i uczestniczka postępowania – T. S..

Wnioskodawczyni, zarzucając w apelacji naruszenie art. 961 k.c., domagała się

stwierdzenia, że nabyła spadek w całości na podstawie testamentu. T. S. zaś

zakwestionowała

wykładnię

testamentu,

zarzucając,

że z literalnego

brzmienia

testamentu („Spadkobiercami mojego majątku ustanawiam:”...) wynika jednoznacznie, iż

spadkodawca wyraził wolę zmiany porządku dziedziczenia, a nie ustanowienia zapisów.

Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2004 r. oddalił obie

apelacje.

Z uzupełnionej przez Sąd odwoławczy podstawy faktycznej rozstrzygnięcia

wynika, że W. P. żenił się dwa razy. Z pierwszego małżeństwa pochodzi

wnioskodawczyni – E. P. Drugi raz spadkodawca ożenił się z T. P. i z tego związku

pochodzi uczestnik postępowania – M. P.

T. P. była dotknięta nieuleczalną, postępującą choroba i z tego powodu w 1996 r.

została oddana do domu opieki, gdzie przebywała aż do śmierci. M. P. jest

niedorozwinięty umysłowo i przebywa w domu opieki społecznej od 1990 r.

W. P. troszczył się o żonę i syna; odwiedzał ich i łożył na utrzymanie. Utrzymywał

też stałe kontakty z wnioskodawczynią i jej rodziną. Liczył, że córka – po jego śmierci –

przejmie opiekę na przyrodnim bratem. W rozmowach z wnioskodawczynią dawał jej to

wielokrotnie do zrozumienia. Spadkodawca gromadził majątek w przekonaniu, że ułatwi

on życie dzieciom.

W 1993 r. W. P. poznał T. S.. Związał się z nią na stałe i traktował jako partnerkę

życiową. Pozostawał w bliskich stosunkach z jej rodziną, zwłaszcza z matką.

Spadkodawca – po sprzedaży domu w B. – kupił mieszkanie w B. przy ul. G. i

zamieszkał tam z T. S. W rozmowach z bliskimi mu osobami, jak również ze znajomymi

zapewniał, że na wypadek śmierci zamierza zabezpieczyć T. S., żonę, dzieci i wnuczki.

W rozmowie z notariuszem, dotyczącej sporządzenia testamentu W. P. stwierdził, że

chce, aby mieszkanie w B. odziedziczyła T. S. pod warunkiem, iż po jej śmierci otrzyma

je wnioskodawczyni. Stwierdził też, że pozostały majątek powinna otrzymać córka,

zobowiązana do utrzymania przyrodniego brata. Rozmowa z notariuszem nie

zakończyła się sporządzeniem testamentu, ponieważ spadkodawca chciał się jeszcze

zastanowić nad treścią testamentu.

Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że testament

spadkodawcy zawiera jedynie zapisy. Użycie w nim słowa „zapisuje” nie może

przesądzać o takiej interpretacji testamentu, ponieważ spadkodawca użył w nim także

słów „przekazuję” i „ustanawiam”. Sąd uznał, odwołując się do art. 961 k.c., że

spadkodawca rozrządził w testamencie majątkiem na rzecz kilku osób, wyczerpując przy

tym prawie cały spadek, a zatem powołał te osoby do całego spadku w częściach

ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.

Jednakże powołanie wnioskodawczyni jako spadkobiercy – zdaniem Sądu – jest

nieważne ze względu na zastrzeżenie terminu i warunku w sytuacji, gdy z treści

testamentu i z okoliczności wynika, że bez tych zastrzeżeń nie doszłoby do powołania

spadkobiercy (art. 962 k.c.). Zastrzeżenia terminu Sąd dopatrzył się w pkt 1 testamentu

dotyczącym rozrządzenia mieszkaniem w B., a warunku – w pkt 4 odnoszącym się do

oszczędności zgromadzonych w dolarach amerykańskich.

Sąd Okręgowy uznał, że nieważność testamentu w zasadniczej części (pkt 1 i 4 )

pociąga za sobą, ze względu na konstrukcję testamentu, stanowiącego w istocie całość,

oraz okoliczności związane z sytuacją życiową i osobistą spadkodawcy, nieważność

całego testamentu.

Postanowienie zaskarżyła tylko uczestniczka postępowania – T. S.. W kasacji,

opartej na obu postawach z art. 3931 k.p.c., jej pełnomocnik zarzucił naruszenie przez

niewłaściwe zastosowanie art. 961 i art. 948 k.c. oraz obrazę art. 233 i art. 217 k.p.c.

Powołując się na te podstawy kasacyjne, wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia (bądź orzeczeń Sądów obu instancji) i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. – jak wynika z uzasadnienia podstawy kasacyjnej i

jej rozwinięcia w motywach kasacji – polega w istocie na tym, że Sąd błędnie ustalił, iż

spadkodawca rozporządził mieszkaniem w Ł. przy ul. P. na rzecz T. S., co w

przekonaniu skarżącej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Punkt drugi testamentu, który dotyczy wspomnianego mieszkania, zawiera

następujące rozrządzenie spadkodawcy: „Mieszkanie moje wraz z wyposażeniem

zlokalizowane w Ł., ul P., akt notarialny wydany przez Kancelarię w Ł. dn. 19 kwietnia

1997 r., Księga wieczysta kw nr (…) zapisuję mojej córce E. P. zamieszkałej w (…)”.

Przytoczony punkt testamentu wskazuje jednoznacznie, że ustalenie Sądu drugiej

instancji, iż spadkodawca rozrządził mieszkaniem w Ł. na rzecz uczestniczki

postępowania – T. S. jest, oczywiście, sprzeczne z treścią testamentu. Stwierdzona

sprzeczność mogła mieć – co trafnie podniosła skarżąca – wpływ na wynik sprawy.

Wadliwe ustalenie stanowiło bowiem element podstawy, z której Sąd wywiódł argumenty

prowadzące do uznania, że testament jest nieważny. Zarzut naruszenia art. 233 § 1

k.p.c. należało więc uznać za uzasadniony.

Sąd, ustalając treść testamentu, sięgnął do reguł przewidzianych w art. 961 k.c.

Konieczną przesłanką zastosowania tego przepisu jest istnienie wątpliwości, czy chodzi

o powołanie do spadku, czy też o ustanowienie zapisu. Tymczasem w sprawie brak

wyraźnego ustalenia, czy testament spadkodawcy rodzi taką wątpliwość. Uzasadnienie

zaskarżonego postanowienia może przemawiać przeciwko istnieniu wspomnianej

wątpliwości. Sąd stwierdził w nim bowiem, że podziela argumentację uczestniczki

postępowania – T. S., zawartą w apelacji, że testament zmienił porządek dziedziczenia.

T. S., wskazując na stosowne sformułowania testamentu, twierdziła zaś, że

spadkodawca niewątpliwie powołał do spadku oznaczone osoby. W tej sytuacji nie

można odeprzeć zarzutu naruszenia art. 961 k.c., które – zdaniem skarżącej – polega

na jego niewłaściwym zastosowaniu w sytuacji, gdy nie wiadomo, czy testament

spadkodawcy rodzi wątpliwości, o której mowa w hipotezie tego przepisu.

Wobec skutecznego zakwestionowania ustalenia Sądu co do treści rozrządzenia

zawartego w pkt 2 testamentu, w zasadzie zdezaktualizował się zarzut naruszenia art. 948

k.c., ponieważ oparta na nim krytyka dokonanej przez Sąd wykładni testamentu i jej

konsekwencji jest związana ze wspomnianym wadliwym ustaleniem. W związku z tym

zarzutem należy jednak dodać – co trafnie podniosła skarżąca – że argument Sądu iż

„bez skutecznego pozostawienia córce oszczędności w dolarach, nie byłoby powołania

T. S. do dziedziczenia oszczędności na koncie w banku”, użyty na rzecz uznania

testamentu za nieważny, nie poddaje się weryfikacji z powodu braku jakiegokolwiek

uzasadnienia.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy – na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 98) – orzekł, jak w

sentencji postanowienia.