Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CK 480/04 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal upholding parish priest's authority to contract loans without bishop's prior written consent.

Numero d'incarto IV CK 480/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the Catholic parish's cassation appeal, allowing the plaintiff to recover the loan amount. The parish argued that the priest lacked authority to sign loan agreements without a bishop's written permission, citing Canon Law. The court ruled that without a specific statute or episcopal decree defining such acts as exceeding management limits, the priest possessed full authority to represent the parish in civil transactions.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Canon 532; Canon 1281 § 1: A parish priest represents the parish in all legal acts unless a statute or episcopal decree explicitly categorizes specific acts as exceeding management limits, thereby requiring prior written authorization.

Parole chiave

Generato dall'IA
parish priest authority loan contract validity Canon Law representation management limits episcopal authorization civil turnover security statute absence

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Canon 532
Canon 1281 § 1
Canon 1281 § 2
Canon 1291
Canon 1292
Canon 1295
art. 3931 k.p.c
Kasacja pozwanej – oparta na pierwszej podstawie z art. 3931 k.p.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CK 480/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. Ł.

przeciwko Parafii (…) w E. i J. H.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 2 lutego 2005 r., kasacji strony

pozwanej Parafii (...) w E. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 maja 2004 r., sygn.

akt I ACa (…),

oddala kasację.

Uzasadnienie

Powód A. Ł. wniósł o zasądzenie od pozwanej Parafii (…) w E. kwoty 124.000

dolarów amerykańskich tytułem zwrotu pożyczki.

Pozwana Parafia (…) w E. wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, iż

przedmiotowa pożyczka była prywatnym zobowiązaniem jej byłego proboszcza J. H.

Zarzuciła też, że gdyby nawet wolą osób, podpisujących umowę, było zaciągnięcie

pożyczki w jej imieniu, to byłaby ona nieważna, ponieważ J. H. nie był umocowany do

zawierania takich umów.

Sąd Okręgowy w E. wyrokiem z dnia 25 listopada 2003 r. uwzględnił powództwo

co do kwoty 107.296 dolarów amerykańskich.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód pożyczył pozwanej parafii w dniu 2 grudnia 1992

r. kwotę 50.000 dolarów amerykańskich, następnie w dniu 30 lipca 1993 r. - ponownie

kwotę 50.000 dolarów amerykańskich i jeszcze w dniu 29 stycznia 1994 r. - kwotę

24.000 dolarów amerykańskich. Pozwaną parafię każdorazowo reprezentował jej

ówczesny proboszcz J. H., wystawiając pokwitowania. Po zawarciu trzeciej pożyczki

pokwitowania, dotyczące dwóch pierwszych pożyczek, zostały zniszczone i w to miejsce

J. H. w dniu 06 lutego 1994 r. wystawił pokwitowanie na łączną kwotę 124.000 dolarów

amerykańskich z terminem zwrotu do końca marca 1994 r. Ponieważ jednak w tym

terminie pożyczka nie została zwrócona przez pozwaną parafię, strony zawarły umowę

ugody, w której potwierdziły zawarcie trzech umów pożyczek, ustaliły nowy termin spłaty

na dzień 30 lipca 1994 r. oraz określiły sposób spłaty i konsekwencje prawne

niedotrzymania warunków ugody. Pozwana zapłaciła na rzecz powoda tytułem zwrotu

przywołanych pożyczek łącznie kwotę 16.704 dolarów amerykańskich.

Sąd Okręgowy ponadto ustalił, że w okresie, w którym były zawierane

przedmiotowe umowy, w pozwanej parafii nie funkcjonował statut, określający czynności

przekraczające granice i sposób zwyczajnego zarządzania ani nie zostało wydane przez

biskupa e. zarządzenie, określające tego rodzaju czynności.

Sąd Okręgowy uznał, że przy zawieraniu przedmiotowych umów J. H. działał w

imieniu i na rzecz pozwanej parafii. Nie podzielił przy tym stanowiska pozwanej, iż miał

on obowiązek uzyskania pisemnego zezwolenia biskupa e. na ich zawarcie, gdyż nie

określono w tamtym okresie katalogu czynności przekraczających granice i sposób

zwyczajnego zarządzania.

Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i przytoczony pogląd prawny zostały

przez Sąd Apelacyjny uznane za prawidłowe, toteż apelacja pozwanej została wyrokiem

tegoż Sądu, z dnia 6 maja 2004 r., oddalona. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanej,

zgodnie z którym wobec braku jej statutu, obowiązującego w chwili zawarcia

przedmiotowej umowy, konieczne było uzyskanie na jej zawarcie indywidualnej zgody

biskupa diecezjalnego, wyrażonej w określony w apelacji sposób, z uwagi na to, że w

takiej sytuacji miałby on zastępować swoją indywidualną decyzją brakującą regulację

statutową. Sąd uznał, że powołane przez pozwaną przepisy prawa kanonicznego,

zwłaszcza kanony 532, 1281, 1291 i 1292, nie pozwalają przyjąć, że w razie braku

statutu

kościelnej

osoby

prawnej,

podlegającej

władzy

zwierzchniej

biskupa

diecezjalnego, każdorazowo niezbędne jest badanie przez tego biskupa, czy konkretna

czynność prawna mieści się w granicach zwykłego zarządu i sposobu zwyczajnego

zarządzania majątkiem danej osoby prawnej i rozważanie, czy w razie przekroczenia

tych granic udzielić na nią zgody. Oznaczałoby to bowiem przyznanie biskupowi

uprawnienia nie tylko do decydowania o wyrażeniu lub odmowie udzielenia zgody na

czynności, niemieszczące się w określonych granicach, ale także do każdorazowego

ustalania tych granic.

Kasacja pozwanej – oparta na pierwszej podstawie z art. 3931 k.p.c. – zarzuciła

naruszenia art. 35 i 38 k.c. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku

Państwa do Kościoła Katolickiego w R.P. (Dz. U. Nr 29, póz. 154 ze zm.) i wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa, bądź jego uchylenie i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zarzutów sprowadza się do twierdzenia skarżącej, że sąd pominął, iż

zgodnie kan. 532, 1281, 1291 i 1292 § 1 w zw. z kan. 1295 kodeksu prawa

kanonicznego do podjęcia przez proboszcza parafii, działającego w jej imieniu czynności

przekraczającej zakres i sposób zwyczajnego zarządzania wymagana była indywidualna

zgoda biskupa diecezjalnego, wydana uprzednio w formie pisemnej, po wysłuchaniu

rady do spraw ekonomicznych i kolegium konsultorów, a której to zgody brak

powodował, iż podjęta przez proboszcza parafii czynność była nieważna, względnie w

ogóle nie doszło do zawarcia umowy.

Normami

prawa

kanonicznego

dotyczącymi

reprezentowania

parafii

w stosunkach majątkowych wobec osób trzecich, które zgodnie z powyższymi uwagami

należy mieć na względzie, są kanony 532 i 1281 oraz 1291, 1292 i 1295. Według

kanonu 532, proboszcz z zachowaniem stosownych przepisów podejmuje w imieniu

parafii wszystkie czynności prawne. Jego kompetencja do reprezentowania parafii

obejmuje zatem co do zasady umocowanie do dokonywania wszystkich czynności

prawnych. Ta jego kompetencja jest jednak ograniczona przez niektóre kanony o tyle, o

ile

uzależniają

przekraczających

one

ważność

granice

dokonywanych

i sposób

zwyczajnego

w

imieniu

parafii

czynności

zarządzania

od

uprzedniego

pisemnego upoważnienia biskupa diecezjalnego, a czynności o charakterze alienacji od zezwolenia władz określonych w sposób przewidziany w kanonie 1292. To pierwsze

uzależnienie wynika z dotyczącego także parafii kanonu 1281 § 1, a drugie z kanonu

1291, mającego z mocy kanonu 1295 zastosowanie w odniesieniu do wszelkich

transakcji, na skutek których majątek kościelnej osoby prawnej może się znaleźć

w gorszej sytuacji.

Podstawą

do

wymagania

dla

dokonania

danej czynności

upoważnienia przewidzianego w kanonie 1281 § 1 jest, zgodnie z kanonem 1281 § 2,

przynależność tej czynności do kategorii czynności przekraczających granice i sposób

zwyczajnego zarządzania określonych w statucie lub stosownym akcie biskupa

diecezjalnego, zaś podstawą do wymagania zezwolenia przewidzianego w kanonie

1291 - przynależność danej czynności do grupy czynności mieszczących się w

granicach oznaczonych w uchwale Konferencji Episkopatu. Nie można się zgodzić z

wywodami skargi kasacyjnej, że kwalifikacja czynności prawnej dokonanej przez organ

(zarządcę) kościelnej osoby prawnej jako przekraczającej granice i sposób zwyczajnego

zarządzania jest aktualna także wtedy, gdy przed jej podjęciem nie został wydany statut

lub akt biskupa, o którym mowa w kanonie 1281 § 2. Bez względu na to, jak kanon art.

1281 § 1 może być interpretowany w stosunkach wewnątrzkościelnych, pewność obrotu

cywilnoprawnego wymaga, aby w zakresie jego skuteczności w sferze państwowego

porządku prawnego rozumieć go w przedstawiony wyżej sposób, zgodny ze

stanowiskiem Sądu Apelacyjnego. Poza tym, pogląd broniony w skardze kasacyjnej,

zakładający

kwalifikowanie

w

omawianej

sytuacji

czynności

prawnej

jako

przekraczającej granice i sposób zwyczajnego zarządzania przez sąd, trudno pogodzić

z deklarowaną w art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego zasadą

autonomii i niezależności. Przyjęcie tego poglądu prowadziłoby bowiem do wyręczania

przez sąd władzy kościelnej w zastrzeżonym dla niej w kanonie 1281 § 2 określaniu

czynności przekraczających granice i sposób zwyczajnego zarządzania.

Nieistnienie w pewnym czasie dotyczącego danej parafii statutu lub aktu biskupa

określającego czynności przekraczające granice i sposób zwyczajnego zarządzania

połączone z brakiem wspomnianej uchwały Konferencji Episkopatu musi się zatem

łączyć z posiadaniem przez proboszcza w tym czasie kompetencji do reprezentowania

parafii - tak jak przyjął Sąd Apelacyjny - w zakresie wszystkich czynności bez żadnych

ograniczeń.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.