Supreme Court voids bankruptcy lien registration under Art. 27 of 1934 Bankruptcy Law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court voided the lower court's decision allowing a voluntary security mortgage registration after the debtor's bankruptcy declaration. The bankruptcy administrator argued that Article 27 of the 1934 Bankruptcy Law prohibits any new encumbrances on the debtor's assets post-bankruptcy filing, regardless of how the lien was created. The court rejected the distinction between voluntary and involuntary liens, ruling that the legislative intent to freeze the debtor's estate for all creditors applies uniformly to all forms of mortgages.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 27 ust. 1 Prawa upadłościowego z 1934 r.; Art. 81 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego z 2003 r.: The prohibition on encumbering bankruptcy assets applies to all forms of security interests, including voluntary security mortgages, regardless of the timing of the application relative to the bankruptcy declaration.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CK 408/05
POSTANOWIENIE
Dnia 29 marca 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
w sprawie z wniosku Syndyka masy upadłości „A.”
Spółki z o.o.
przy uczestnictwie „S.” GmbH z siedzibą w B. (Niemcy) i "T." Spółki z o.o.
o wpis,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 29 marca 2006 r.,
kasacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w G.
z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu
w
G. do
ponownego
rozpoznania
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
oraz
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy dokonał w dniu 3 października 2001 r. wpisu hipoteki
kaucyjnej (w dziale IV księgi wieczystej nr [...]) do kwoty 600 000 DEM, zgodnie z
wnioskiem A. Spółki z o.o. z dnia 8 sierpnia 2000 r. Hipotekę tę wpisano na rzecz
S.. GmbH (Niemcy). Podstawę wniosku o wpis stanowiło oświadczenie o
ustanowieniu hipoteki w akcie notarialnym z dnia 26 lipca 2000 r. W dziele II księgi
wieczystej [...] w dniu 25 czerwca 2003 r. wpisano jako właściciela – „T.” – Spółkę
z o.o. na podstawie umowy o przeniesienie własności nieruchomości.
W apelacji od wpisu z dnia 3 października 2001 r. wnioskodawca (Syndyk
Masy Upadłości wnioskodawcy) wskazywał na naruszenie art. 27 prawa
upadłościowego z 1934 r. Podniósł, że w dniu 12 września 2000 r. ogłoszono
upadłość wnioskodawcy, a w dniu 13 września tego roku o takiej upadłości
powiadomiony został sąd wieczystoksięgowy. Uczestnik postępowania (wierzyciel
hipoteczny) wnosił o oddalenie apelacji jako nieuzasadnionej.
Sąd Okręgowy oddalił apelację, przyjmując ogólnie, że przepis art. 27 prawa
upadłościowego z 1934 r. nie ma zastosowania w danej sprawie. Przepis ten
obejmuje bowiem tylko takie postacie hipoteki, które powstają w sposób
niezależny, bez współdziałania właściciela nieruchomości. W niniejszej sprawie
właściciel nieruchomości złożył oświadczenie o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej
i następnie sam wniósł o dokonanie wpisu tej hipoteki. Nie jest możliwe
dokonywanie wykładni rozszerzającej omawianego przepisu. Nie bez znaczenia też
pozostaje treść art. 26 prawa upadłościowego, który reguluje materialno-prawną
skuteczność czynności prawnej dokonanej w przedmiocie ustanowienia hipoteki.
Skuteczność ta bowiem nie może być badana przez sąd wieczystoksięgowy z racji
ograniczonej kognicji tego sądu (art. 628 § 2 k.p.c.).
W kasacji wnioskodawcy (Syndyka) zakwestionowano wykładnię art. 27
prawa upadłościowego dokonaną przez Sąd drugiej instancji. W
ocenie
skarżącego, przepis ten obejmuje także hipotekę kaucyjną. Oznacza to, że wpis
hipoteki kaucyjnej nie może nastąpić na nieruchomości upadłego po ogłoszeniu
upadłości, nawet wówczas, gdyby wniosek o wpis został złożony przez upadłego
(przyszłego) jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. W rezultacie skarżący wnosił
o zmianę zaskarżonego wpisu i wykreślenie hipoteki kaucyjnej, ewentualnie –
o uchylenie zaskarżonego postanowienia o wpis i przekazanie sprawy Sądowi
drugiej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie pojawiła się kwestia zasięgu zastosowania przepisu art.
27 prawa upadłościowego z 1934 r. Zgodnie z tym przepisem, po ogłoszeniu
upadłości żaden wierzyciel nie może uzyskać przeciwko upadłemu prawa zastawu
ani wpisu do księgi wieczystej lub wpisu w rejestrze celem zabezpieczenia
wierzytelności, chociażby powstała ona przed ogłoszeniem upadłości. Z ustaleń
dokonanych przez sądy wynika to, że wpis hipoteki kaucyjnej nastąpił po
ogłoszeniu upadłości wnioskodawcy. Sąd Okręgowy – konstatując istnienie różnic
interpretacyjnych odnośnie do zakresu zastosowania art. 27 prawa upadłościowego
– opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym przepis ten nie obejmuje
hipoteki ustanowionej dobrowolnie przez dłużnika, w tym też – hipoteki kaucyjnej.
Omawiany przepis obejmuje natomiast hipoteki ustanowione wbrew woli upadłego.
Stanowiska takiego nie można podzielić. W literaturze nowszej oraz
w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. up. postanowienia z dnia 22 stycznia
2002 r., IV CKN 1805/00, nie opublik.) przytoczono wystarczająco doniosłe
argumenty, które mogą przemawiać za przyjęciem opinii, zgodnie z którą przepis
art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r. ma zastosowanie także do hipoteki
umownej, w tym – do hipoteki kaucyjnej.
Za stanowiskiem prezentowanym przez Sąd Okręgowy nie przemawia
językowo – stylistyczne ujęcie przepisu art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r.
Użyte w nim sformułowanie „przeciwko upadłemu” nie może być uznane za
tożsame z wyrażeniem „wbrew woli upadłego” (dłużnika). Z natury swej każdy
rodzaj hipoteki – niezależnie od źródła jej
powstania – jest zabezpieczeniem
rzeczowym ustanowionym właśnie przeciwko upadłemu dłużnikowi (podobnie też
np. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2002 r.,
IV CKN 1805/00). Jeżeli zatem w art. 27 prawa upadłościowego nie zróżnicowano
wyraźnie zabezpieczeń hipotecznych w zakresie możliwości ich ustanowienia
po ogłoszeniu upadłości dłużnika, to nie ma podstaw do twierdzenia, że sam
sposób ustanowienia hipoteki (umowny lub pozaumowny) mógłby mieć w tym
względzie znaczenie decydujące.
W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1994 r., III CZP 4/94 (OSNC
1994, nr 9, poz. 170) wskazano m.in. na to, że prawny sens art. 27 prawa
upadłościowego z 1934 r. polega na „zamrożeniu reszty majątku upadłego” w celu
zaspokojenia
wszystkich
wierzycieli
upadłego.
Ogólny
cel
postępowania
upadłościowego eliminuje zatem możliwość przyznania zróżnicowanej ochrony
prawnej wierzycielom hipotecznym w zależności od sposobu ustanowienia
zabezpieczenia hipotecznego.
Należy zwrócić uwagę na to, że także de lege lata sformułowano jako
zasadę zakaz obciążania składników masy upadłości, m.in. hipoteką (bez
różnicowania jej postaci) w celu zabezpieczenia wierzytelności, chociażby
wierzytelność powstała przed ogłoszeniem upadłości (art. 81 ust. 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r., - Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. nr 60, poz. 535 ze
zm.). Wyłączenie tej zasady następuje jedynie wówczas, gdy wniosek o wpis
hipoteki został złożony w ciągu sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku
o ogłoszenie upadłości (art. 81 art. 1 ustawy z 2003 r.).
W konkluzji należy uznać, że przepis art. 27 prawa upadłościowego z 1934 r.
miał zastosowanie także do umownej hipoteki kaucyjnej. Po ogłoszeniu upadłości
dłużnika niedopuszczalny jest wpis hipoteki kaucyjnej na nieruchomości upadłego,
nawet gdyby wniosek o wpis (jak w niniejszej sprawie) został złożony przed
ogłoszeniem upadłości.
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1
k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.