Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CK 648/04 Generato dall'IA

Court held kinship is not exclusive for family member status under Civil Code Art. 446 § 3.

Numero d'incarto IV CK 648/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the insurer's cassation appeal regarding a death benefit claim. The lower courts ruled that the plaintiff's son, raised by the deceased's partner, qualified as a 'nearest family member' despite lacking biological kinship. The Court agreed, establishing that kinship is not the sole criterion for family status.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 446 § 3 k.c.; kinship is not the exclusive criterion for determining nearest family members, allowing courts to recognize partners and their children based on factual cohabitation and economic unity.

Parole chiave

Generato dall'IA
nearest family member civil code interpretation de facto family death benefit claim kinship vs cohabitation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 446 § 3 k.c.
najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c.
art. 166 k.z.
do zadośćuczynienia przewidzianego w art. 166 k.z., gdy opiekowała się nim jak
art. 144 § 2 k.r.o.
również unormowanie zawarte w art. 144 § 2 k.r.o. Ponadto Sąd Najwyższy
art. 393 § 12 k.p.c.
i oddalenia kasacji (art. 39312 k.p.c.).
art. 446 § 3 k.c
najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c.
art. 691 k.c
926 ze zm.) i art. 691 k.c.
art. 144 § 2 k.r.o
również unormowanie zawarte w art. 144 § 2 k.r.o.
art. 39312 k.p.c
i oddalenia kasacji (art. 39312 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
2 CR 325/61
1961 r., 2 CR 325/61 (OSNCP 1963, nr 2, poz.
III PRN 77/69
Najwyższego w wyroku z dnia 10 grudnia 1969 r., III PRN 77/69 (OSNCP 1970, nr

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 13 kwietnia 2005 r., IV CK 648/04

Pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do

najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c.

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Bronisław Czech

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiesławy F. i Michała F. przeciwko

Polskiemu Biuru Ubezpieczeń Komunikacyjnych w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na

rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2005 r. kasacji strony pozwanej od

wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 20 lipca 2004 r.

oddalił kasację i nie obciążył strony pozwanej kosztami procesu za instancję

kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego Biura

Ubezpieczeń Komunikacyjnych, przytaczając bezsporne ustalenia, z których

wynika, że Jerzy K., pozostający w związku konkubenckim z powódką Wiesławą F.,

zmarł dnia 29 września 1996 r. na skutek obrażeń doznanych podczas wypadku

samochodowego. W tym samym wypadku śmierć poniosła matka powódki i jej

siostrzenica. Powódka pozostawała w związku z Jerzym K. od 1980 r., a w 1985 r.

urodziła syna Michała F., którego biologicznym ojcem nie był Jerzy K. Michał F. w

ogóle nie znał swego biologicznego ojca. Został zaakceptowany przez Jerzego K. i

był przez niego wychowywany. Nawiązany kontakt i więź emocjonalna zostały

ukształtowane jak między ojcem i synem. Jerzy K. od 1995 r., będąc bezrobotnym,

pomagał powódce Wiesławie F. w prowadzeniu sklepu meblowego. Jego śmierć

wywołała duży szok psychiczny u powódki. Przez okres 9 miesięcy była pod opieką

lekarzy psychiatrów w S., a następnie w listopadzie 1998 r. przebywała w

sanatorium psychiatrycznym. Powód Michał F. w chwili śmierci Jerzego K. liczył 11

lat. W ocenie Sądów obu instancji, przeżył tę śmierć, cierpiał na bezsenność, stał

się dzieckiem zamkniętym. Spełnione zostały przesłanki z art. 446 § 3 k.c. do

uwzględnienia żądania zgłoszonego przez powodów do wysokości 30 000 zł na

rzecz Michała F. i 15 000 zł na rzecz powódki Wiesławy F. – obie kwoty z

ustawowymi odsetkami. Opowiadając się za rozszerzającą wykładnią pojęcia

"najbliższy członek rodziny", Sąd Okręgowy wskazał, że do osób, o których stanowi

art. 446 § 3 k.c., należy zaliczyć – oprócz współmałżonka – także krewnych,

powinowatych i przysposobionych, konkubenta oraz jego krewnych, w tym dzieci

tylko jednego lub drugiego z nich, a także dzieci wspólne.

Kasację złożyło pozwane Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,

zarzucając błędną wykładnię art. 446 § 3 k.c. w odniesieniu do podmiotowego

zakresu pojęcia „najbliższy członek rodziny” i niewłaściwe zastosowanie tego

przepisu. Wnosiło o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W obowiązującym stanie prawnym nie istnieje legalna definicja pojęcia

"rodziny". (...) Można przyjąć, że w przeważającej większości akty prawne zaliczają

do rodziny małżonków, ich dzieci wspólne, dzieci drugiego małżonka, dzieci

przysposobione, przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, dzieci

znajdujące się pod opieką (prawną), a niekiedy nawet dzieci obce przyjęte na

wychowanie i utrzymanie, jeśli rodzice nie żyją lub nie mogą zapewnić im

utrzymania albo też zostali pozbawieni lub ograniczeni we władzy rodzicielskiej.

Najszersze pojęcie rodziny przewiduje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. –

Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) i art. 691 k.c. Także pojęcia

"najbliższy, bliski domownik" zostały sprecyzowane tylko w nielicznych aktach

prawnych, a ich znaczeniu został nadany – z reguły – sens odpowiadający celom

ustawy, w której zostały użyte. Dlatego dla potrzeb interpretacji także tego pojęcia

używa się wykładni celowościowej.

W kasacji zaprezentowano wykładnię pojęcia „najbliższego członka rodziny” z

argumentacją, która nie w pełni dostrzega znaczenie, jakie – w następstwie

zachwiania podstawowej formy rodziny opartej na pokrewieństwie – odgrywa

kryterium wspólnoty ekonomicznej, określanej jako pozostawanie we wspólnym

gospodarstwie domowym, wspólnym zamieszkaniu, faktycznym pożyciu itp. Rozwój

konkubinatu, który znalazł trwałe miejsce w systemie ocen i norm moralnych

współczesnego społeczeństwa, ma swoje źródło w przeobrażeniach ustrojowych i

gospodarczych, a także kulturowych, zwłaszcza w świadomości społeczeństwa.

W obowiązującym stanie prawnym definiując pojęcie "rodziny" można – jak

trafnie wskazuje się w piśmiennictwie – użyć następujących kryteriów:

pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i

pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Można zatem zaaprobować

definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem

bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z

pokrewieństwa.

Artykuł 446 § 3 k.c. nie zawiera żadnych wskazówek co do strony

podmiotowej pojęcia „najbliższy członek rodziny”. W wyroku z dnia 18 listopada

1961 r., 2 CR 325/61 (OSNCP 1963, nr 2, poz. 32) Sąd Najwyższy stwierdził, że art.

166 k.z. operuje pojęciem „rodziny” w szerszym znaczeniu, akcentującym raczej – z

punktu widzenia doznanej krzywdy moralnej – faktyczny układ stosunków

rodzinnych, a nie formalną kolejność pokrewieństwa. Zgodnie z tym macocha może

być uznana za osobę będącą najbliższym członkiem rodziny zmarłego, uprawnioną

do zadośćuczynienia przewidzianego w art. 166 k.z., gdy opiekowała się nim jak

swoim synem. Kontynuację tego kierunku orzecznictwa stanowi wypowiedź Sądu

Najwyższego w wyroku z dnia 10 grudnia 1969 r., III PRN 77/69 (OSNCP 1970, nr

9, poz. 160) stwierdzająca, że w świetle art. 446 § 3 k.c. – podobnie jak w świetle

art. 166 k.z. – konkretyzacja tego, kto jest w danym wypadku członkiem rodziny

należy do sądu orzekającego. Stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, za

najbliższego członka rodziny można uznać również macochę, zwłaszcza wtedy, gdy

uzasadniają to pozytywnie oceniane w świetle zasad współżycia społecznego

stosunki łączące macochę i pasierba. W tym zakresie należy brać pod uwagę

również unormowanie zawarte w art. 144 § 2 k.r.o. Ponadto Sąd Najwyższy

wskazał, że najbliższym członkiem rodziny – w zależności od sytuacji –

niekoniecznie musi być najbliższy krewny. To zapatrywanie stanowi – w ocenie

składu orzekającego – potwierdzenie stanowiska, że pokrewieństwo nie stanowi

podstawowego ani też wyłącznego kryterium bliskości oraz przynależności do

rodziny.

W świetle powyższego istnieje dostateczna argumentacja do odparcia zarzutu

naruszenia art. 446 § 3 k.c. i oddalenia kasacji (art. 39312 k.p.c.).