Supreme Court dismisses appeal upholding parish priest's authority to contract loans without bishop's prior written consent.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the Catholic parish's cassation appeal, allowing the plaintiff to recover the loan amount. The parish argued that the priest lacked authority to sign loan agreements without a bishop's written permission, citing Canon Law. The court ruled that without a specific statute or episcopal decree defining such acts as exceeding management limits, the priest possessed full authority to represent the parish in civil transactions.
Regesto Legislator
Generato dall'IACanon 532; Canon 1281 § 1: A parish priest represents the parish in all legal acts unless a statute or episcopal decree explicitly categorizes specific acts as exceeding management limits, thereby requiring prior written authorization.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CK 480/04
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 lutego 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa A. Ł.
przeciwko Parafii (…) w E. i J. H.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 2 lutego 2005 r., kasacji strony
pozwanej Parafii (...) w E. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 maja 2004 r., sygn.
akt I ACa (…),
oddala kasację.
Uzasadnienie
Powód A. Ł. wniósł o zasądzenie od pozwanej Parafii (…) w E. kwoty 124.000
dolarów amerykańskich tytułem zwrotu pożyczki.
Pozwana Parafia (…) w E. wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, iż
przedmiotowa pożyczka była prywatnym zobowiązaniem jej byłego proboszcza J. H.
Zarzuciła też, że gdyby nawet wolą osób, podpisujących umowę, było zaciągnięcie
pożyczki w jej imieniu, to byłaby ona nieważna, ponieważ J. H. nie był umocowany do
zawierania takich umów.
Sąd Okręgowy w E. wyrokiem z dnia 25 listopada 2003 r. uwzględnił powództwo
co do kwoty 107.296 dolarów amerykańskich.
Sąd Okręgowy ustalił, że powód pożyczył pozwanej parafii w dniu 2 grudnia 1992
r. kwotę 50.000 dolarów amerykańskich, następnie w dniu 30 lipca 1993 r. - ponownie
kwotę 50.000 dolarów amerykańskich i jeszcze w dniu 29 stycznia 1994 r. - kwotę
24.000 dolarów amerykańskich. Pozwaną parafię każdorazowo reprezentował jej
ówczesny proboszcz J. H., wystawiając pokwitowania. Po zawarciu trzeciej pożyczki
pokwitowania, dotyczące dwóch pierwszych pożyczek, zostały zniszczone i w to miejsce
J. H. w dniu 06 lutego 1994 r. wystawił pokwitowanie na łączną kwotę 124.000 dolarów
amerykańskich z terminem zwrotu do końca marca 1994 r. Ponieważ jednak w tym
terminie pożyczka nie została zwrócona przez pozwaną parafię, strony zawarły umowę
ugody, w której potwierdziły zawarcie trzech umów pożyczek, ustaliły nowy termin spłaty
na dzień 30 lipca 1994 r. oraz określiły sposób spłaty i konsekwencje prawne
niedotrzymania warunków ugody. Pozwana zapłaciła na rzecz powoda tytułem zwrotu
przywołanych pożyczek łącznie kwotę 16.704 dolarów amerykańskich.
Sąd Okręgowy ponadto ustalił, że w okresie, w którym były zawierane
przedmiotowe umowy, w pozwanej parafii nie funkcjonował statut, określający czynności
przekraczające granice i sposób zwyczajnego zarządzania ani nie zostało wydane przez
biskupa e. zarządzenie, określające tego rodzaju czynności.
Sąd Okręgowy uznał, że przy zawieraniu przedmiotowych umów J. H. działał w
imieniu i na rzecz pozwanej parafii. Nie podzielił przy tym stanowiska pozwanej, iż miał
on obowiązek uzyskania pisemnego zezwolenia biskupa e. na ich zawarcie, gdyż nie
określono w tamtym okresie katalogu czynności przekraczających granice i sposób
zwyczajnego zarządzania.
Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i przytoczony pogląd prawny zostały
przez Sąd Apelacyjny uznane za prawidłowe, toteż apelacja pozwanej została wyrokiem
tegoż Sądu, z dnia 6 maja 2004 r., oddalona. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanej,
zgodnie z którym wobec braku jej statutu, obowiązującego w chwili zawarcia
przedmiotowej umowy, konieczne było uzyskanie na jej zawarcie indywidualnej zgody
biskupa diecezjalnego, wyrażonej w określony w apelacji sposób, z uwagi na to, że w
takiej sytuacji miałby on zastępować swoją indywidualną decyzją brakującą regulację
statutową. Sąd uznał, że powołane przez pozwaną przepisy prawa kanonicznego,
zwłaszcza kanony 532, 1281, 1291 i 1292, nie pozwalają przyjąć, że w razie braku
statutu
kościelnej
osoby
prawnej,
podlegającej
władzy
zwierzchniej
biskupa
diecezjalnego, każdorazowo niezbędne jest badanie przez tego biskupa, czy konkretna
czynność prawna mieści się w granicach zwykłego zarządu i sposobu zwyczajnego
zarządzania majątkiem danej osoby prawnej i rozważanie, czy w razie przekroczenia
tych granic udzielić na nią zgody. Oznaczałoby to bowiem przyznanie biskupowi
uprawnienia nie tylko do decydowania o wyrażeniu lub odmowie udzielenia zgody na
czynności, niemieszczące się w określonych granicach, ale także do każdorazowego
ustalania tych granic.
Kasacja pozwanej – oparta na pierwszej podstawie z art. 3931 k.p.c. – zarzuciła
naruszenia art. 35 i 38 k.c. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku
Państwa do Kościoła Katolickiego w R.P. (Dz. U. Nr 29, póz. 154 ze zm.) i wniosła o
zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa, bądź jego uchylenie i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Istota zarzutów sprowadza się do twierdzenia skarżącej, że sąd pominął, iż
zgodnie kan. 532, 1281, 1291 i 1292 § 1 w zw. z kan. 1295 kodeksu prawa
kanonicznego do podjęcia przez proboszcza parafii, działającego w jej imieniu czynności
przekraczającej zakres i sposób zwyczajnego zarządzania wymagana była indywidualna
zgoda biskupa diecezjalnego, wydana uprzednio w formie pisemnej, po wysłuchaniu
rady do spraw ekonomicznych i kolegium konsultorów, a której to zgody brak
powodował, iż podjęta przez proboszcza parafii czynność była nieważna, względnie w
ogóle nie doszło do zawarcia umowy.
Normami
prawa
kanonicznego
dotyczącymi
reprezentowania
parafii
w stosunkach majątkowych wobec osób trzecich, które zgodnie z powyższymi uwagami
należy mieć na względzie, są kanony 532 i 1281 oraz 1291, 1292 i 1295. Według
kanonu 532, proboszcz z zachowaniem stosownych przepisów podejmuje w imieniu
parafii wszystkie czynności prawne. Jego kompetencja do reprezentowania parafii
obejmuje zatem co do zasady umocowanie do dokonywania wszystkich czynności
prawnych. Ta jego kompetencja jest jednak ograniczona przez niektóre kanony o tyle, o
ile
uzależniają
przekraczających
one
ważność
granice
dokonywanych
i sposób
zwyczajnego
w
imieniu
parafii
czynności
zarządzania
od
uprzedniego
pisemnego upoważnienia biskupa diecezjalnego, a czynności o charakterze alienacji od zezwolenia władz określonych w sposób przewidziany w kanonie 1292. To pierwsze
uzależnienie wynika z dotyczącego także parafii kanonu 1281 § 1, a drugie z kanonu
1291, mającego z mocy kanonu 1295 zastosowanie w odniesieniu do wszelkich
transakcji, na skutek których majątek kościelnej osoby prawnej może się znaleźć
w gorszej sytuacji.
Podstawą
do
wymagania
dla
dokonania
danej czynności
upoważnienia przewidzianego w kanonie 1281 § 1 jest, zgodnie z kanonem 1281 § 2,
przynależność tej czynności do kategorii czynności przekraczających granice i sposób
zwyczajnego zarządzania określonych w statucie lub stosownym akcie biskupa
diecezjalnego, zaś podstawą do wymagania zezwolenia przewidzianego w kanonie
1291 - przynależność danej czynności do grupy czynności mieszczących się w
granicach oznaczonych w uchwale Konferencji Episkopatu. Nie można się zgodzić z
wywodami skargi kasacyjnej, że kwalifikacja czynności prawnej dokonanej przez organ
(zarządcę) kościelnej osoby prawnej jako przekraczającej granice i sposób zwyczajnego
zarządzania jest aktualna także wtedy, gdy przed jej podjęciem nie został wydany statut
lub akt biskupa, o którym mowa w kanonie 1281 § 2. Bez względu na to, jak kanon art.
1281 § 1 może być interpretowany w stosunkach wewnątrzkościelnych, pewność obrotu
cywilnoprawnego wymaga, aby w zakresie jego skuteczności w sferze państwowego
porządku prawnego rozumieć go w przedstawiony wyżej sposób, zgodny ze
stanowiskiem Sądu Apelacyjnego. Poza tym, pogląd broniony w skardze kasacyjnej,
zakładający
kwalifikowanie
w
omawianej
sytuacji
czynności
prawnej
jako
przekraczającej granice i sposób zwyczajnego zarządzania przez sąd, trudno pogodzić
z deklarowaną w art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego zasadą
autonomii i niezależności. Przyjęcie tego poglądu prowadziłoby bowiem do wyręczania
przez sąd władzy kościelnej w zastrzeżonym dla niej w kanonie 1281 § 2 określaniu
czynności przekraczających granice i sposób zwyczajnego zarządzania.
Nieistnienie w pewnym czasie dotyczącego danej parafii statutu lub aktu biskupa
określającego czynności przekraczające granice i sposób zwyczajnego zarządzania
połączone z brakiem wspomnianej uchwały Konferencji Episkopatu musi się zatem
łączyć z posiadaniem przez proboszcza w tym czasie kompetencji do reprezentowania
parafii - tak jak przyjął Sąd Apelacyjny - w zakresie wszystkich czynności bez żadnych
ograniczeń.
Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.