Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CK 367/05 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal; 32-year delay bars claim under Art. 5 Civil Code despite health damage.

Numero d'incarto IV CK 367/05
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal against a lower court ruling that rejected his compensation claim for hearing loss. The plaintiff, a former officer, suffered the injury during military exercises in 1970 but did not file suit until 2002, creating a 32-year delay. The court held that the extraordinary circumstances required to apply the Civil Code's good faith clause were absent given the extreme length of the delay.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 442 § 1 zd. 1 k.c.; Art. 5 k.c.: The good faith clause cannot be invoked to prevent the statute of limitations from expiring when the delay is excessively long and lacks extraordinary justification.

Parole chiave

Generato dall'IA
statute of limitations good faith clause hearing loss military service civil code statute of repose equitable exception

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 442 § 1 zd. 1 k.c.
uległo przedawnieniu z upływem 3-letniego terminu przewidzianego w art. 442 § 1
Art. 442 § 1 zd. 2 k.c.
1 k.c.”, to z całą pewnością przedawniło się na podstawie art. 442 § 1 zd. 2 k.c.,
Art. 5 k.c.
wyjątkowy charakter art. 5 k.c., mógłby on być zastosowany tylko wtedy gdy
Art. 393 § 12 k.p.c.
usprawiedliwionych podstaw i orzekł o jej oddaleniu, na podstawie art. 393 12 k.p.c.
art. 5 k.c
wyjątkowy charakter art. 5 k.c., mógłby on być zastosowany tylko wtedy gdy
art. 445 k.c
naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 445 k.c.
art. 442 § 1 k.c
błędnego przyjęcia w oparciu o art. 442 § 1 k.c., że 10-letni termin przedawnienia,

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CK 367/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z powództwa K. G.

przeciwko Skarbowi Państwa - Centrum […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 18 maja 2006 r.,

kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 stycznia 2005 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powoda K. G. od wyroku Sądu Okręgowego w T., którym oddalono jego powództwo

przeciwko Skarbowi Państwa – Centrum […] o zadośćuczynienie w kwocie 100

tysięcy zł.

Rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących podstawach.

Powód, jako podchorąży w Wyższej Oficerskiej Szkoły Wojsk […], doznał

urazu słuchu podczas obserwowania w dniu 16 maja 1970 r., w ramach zajęć

bojowych, strzelania z armat na poligonie. Bezpośrednio po wypadku nie słyszał nic

przez 18 dni, był intensywnie leczony. Pozostałością urazu były gwizdy w uszach,

które odczuwał po ćwiczeniach związanych ze strzelaniem. Powód odszedł z

wojska w 1990 r. W 1995 r. powód zaczął odczuwać ograniczenie słuchu w obojgu

uszach. W 2001 r. został sporządzony protokół powypadkowy, jednak odmówiono

powodowi wypłaty odszkodowania.

W ocenie Sądu, roszczenie o zadośćuczynienie z tytułu pogorszenia słuchu,

uległo przedawnieniu z upływem 3-letniego terminu przewidzianego w art. 442 § 1

zd. 1 k.c., a więc w dniu 16 maja 1973 r. Sąd przyjął bowiem, że powód dowiedział

się o powstaniu szkody w dniu zdarzenia, które ją wywołało, a więc w dniu

wypadku. Jako podstawę takiej oceny Sąd przytoczył, że skoro utrata słuchu na

18 dni nastąpiła w trakcie ćwiczeń, nie można przypuszczać, by powód nie miał

świadomości doznania istotnej szkody w tym momencie, tym bardziej, że także

później odczuwał dolegliwości (gwizdy w uszach podczas ćwiczeń strzeleckich);

ponadto, według Sądu, musiała istnieć dokumentacja lekarska świadcząca

o istnieniu urazu. W ocenie Sądu, niesporządzenie protokołu powypadkowego

i brak orzeczenia lekarskiego nie są okolicznościami wpływającymi na stan

świadomości powoda co do faktu powstania szkody. Sąd wskazał nadto, że nawet

gdyby przyjąć, że roszczenie nie przedawniło się „w oparciu o normę art. 442 § 1

zd. 1 k.c.”, to z całą pewnością przedawniło się na podstawie art. 442 § 1 zd. 2 k.c.,

skoro zdarzeniem wywołującym szkodę był wypadek z dnia 16 maja 1970 r.

Odnosząc się do zarzutu powoda, że – w wypadku stwierdzenia

przedawnienia – powołanie się na nie przez pozwanego byłoby sprzeczne

z zasadami współżycia społecznego, Sąd Apelacyjny stwierdził, że z uwagi na

wyjątkowy charakter art. 5 k.c., mógłby on być zastosowany tylko wtedy gdy

skorzystanie z zarzutu przedawnienia wiązałoby się z nieodwracalną i „w sposób

oczywisty nieuzasadnioną szkodą dla interesu osoby”, przeciwko której go

podniesiono. Jednocześnie, w ocenie Sądu, dla uznania skorzystania z zarzutu

przedawnienia za nadużycie prawa istotne są jedynie elementy dotyczące

zachowania dłużnika, jeśli byłoby naganne. Ta jedynie okoliczność, a nie rozmiar

szkody, trwałe skutki, czy inne okoliczności dotyczące poszkodowanego, decydują

o zastosowaniu klauzuli generalnej z art. 5 k.c.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego powód oparł na podstawie

naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 445 k.c. wskutek

błędnego przyjęcia w oparciu o art. 442 § 1 k.c., że 10-letni termin przedawnienia,

o którym mowa w zdaniu 2. tego artykułu, należy bezwzględnie liczyć od daty

zdarzenia wyrządzającego szkodę, także w sytuacji, gdy szkoda wyrządzona

czynem niedozwolonym ujawniła się po wielu latach oraz przez błędną wykładnię

art. 5 k.c., polegającą na zanegowaniu istnienia szczególnych okoliczności

uzasadniających uznanie podniesienia zarzutu przedawnienia za sprzeczne

z zasadami współżycia społecznego.

Skarżący powołał także podstawę naruszenia przepisów postępowania – art. 233

§ 1 i 322 k.p.c. przez całkowicie dowolne przyjęcie tożsamości momentu zdarzenia

wyrządzającego szkodę i momentu powzięcia o niej wiadomości.

Powołując te podstawy, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku

i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 100 tysięcy zł ewentualnie

o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trzeba

przyznać

wszechstronnego

skarżącemu

rozważenia

dowodów

rację,

że

oraz

w

Sąd

Apelacyjny

niezgodzie

z

bez

zasadami

doświadczenia, przyjął za oczywiste, że powód już w dniu wypadku powziął

wiadomość o szkodzie. Sąd pominął bowiem, że po ustąpieniu zaniku słuchu po

18. dniach, powód jako jedyną dolegliwość odczuwał gwizdy w uszach podczas

strzelania. Uszczerbek w postaci istotnego ograniczenia słyszenia w obu uszach,

ujawnił się – jak ustalono – po 25. latach od wypadku. Dowolna, a w każdym razie

pozbawiona dostatecznego uzasadnienia, jest teza Sądu, że szkoda była objęta

świadomością powoda, i w konsekwencji przyjęcie, że roszczenie przedawniło się

na podstawie art. 442 § 1 zd.1 k.c., a więc w dniu 16 maja 1973 r.

Ostatecznie

jednak

kwestia

ta

nie

ma

znaczenia

istotnego

dla

rozstrzygnięcia, skoro roszczenie powoda i tak uległo przedawnieniu, z tym tylko,

że – stosownie do art. 442 § 1 zd. 2 k.c. – po upływie 10 lat od wypadku, czyli

w dniu 16 maja 1980 r. Upływ czasu od momentu przedawnienia roszczenia do

wystąpienia z powództwem (grudzień 2002 r.) jest także i w tym wypadku bardzo

znaczny, wynosi bowiem ponad 20 lat, co oznacza, że ustalenie daty

przedawnienia na późniejszą chwilę, pozostaje bez wpływu na znaczenie tej

okoliczności

przy

rozważaniu

możliwości

nieuwzględnienia

przedawnienia

w oparciu o art. 5 k.c.

Jak wskazano, roszczenie powoda przedawniło się po upływie 10 lat od

zdarzenia wyrządzającego szkodę, a więc od wypadku z dnia 16 maja 1970 r.

Wątpliwości na tle wykładni art. 442 § 1 zdanie 2 k.c. zostały rozstrzygnięte

w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego

2006 r., III CZP 84/05 (dotychczas niepublikowanej), zgodnie z którą roszczenie

o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się

z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające

szkodę, bez względu na to, kiedy szkoda powstała lub się ujawniła. Sąd Najwyższy

w składzie rozpoznającym kasację w pełni podziela argumentację prawną, zawartą

w uzasadnieniu tej uchwały.

W rozważanej kwestii stanowisko Sądu było zatem prawidłowe, co kazało uznać

kasacyjny zarzut naruszenia art. 442 § 1 zd. 2 k.c. za bezpodstawny.

W tej sytuacji rozważenia wymagał jedynie zarzut naruszenia art. 5 k.c.

przez odmowę uznania przez Sąd, że powołanie się przez pozwanego na

przedawnienie roszczenia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

W tej mierze uzasadnione są tylko te zarzuty skarżącego, które kwestionują

stanowisko Sądu, że z tego punktu widzenia istotne są jedynie elementy dotyczące

zachowania dłużnika, natomiast obojętne pozostają okoliczności dotyczące

poszkodowanego, takie jak rodzaj, rozmiar i skutki szkody. W orzecznictwie

przyjmuje się bowiem obecnie, że przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi

nadużycie

prawa

uwzględniać

należy

wszystkie

okoliczności

konkretnego

przypadku, zachodzące tak po stronie zobowiązanego, jak i po stronie

poszkodowanego, a możliwość zastosowania art. 5 k.c. nie zawsze musi być

wiązana z negatywną oceną zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia

szkody, przejawiającego się w utrudnieniu wcześniejszego dochodzenia roszczeń

przez poszkodowanego.

Jednocześnie jednak, dopuszczenie stosowania art. 5 k.c. jako obrony przeciwko

zarzutowi przedawnienia jest z zasady wyjątkowe i pozostaje uzależnione od

wykazania okoliczności mających taki charakter. W tym zakresie zgodzić się należy

z oceną Sądu, że powód takich szczególnych, nadzwyczajnych okoliczności nie

wykazał. W istocie brak jest podstaw, aby – nie negując uszczerbku zdrowia

i związanych z nim dolegliwości i ograniczeń - tak zakwalifikować pogorszenie się

słuchu, wymagające używania aparatu słuchowego

Co prawda, jak podnosi skarżący, w orzecznictwie przyjmuje się, że powstanie

szkody jako następstwo wypadku przy pracy (a więc w sytuacji wykazującej pewne

podobieństwo

do

okoliczności

wypadku

powoda)

może

przemawiać

za

dopuszczalnością obrony przed zarzutem przedawnienia w oparciu o art. 5 k.c.,

jednak i w takiej sytuacji jest to tylko jedna z okoliczności branych pod uwagę, nie

zwalniająca od wykazania wyjątkowego charakteru danego przypadku (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1995 r., II PRN 6/95, OSNP 1996/4/61 i z dnia

6 marca 1996 r., II PRN 3/96, OSNP 1996/18/246).

Niezależnie od tego, co powiedziano, w sprawie niniejszej występuje

okoliczność, która stanowi zasadniczą przeszkodę do nieuwzględnienia zarzutu

przedawnienia z powołaniem się na art. 5 k.c., a jest nią rozmiar opóźnienia.

Dopuszczenie zastosowania art. 5 k.c. w obronie przed przedawnieniem

przewidzianym w art. 442 § 1 zd. 2 k.c. jest uzasadniane tym, że okres 10-letni

liczony od momentu zdarzenia wyrządzającego szkodę jest zbyt krótki i często

niewystarczający do tego, by ujawniły się wszystkie ujemne następstwa czynu

niedozwolonego, zwłaszcza w zakresie szkód na osobie. Za właściwy uznaje się

najczęściej okres przedawnienia dwudziestoletni (taki obowiązywał pod rządem

kodeksu zobowiązań), w nielicznych wypadkach – już niewątpliwie jako

maksymalny

–

trzydziestoletni.

Obowiązywanie

tak

wydłużonego

okresu

przedawnienia eliminowałoby potrzebę, a nawet dopuszczalność, zwalczania

skutków przedawnienia w oparciu o art. 5 k.c.

W

okolicznościach

faktycznych

niniejszej

sprawy

roszczenie

uległoby

przedawnieniu nawet przy najdłuższym rozważanym – trzydziestoletnim – okresie

przedawnienia, bowiem powód wystąpił

z powództwem po upływie 32 lat od

zdarzenia wyrządzającego szkodę (przy obowiązującym 10-letnim terminie,

opóźnienie wynosi 22 lata). Nieuwzględnienie w takiej sytuacji przedawnienia

roszczenia byłoby nie tylko pozbawione uzasadnienia, które leży u podstaw

stosowania art. 5 k.c. jako obrony przed skutkami przedawnienia. Stanowiłoby

podważenie zasad, które przyświecają idei instytucji przedawnienia roszczeń

majątkowych, nieodzownej dla zapewnienia stabilizacji i pewności w stosunkach

społecznych.

Jak wcześniej wskazano, kolizję wartości polegającej na pewności stosunków

prawnych, chronionej instytucją przedawnienia, oraz wartości, jaką stanowi prawo

pokrzywdzonego do uzyskania ochrony naruszonego dobra, można w wyjątkowych

wypadkach rozwiązywać przy pomocy klauzuli zawartej w art. 5 k.c. W niniejszej

sprawie nie zostały wykazane okoliczności tak wyjątkowe i szczególne, by mogły

uzasadniać zastosowanie art. 5 k.c. w obronie przez zarzutem przedawnienia

roszczenia, którego źródłem było zdarzenie sprzed ponad trzydziestu lat.

Z omówionych względów Sąd Najwyższy uznał kasację za pozbawioną

usprawiedliwionych podstaw i orzekł o jej oddaleniu, na podstawie art. 393 12 k.p.c.

w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 lutego 2005 r.

jz