Supreme Court dismisses appeal; 32-year delay bars claim under Art. 5 Civil Code despite health damage.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal against a lower court ruling that rejected his compensation claim for hearing loss. The plaintiff, a former officer, suffered the injury during military exercises in 1970 but did not file suit until 2002, creating a 32-year delay. The court held that the extraordinary circumstances required to apply the Civil Code's good faith clause were absent given the extreme length of the delay.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 442 § 1 zd. 1 k.c.; Art. 5 k.c.: The good faith clause cannot be invoked to prevent the statute of limitations from expiring when the delay is excessively long and lacks extraordinary justification.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CK 367/05
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 18 maja 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marian Kocon
SSN Kazimierz Zawada
Protokolant Izabela Czapowska
w sprawie z powództwa K. G.
przeciwko Skarbowi Państwa - Centrum […]
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 18 maja 2006 r.,
kasacji powoda
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 27 stycznia 2005 r.,
oddala kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację
powoda K. G. od wyroku Sądu Okręgowego w T., którym oddalono jego powództwo
przeciwko Skarbowi Państwa – Centrum […] o zadośćuczynienie w kwocie 100
tysięcy zł.
Rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących podstawach.
Powód, jako podchorąży w Wyższej Oficerskiej Szkoły Wojsk […], doznał
urazu słuchu podczas obserwowania w dniu 16 maja 1970 r., w ramach zajęć
bojowych, strzelania z armat na poligonie. Bezpośrednio po wypadku nie słyszał nic
przez 18 dni, był intensywnie leczony. Pozostałością urazu były gwizdy w uszach,
które odczuwał po ćwiczeniach związanych ze strzelaniem. Powód odszedł z
wojska w 1990 r. W 1995 r. powód zaczął odczuwać ograniczenie słuchu w obojgu
uszach. W 2001 r. został sporządzony protokół powypadkowy, jednak odmówiono
powodowi wypłaty odszkodowania.
W ocenie Sądu, roszczenie o zadośćuczynienie z tytułu pogorszenia słuchu,
uległo przedawnieniu z upływem 3-letniego terminu przewidzianego w art. 442 § 1
zd. 1 k.c., a więc w dniu 16 maja 1973 r. Sąd przyjął bowiem, że powód dowiedział
się o powstaniu szkody w dniu zdarzenia, które ją wywołało, a więc w dniu
wypadku. Jako podstawę takiej oceny Sąd przytoczył, że skoro utrata słuchu na
18 dni nastąpiła w trakcie ćwiczeń, nie można przypuszczać, by powód nie miał
świadomości doznania istotnej szkody w tym momencie, tym bardziej, że także
później odczuwał dolegliwości (gwizdy w uszach podczas ćwiczeń strzeleckich);
ponadto, według Sądu, musiała istnieć dokumentacja lekarska świadcząca
o istnieniu urazu. W ocenie Sądu, niesporządzenie protokołu powypadkowego
i brak orzeczenia lekarskiego nie są okolicznościami wpływającymi na stan
świadomości powoda co do faktu powstania szkody. Sąd wskazał nadto, że nawet
gdyby przyjąć, że roszczenie nie przedawniło się „w oparciu o normę art. 442 § 1
zd. 1 k.c.”, to z całą pewnością przedawniło się na podstawie art. 442 § 1 zd. 2 k.c.,
skoro zdarzeniem wywołującym szkodę był wypadek z dnia 16 maja 1970 r.
Odnosząc się do zarzutu powoda, że – w wypadku stwierdzenia
przedawnienia – powołanie się na nie przez pozwanego byłoby sprzeczne
z zasadami współżycia społecznego, Sąd Apelacyjny stwierdził, że z uwagi na
wyjątkowy charakter art. 5 k.c., mógłby on być zastosowany tylko wtedy gdy
skorzystanie z zarzutu przedawnienia wiązałoby się z nieodwracalną i „w sposób
oczywisty nieuzasadnioną szkodą dla interesu osoby”, przeciwko której go
podniesiono. Jednocześnie, w ocenie Sądu, dla uznania skorzystania z zarzutu
przedawnienia za nadużycie prawa istotne są jedynie elementy dotyczące
zachowania dłużnika, jeśli byłoby naganne. Ta jedynie okoliczność, a nie rozmiar
szkody, trwałe skutki, czy inne okoliczności dotyczące poszkodowanego, decydują
o zastosowaniu klauzuli generalnej z art. 5 k.c.
Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego powód oparł na podstawie
naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 445 k.c. wskutek
błędnego przyjęcia w oparciu o art. 442 § 1 k.c., że 10-letni termin przedawnienia,
o którym mowa w zdaniu 2. tego artykułu, należy bezwzględnie liczyć od daty
zdarzenia wyrządzającego szkodę, także w sytuacji, gdy szkoda wyrządzona
czynem niedozwolonym ujawniła się po wielu latach oraz przez błędną wykładnię
art. 5 k.c., polegającą na zanegowaniu istnienia szczególnych okoliczności
uzasadniających uznanie podniesienia zarzutu przedawnienia za sprzeczne
z zasadami współżycia społecznego.
Skarżący powołał także podstawę naruszenia przepisów postępowania – art. 233
§ 1 i 322 k.p.c. przez całkowicie dowolne przyjęcie tożsamości momentu zdarzenia
wyrządzającego szkodę i momentu powzięcia o niej wiadomości.
Powołując te podstawy, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku
i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 100 tysięcy zł ewentualnie
o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Trzeba
przyznać
wszechstronnego
skarżącemu
rozważenia
dowodów
rację,
że
oraz
w
Sąd
Apelacyjny
niezgodzie
z
bez
zasadami
doświadczenia, przyjął za oczywiste, że powód już w dniu wypadku powziął
wiadomość o szkodzie. Sąd pominął bowiem, że po ustąpieniu zaniku słuchu po
18. dniach, powód jako jedyną dolegliwość odczuwał gwizdy w uszach podczas
strzelania. Uszczerbek w postaci istotnego ograniczenia słyszenia w obu uszach,
ujawnił się – jak ustalono – po 25. latach od wypadku. Dowolna, a w każdym razie
pozbawiona dostatecznego uzasadnienia, jest teza Sądu, że szkoda była objęta
świadomością powoda, i w konsekwencji przyjęcie, że roszczenie przedawniło się
na podstawie art. 442 § 1 zd.1 k.c., a więc w dniu 16 maja 1973 r.
Ostatecznie
jednak
kwestia
ta
nie
ma
znaczenia
istotnego
dla
rozstrzygnięcia, skoro roszczenie powoda i tak uległo przedawnieniu, z tym tylko,
że – stosownie do art. 442 § 1 zd. 2 k.c. – po upływie 10 lat od wypadku, czyli
w dniu 16 maja 1980 r. Upływ czasu od momentu przedawnienia roszczenia do
wystąpienia z powództwem (grudzień 2002 r.) jest także i w tym wypadku bardzo
znaczny, wynosi bowiem ponad 20 lat, co oznacza, że ustalenie daty
przedawnienia na późniejszą chwilę, pozostaje bez wpływu na znaczenie tej
okoliczności
przy
rozważaniu
możliwości
nieuwzględnienia
przedawnienia
w oparciu o art. 5 k.c.
Jak wskazano, roszczenie powoda przedawniło się po upływie 10 lat od
zdarzenia wyrządzającego szkodę, a więc od wypadku z dnia 16 maja 1970 r.
Wątpliwości na tle wykładni art. 442 § 1 zdanie 2 k.c. zostały rozstrzygnięte
w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego
2006 r., III CZP 84/05 (dotychczas niepublikowanej), zgodnie z którą roszczenie
o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się
z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające
szkodę, bez względu na to, kiedy szkoda powstała lub się ujawniła. Sąd Najwyższy
w składzie rozpoznającym kasację w pełni podziela argumentację prawną, zawartą
w uzasadnieniu tej uchwały.
W rozważanej kwestii stanowisko Sądu było zatem prawidłowe, co kazało uznać
kasacyjny zarzut naruszenia art. 442 § 1 zd. 2 k.c. za bezpodstawny.
W tej sytuacji rozważenia wymagał jedynie zarzut naruszenia art. 5 k.c.
przez odmowę uznania przez Sąd, że powołanie się przez pozwanego na
przedawnienie roszczenia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W tej mierze uzasadnione są tylko te zarzuty skarżącego, które kwestionują
stanowisko Sądu, że z tego punktu widzenia istotne są jedynie elementy dotyczące
zachowania dłużnika, natomiast obojętne pozostają okoliczności dotyczące
poszkodowanego, takie jak rodzaj, rozmiar i skutki szkody. W orzecznictwie
przyjmuje się bowiem obecnie, że przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi
nadużycie
prawa
uwzględniać
należy
wszystkie
okoliczności
konkretnego
przypadku, zachodzące tak po stronie zobowiązanego, jak i po stronie
poszkodowanego, a możliwość zastosowania art. 5 k.c. nie zawsze musi być
wiązana z negatywną oceną zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia
szkody, przejawiającego się w utrudnieniu wcześniejszego dochodzenia roszczeń
przez poszkodowanego.
Jednocześnie jednak, dopuszczenie stosowania art. 5 k.c. jako obrony przeciwko
zarzutowi przedawnienia jest z zasady wyjątkowe i pozostaje uzależnione od
wykazania okoliczności mających taki charakter. W tym zakresie zgodzić się należy
z oceną Sądu, że powód takich szczególnych, nadzwyczajnych okoliczności nie
wykazał. W istocie brak jest podstaw, aby – nie negując uszczerbku zdrowia
i związanych z nim dolegliwości i ograniczeń - tak zakwalifikować pogorszenie się
słuchu, wymagające używania aparatu słuchowego
Co prawda, jak podnosi skarżący, w orzecznictwie przyjmuje się, że powstanie
szkody jako następstwo wypadku przy pracy (a więc w sytuacji wykazującej pewne
podobieństwo
do
okoliczności
wypadku
powoda)
może
przemawiać
za
dopuszczalnością obrony przed zarzutem przedawnienia w oparciu o art. 5 k.c.,
jednak i w takiej sytuacji jest to tylko jedna z okoliczności branych pod uwagę, nie
zwalniająca od wykazania wyjątkowego charakteru danego przypadku (por. wyroki
Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1995 r., II PRN 6/95, OSNP 1996/4/61 i z dnia
6 marca 1996 r., II PRN 3/96, OSNP 1996/18/246).
Niezależnie od tego, co powiedziano, w sprawie niniejszej występuje
okoliczność, która stanowi zasadniczą przeszkodę do nieuwzględnienia zarzutu
przedawnienia z powołaniem się na art. 5 k.c., a jest nią rozmiar opóźnienia.
Dopuszczenie zastosowania art. 5 k.c. w obronie przed przedawnieniem
przewidzianym w art. 442 § 1 zd. 2 k.c. jest uzasadniane tym, że okres 10-letni
liczony od momentu zdarzenia wyrządzającego szkodę jest zbyt krótki i często
niewystarczający do tego, by ujawniły się wszystkie ujemne następstwa czynu
niedozwolonego, zwłaszcza w zakresie szkód na osobie. Za właściwy uznaje się
najczęściej okres przedawnienia dwudziestoletni (taki obowiązywał pod rządem
kodeksu zobowiązań), w nielicznych wypadkach – już niewątpliwie jako
maksymalny
–
trzydziestoletni.
Obowiązywanie
tak
wydłużonego
okresu
przedawnienia eliminowałoby potrzebę, a nawet dopuszczalność, zwalczania
skutków przedawnienia w oparciu o art. 5 k.c.
W
okolicznościach
faktycznych
niniejszej
sprawy
roszczenie
uległoby
przedawnieniu nawet przy najdłuższym rozważanym – trzydziestoletnim – okresie
przedawnienia, bowiem powód wystąpił
z powództwem po upływie 32 lat od
zdarzenia wyrządzającego szkodę (przy obowiązującym 10-letnim terminie,
opóźnienie wynosi 22 lata). Nieuwzględnienie w takiej sytuacji przedawnienia
roszczenia byłoby nie tylko pozbawione uzasadnienia, które leży u podstaw
stosowania art. 5 k.c. jako obrony przed skutkami przedawnienia. Stanowiłoby
podważenie zasad, które przyświecają idei instytucji przedawnienia roszczeń
majątkowych, nieodzownej dla zapewnienia stabilizacji i pewności w stosunkach
społecznych.
Jak wcześniej wskazano, kolizję wartości polegającej na pewności stosunków
prawnych, chronionej instytucją przedawnienia, oraz wartości, jaką stanowi prawo
pokrzywdzonego do uzyskania ochrony naruszonego dobra, można w wyjątkowych
wypadkach rozwiązywać przy pomocy klauzuli zawartej w art. 5 k.c. W niniejszej
sprawie nie zostały wykazane okoliczności tak wyjątkowe i szczególne, by mogły
uzasadniać zastosowanie art. 5 k.c. w obronie przez zarzutem przedawnienia
roszczenia, którego źródłem było zdarzenie sprzed ponad trzydziestu lat.
Z omówionych względów Sąd Najwyższy uznał kasację za pozbawioną
usprawiedliwionych podstaw i orzekł o jej oddaleniu, na podstawie art. 393 12 k.p.c.
w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 lutego 2005 r.
jz