Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CK 567/03 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal judgment for failure to assess evidence of shareholder resolution exempting manager from conflict of interest rules.

Numero d'incarto IV CK 567/03
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's dismissal of the plaintiff's claim due to a failure to properly evaluate evidence regarding the plaintiff's legal standing. The plaintiff, acting as the sole manager of a German GmbH, argued that a shareholder resolution exempted him from the prohibition on self-dealing under German law, allowing him to validly transfer a debt owed to the company. The appellate court incorrectly found no evidence of such an exemption and failed to consider the shareholder register, leading the Supreme Court to remand the case for a correct assessment of the transfer's validity.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

§ 181 BGB; § 35 ust. 4 UG; A sole manager of a GmbH is exempted from the prohibition on self-dealing if authorized by a shareholder resolution, and the appellate court must evaluate all evidence, including the commercial register, to determine this exemption.

Parole chiave

Generato dall'IA
sole manager GmbH conflict of interest shareholder resolution transfer of claim German law application appellate review error legal standing

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
§ 181 BGB
Zgodnie z § 181 BGB przedstawiciel
§ 35 ust. 4 UG
§ 177 BGB
Czynność dokonana bez właściwego umocowania, zgodnie z § 177 BGB
§ 398 BGB
§ 403 BGB
wystawienia urzędowo poświadczonego dokumentu przelewu określone § 403 BGB
§ 410 BGB
nie przedłożył wymaganego w świetle § 403 i § 410 BGB,
§ 47 UG
art. 393 § 1 k.p.c.
usprawiedliwione, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1 k.p.c., orzekł jak
art. 475 § 1 k.c
zobowiązania, to zgodnie z art. 475 § 1 k.c.
art. 382 k.p.c
podstawie art. 382 k.p.c., może dokonać samodzielnej oceny prawnej w zakresie

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CK 567/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 marca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

Protokolant Bogumiła Gruszka

w sprawie z powództwa L. Z.

przeciwko "S." SA w likwidacji w O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 19 marca 2004 r.,

kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 czerwca 2003 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda L. Z. od

wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 25 czerwca 2002 r. i orzekł o kosztach

postępowania. Sąd Okręgowy, we wspomnianym wyroku, rozpoznając sprawę

ponownie oddalił powództwo L. Z. o zasądzenie od pozwanej „S.” S.A. w O., po

ostatecznym sprecyzowaniu powództwa, kwoty 681 911,60 zł z odsetkami

ustawowymi o dnia 19 października 1996 r. Swoje rozstrzygniecie Sąd Okręgowy

oparł na następujących ustaleniach.

L. Z. był zarządcą spółki „I.”, która została założona i działała jako spółka

GmBH na podstawie prawa niemieckiego. Spółka ta została formalnie zlikwidowana

w dniu 2 lipca 1998 r. W dniu 21 sierpnia 1996 r. wspomniana spółka zawarła

umowę z inną firmą niemiecką, w której zobowiązała się do przeprowadzenia

wymiany okien na aluminiowe w budynku położonym w K. przy ul J. nr 16. W dniu

29 sierpnia 1996 r. spółka „I.” zawarła z pozwanym S.” S.A. w Ol. kontrakt nr

10/96, na mocy którego pozwany zobowiązał się wykonać dla wspomnianego wyżej

budynku stolarkę typu R. 74 A, zgodnie z dokumentacją dostarczoną przez „I.”,

stanowiącą integralną cześć kontraktu.

Faksem z dnia 2 września 1996 r. pozwany powiadomił spółkę „I.”, że po

rozpoznaniu możliwości technicznych i konsultacji z firmą „R.” nie ma możliwości

wykonania okien szerszych niż 1700 mm, co dotyczyło 118 sztuk okien objętych

kontraktem nr 10/96. W związku z tym prosił o uzgodnienie z projektantem

możliwości zmniejszenia szerokości tych okien lub ich podziału. Jednocześnie

pozwany zwrócił się o ustalenie kierunku otwierania drzwi, gdyż z rysunku wynikało,

że są to drzwi wahadłowe. Spółka „I.” nie wyraziła zgody na te propozycje, gdyż nie

zaakceptowała ich projektant. Zaproponowała pozwanemu wykonanie okien

w systemie

„Rs”, na

co pozwany przystał, pod

warunkiem

zwiększenia

wynagrodzenia. Na podwyższenie wynagrodzenia spółka ‘I.” nie wyraziła zgody

wobec czego pozwany w dniu 12 września 1996 r. odstąpił od umowy informując na

piśmie o tym spółkę „I.”. W tej sytuacji spółka „I.”, aby wywiązać się z zobowiązań

wobec swojego kontrahenta, zamówiła wykonanie stolarki w firmie „I. M.” z siedzibą

w S. Cena uzgodniona z tą firmą była jednak znacznie wyższa niż ta, którą

zobowiązana była zapłacić pozwanej. Spółka „I.” twierdzi, że na skutek odstąpienia

od kontraktu nr 10/96 przez pozwaną, poniosła w sumie szkodę w wysokości 314

244,96 marek niemieckich.

Sąd Okręgowy ustalił także, że w dniu 7 stycznia 1998 r. odbyło się

zebranie wspólników firmy „I.”. W posiedzeniu brali udział L. Z. i D.G.r wspólnicy

oraz B. Z. jako protokolant. Wspólnicy jednogłośnie postanowili, że „I.” ceduje

wierzytelność w wysokości 314 244,96 DM wobec firmy „S.” S.A. na rzecz L.Z. W

zamian L. Z. wsparł spółkę z własnych funduszy poprzez umożliwienie korzystania

przez spółkę z pojazdu, bezpłatnego korzystania z pomieszczeń magazynowych

oraz parkingu, a także zrezygnował z pobierania wynagrodzenia ze spółki.

Oświadczenie o dokonaniu cesji przez spółkę „I.” na powoda, zostało sporządzone

w dniu 12 stycznia 1998 r.; opatrzono je pieczęcią spółki i podpisem powoda jako

jej zarządcy.

Sąd Okręgowy uznał, że przedstawione przez powoda dokumenty

dotyczące cesji uzasadniają, w świetle mających tu zastosowanie przepisów § 181

i 398 niemieckiego kodeksu cywilnego stwierdzenie, iż był to skuteczny przelew

wierzytelności. W konsekwencji uznał, że powód miał legitymację czynna do

wystąpienia z powództwem. Natomiast, zdaniem Sądu Okręgowego, podane przez

pozwanego przyczyny niemożliwości wykonania umowy, a w konsekwencji

odstąpienia od niej, co potwierdza opinia biegłego, były prawdziwe. Żądanie spółki

„I.” wykonania stolarki w systemie Rs, za wynagrodzeniem umówionym dla systemu

R., nie znajdowało uzasadnienia ani w umowie, ani w przepisach kodeksu

cywilnego. W umowie zlecono bowiem nie wykonanie stolarki aluminiowej lecz

wykonanie takiej stolarki w określonym systemie. Brak współdziałania ze strony

spółki „I.” spowodował wiec, że wykonanie w umówionym systemie stolarki

aluminiowej stało się niemożliwe. Z niemożliwością świadczenia na równi należy

traktować sytuację, w której spełnienie świadczenia jest technicznie możliwe, ale

połączone z nadmiernymi trudnościami, kosztami lub szkodą dłużnika. Skoro

pozwany, zdaniem Sądu Okręgowego, podjął wszystkie środki, aby wywiązać się z

zobowiązania, to zgodnie z art. 475 § 1 k.c. doszło do wygaśnięcia zobowiązania i

dochodzona wierzytelność nie istniej.

Rozpatrując apelację powoda, Sąd Apelacyjny podkreślając, że na

podstawie art. 382 k.p.c., może dokonać samodzielnej oceny prawnej w zakresie

wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, uznał iż stanowisko Sąd

Okręgowy w sprawie skuteczności cesji wierzytelności był nietrafne.

Bezspornym w sprawie jest, że powód był zarówno wspólnikiem spółki „I.”

jak i jej jedynym zarządcą oraz iż spółka ta i dokonywane przez nią z powodem

czynności,

podlegają

prawu

niemieckiemu.

Zdaniem

Sądu

Apelacyjnego

problematyczne jest czy powód mógł skutecznie dokonać czynności prawnej z

samym sobą tj. występować w umowie cesji z jednej strony jako cesjonariusz z

drugiej zaś jako reprezentant cedenta (spółki). Zgodnie z § 181 BGB przedstawiciel

nie może, o ile nie postanowiono inaczej, w imieniu reprezentowanego z sobą we

własnym imieniu lub jako przedstawiciel osoby trzeciej podejmować aktów

prawnych, chyba że akt prawny polega wyłącznie na spełnieniu zobowiązania.

Przepis ten, w ocenie Sądu Apelacyjnego, znajduje także zastosowanie do spółek

handlowych, a więc również do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i jej

zarządcy jako organu spółki. Przepis § 35 ust. 4 niemieckiej ustawy z dnia 20

kwietnia 1892 r. o spółce z ograniczoną odpowiedzialnością potwierdza jedynie

stosowanie § 181 BGB w szczególnej sytuacji, gdy zarządca spółki jest jej

jednoosobowym wspólnikiem. Natomiast nie oznacza, to że § 181 BGB nie należy

stosować do wszystkich innych sytuacji gdy dochodzi do czynności pomiędzy

spółką a jej zarządcą. O tym, że zasady wyrażone w § 181 BGB stosować należało

do oceny czynności pomiędzy spółka a jej zarządcą świadczy także, co podkreślił

Sąd Apelacyjny, postanowienie umowy spółki „Impex”. Z § 5 ust. 3 i § 15 ust. 2 tej

umowy wynika zastosowanie § 181 BGB.

Sąd Apelacyjny ustalił, że nie zostały przedstawione żadne dowody

wskazujące na to, iż powód został zwolniony od ograniczeń przewidzianych w §

181 BGB. Jako zwolnienia w rozumieniu art. 181 BGB nie można, zdaniem Sądu

Apelacyjnego, traktować uchwały podjętej na zgromadzeniu wspólników w dniu

7 stycznia 1998 r. Za przyjęciem tej uchwały, wbrew zakazowi wynikającemu z § 47

ust. 4 ustawy z 1892 r., głosował także powód, co stoi na przeszkodzie w uznaniu

jej za ważną.

Czynność dokonana bez właściwego umocowania, zgodnie z § 177 BGB

jest czynnością względnie bezskuteczną. Taką czynnością była, zawarta przez

powoda ze spółką „I.”, umowa przelewu wierzytelności. Dowody zebrane w sprawie

nie pozwalają stwierdzić, że po dokonaniu tej umowy nastąpiło jej potwierdzenie

przez spółkę „I.”. W tej sytuacji uznać należy, że wspomniana umowa przelewu nie

wywiera skutków prawnych. Dodatkowa Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że powód

nie przedłożył wymaganego w świetle § 403 i § 410 BGB,

publicznie

uwierzytelnionego, dokumentu cesji.

Wszystkie podniesione wyżej argumenty dotyczące skuteczności umowy

cesji z dnia 12 stycznia 1998 r. prowadzą w konkluzji do wniosku, że powód nie

wykazał aby umowa ta była skuteczna. W tym stanie rzeczy bez znaczenia jest czy

spółce „I.” rzeczywiście przysługiwała wobec pozwanej spółki wierzytelność, gdyż

niezależnie od przesądzenia tej kwestii, powództwo i tak nie mogłoby zostać

uwzględnione. Sąd Apelacyjny uznał, że wobec tego bezprzedmiotowe było

szczegółowe odnoszenie się do zarzutów apelacji kwestionujących ustalenia Sądu

I instancji dotyczących przyczyn niewykonania kontraktu 10/96 z dnia 29 sierpnia

1996 r.

W kasacji powód zarzucił naruszenie prawa materialnego. Przede

wszystkim skarżący podniósł, że w zaskarżonym wyroku niewłaściwie zastosowano

§ 181 BGB w sytuacji gdy ze złożonych do akt wypisów z Rejestru Handlowego

Sądu Rejonowego w S. wynika jednoznacznie, iż powód jako jednoosobowy

zarządca był zwolniony z ograniczeń przewidzianych w § 181 BGB. Dodatkowo

powód zarzucił również naruszenie § 403 i 410 BGB przez ich niewłaściwą

wykładnię polegającą na przyjęciu, że powód był zobowiązany przedstawić

publicznie uwierzytelniony dokument cesji, a także naruszenie § 177 i 398 BGB

przez ich błędną wykładnię, która doprowadziła do uznania umowy cesji z dnia

12 stycznia 1998 r. za bezskuteczną. Wreszcie skarżący zarzucił również

naruszenie § 47 ustawy z 1892 r. GmbHG przez jego błędną wykładnię polegającą

na tym, iż uznano że udział powoda w głosowaniu na zgromadzeniu wspólników

spowodował nieważność podjętych uchwał. Skarżący oparł kasację także na

drugiej podstawie i zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 233,316 oraz

382 k.p.c. polegające na tym, że Sąd Apelacyjny oparł orzeczenie na ustaleniach

z pominięciem istotnego dowodu w sprawie, którego uwzględnienie przesądzało

o tym, że powód zawierając umowę cesji z zarządzaną przez niego spółką był

zwolniony z ograniczeń przewidzianych w § 181 BGB.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim skuteczny jest

zarzut naruszenia przepisów postępowania. Jak wynika z wypisów z Rejestru

Handlowego Sądu Rejonowego w S., który znajdował się w materiale dowodowym

zebranym przez Sąd I instancji, powód jako jednoosobowy zarząd spółki „I.” GmbH

zwolniony był z ograniczeń wynikających z przepisu § 181 BGB. W tej sytuacji, gdy

Sąd Apelacyjny ustalił, że nie zostały przedstawione żadne dowody wskazujące na

to, iż powód został zwolniony od ograniczeń przewidzianych wspomnianym

przepisem, zaskarżony wyrok w sposób oczywisty narusza powołane w kasacji

przepisy k.p.c.: art. 233 § 1, 316 i 382 k.p.c. Sąd Apelacyjny mając obowiązek

orzekania w oparciu o materiał zebrany w postępowaniu w pierwszej instancji, i

wzięcia pod uwagę stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, nie

rozważył bowiem wszechstronnie tego materiału i przeoczył istnienie dowodu o

podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia o tym, czy powodowi przysługuje

legitymacja czynna w sprawie.

Uzasadnione są także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa

materialnego. Do oceny przelewu wierzytelności, przysługującej spółce „I.” wobec

pozwanego, na powoda znajduje zastosowanie prawo niemieckie, skoro zbywająca

tę wierzytelność spółka, w chwili zawarcia, umowy miała swoja siedzibę w

Republice Federalnej Niemiec. Sąd Apelacyjny wadliwie zastosował § 181 BGB. Z

przepisu § 35 ust. 4 niemieckiej ustawy z dnia 20 kwietnia 1982 r. o spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością (RGBL. S. 477 ze zm.) wynika, że przepis § 181

BGB ma również zastosowanie do czynności jednoosobowego zarządcy spółki

z o.o. w razie gdy czynność dokonywana jest pomiędzy spółką, a tym zarządcą,

czyli do sytuacji przelewu dokonanego przez spółkę „I.” na rzecz powoda.

Powołany § 181 wskazuje zaś jednoznacznie, że przedstawiciel nie może

dokonywać czynności samemu z sobą, o ile nic innego nie jest mu dozwolone.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie, wynika jednoznacznie, że powód

został zwolniony z tego zakazu na mocy uchwały wspólników, co zostało ujawnione

w Rejestrze Handlowym. W tej sytuacji w świetle § 181 BGB, wbrew odmiennemu

ustaleniu Sądu Apelacyjnego, powód mógł ważnie i skutecznie dokonać w imieniu

spółki „I.” przelewu przysługującej jej wierzytelności na swoją rzecz.

Trafnie również skarżący zarzucił naruszenie § 177 i 398 BGB. W świetle

dokonanych wyżej ustaleń nie ulega bowiem wątpliwości, że powód wbrew

odmiennej opinii Sądu Apelacyjnego, mógł skutecznie zawrzeć umowę przelewu.

Zaskarżony wyrok narusza także § 403 i 410 BGB. Wymagania dotyczące

wystawienia urzędowo poświadczonego dokumentu przelewu określone § 403 BGB

dotyczą tylko relacji spółki „I.” i powoda. Nie mają one żadnego wpływu na ważność

umowy przelewu. Natomiast § 410 BGB dotyczy spełnienia świadczenia przez

dłużnika przelanej wierzytelności nie zaś ważności samej umowy przelewu, co było

przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu Apelacyjnego. Ponadto rację ma skarżący

zarzucając naruszenie § 47 ustawy o spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. To,

że powód brał udział w podejmowaniu uchwały wspólników w spółce „I.”, w sposób

niezgodny ze wspomnianym przepisem, nie prowadzi do nieważności takiej

uchwały, jak to przyjął Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, ale może być tylko

przyczyną jej zaskarżenia.

Mając na względzie, że zarzuty podniesione w kasacji okazały się

usprawiedliwione, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1 k.p.c., orzekł jak

w sentencji.

db