Supreme Court allows appeal on mortgage entry rejection based on notarized document photocopy evidence.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the District Court's dismissal of an appeal against a mortgage entry, ruling that a photocopy of an official document serves as valid evidence for rejecting the entry. The appellant argued that her husband and she were no longer co-owners due to separation and property division, but the lower court rejected this based on formal defects in the document submission. The Court held that the Civil Procedure Code allows any evidence, including photocopies, and the lower court failed to inform the unrepresented party of the required format, violating procedural rights.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 308 § 1 k.p.c.; Art. 5 k.p.c.; Art. 31 ust. 1 u.k.w.h.: A photocopy of an official document constitutes valid evidence for requesting the rejection of a mortgage entry, and the court must inform unrepresented parties of formal requirements to ensure effective defense.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 7 lutego 2006 r., IV CK 361/05
Podstawą żądania oddalenia wniosku o wpis hipoteki do księgi
wieczystej może być kserokopia dokumentu urzędowego (308 § 1 k.p.c.).
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Barbara Myszka
Sędzia SN Marek Sychowicz
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
Oddział w G. przy uczestnictwie Danuty P. i Wojciecha P. o wpis, po rozpoznaniu
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2006 r. kasacji
uczestniczki postępowania Danuty P. od postanowienia Sądu Okręgowego w
Gdańsku z dnia 14 października 2004 r.
uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w
Gdańsku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
kasacyjnego.
Uzasadnienie
W dniu 22 grudnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Sopocie, uwzględniając wniosek
Skarbu Państwa– Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2003 r.,
dokonał wpisu hipoteki w kwocie 18 980, 35 zł w dziale czwartym księgi wieczystej
nr (...), prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej wspólność ustawową dłużnika
Wojciecha P. i jego żony Danuty P. Wpisu dokonano na podstawie decyzji
dotyczących zaległości w uiszczaniu składek na ubezpieczenie społeczne przez
Wojciecha P. oraz tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 20 listopada 2003 r.
przeciwko Wojciechowi P. i Danucie P.
W apelacji wpisu uczestniczka Danuta P., wnosząc m.in. o zmianę
zaskarżonego orzeczenia i oddalenie wniosku w stosunku do niej, podała, że w
wyniku orzeczenia separacji małżonków Danuty i Wojciecha P. prawomocnym
wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2002 r. Sądu Okręgowego w Gdańsku, ustała między
nimi wspólność ustawowa małżeńska. Umową notarialną z dnia 21 września 2004 r.
dokonali podziału majątku wspólnego w ten sposób, że wyłączną właścicielką
nieruchomości objętej księga wieczystą nr (...) stała się Danuta P. Do apelacji
załączono jako dowody kserokopię wyroku o separacji oraz wypis aktu notarialnego
dotyczącego podziału majątku wspólnego małżonków P.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 października 2004 r. Sąd Okręgowy
w Gdańsku oddalił apelację, stwierdzając, że zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c. sąd
rozpoznający wniosek o wpis bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do
wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Po uchyleniu art. 46 ust. 2
ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z
2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej "u.k.w.h."), sąd nie może oddalić wniosku
o wpis na podstawie okoliczności powszechnie znanych lub które doszły do jego
wiadomości w inny sposób, nie ma zatem obowiązku badania, czy małżonkowie,
którzy w księdze wieczystej figurują jako współwłaściciele na prawach wspólności
ustawowej, pozostają w związku małżeńskim. Wskazana w apelacji nowa
okoliczność dotycząca separacji, na którą uczestniczka nie mogła powołać się w
pierwszej instancji, nie została – zdaniem Sądu – wykazana ze względu na
niezachowanie wymaganej przez art. 31 ust. 1 u.k.w.h. odpowiedniej formy
dokumentu, o której stanowi art. 244 § 1 k.p.c. W tej sytuacji nie jest uzasadniony
zarzut naruszenia art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), skoro wnioskodawca
złożył tytuły wykonawcze wystawione zarówno przeciwko Wojciechowi P., jak i
Danucie P.
W kasacji opartej na obu podstawach uczestniczka Danuta P. zarzuciła
naruszenie art. 31 ust. 1 u.k.w.h. przez błędną wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie w wyniku przyjęcia, że przepis ten ma zastosowanie przy każdej
czynności w postępowaniu wieczystoksięgowym, a nie jedynie przy dokonywaniu
wpisu do księgi wieczystej. Zarzuciła także naruszenie art. 5 k.p.c. przez
nieudzielenie jej, działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, pouczenia co do
konieczności złożenia dowodów z dokumentów we właściwej formie, jeśli
kserokopie wyroku i aktu notarialnego Sąd uznał za niewystarczające. Zarzuciła
również naruszenie art. 228 § 2 k.p.c. w wyniku nieuwzględnienia przez Sąd drugiej
instancji znanego mu z urzędu faktu orzeczenia separacji małżonków P. wyrokiem
tego samego Sądu oraz naruszenie art. 62613 § 1 k.p.c. przez niedokonanie z
urzędu wpisu ostrzeżenia o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym
stanem prawnym, powstałego w wyniku ustania wspólności ustawowej małżonków
P. po orzeczeniu separacji. (...)
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)
Trafnie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 31 ust. 1 u.k.w.h. Przepis ten,
stanowiący, że wpis może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem
notarialnie poświadczonym, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej formy
dokumentu, nie miał zastosowania do wniosku uczestniczki o odmowę wpisu ani do
załączonych do tego wniosku dokumentów. Dotyczy on dokumentów mających
stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej, a nawet do takich dokumentów nie
ma zastosowania, gdy przepisy szczególne przewidują inną formę dokumentu.
Jeżeli więc podstawą wpisu do księgi wieczystej ma być wyrok sądu, przepis art. 31
ust. 1 u.k.w.h. nie ma zastosowania, gdyż art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 250 § 1 k.p.c.
przewidują „inną formę dokumentu”. Dokumentem tym jest sporządzony w
przepisanej dla wyroku formie dokument urzędowy w postaci oryginału albo odpisu
wyroku urzędowo poświadczonego przez sąd, który go wydał. Taki jest wymóg
formy dokumentu, który ma stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej, a zatem
nie może nim być kserokopia wyroku.
W rozpoznawanej sprawie jednak nie chodzi o dokument mający stanowić
podstawę wpisu, ale o dokument mający stanowić podstawę odmowy wpisu.
Rozważenia zatem wymaga, czy w sytuacji, w której działająca bez profesjonalnego
pełnomocnika uczestniczka złożyła, jako dowód mający uzasadniać wniosek o
odmowę wpisu, kserokopię wyroku, sąd wieczystoksięgowy miał obowiązek
wezwać ją do złożenia tego dowodu w innej formie, czy też, nie mając takiego
obowiązku, powinien dowód ten pominąć, bez jego merytorycznej oceny i
uwzględnić wniosek o wpis, nawet jeżeli fakt wykazywany takim dowodem
uzasadniałby odmowę wpisu. Rozważając to zagadnienie należy zasygnalizować,
że w orzecznictwie i literaturze sporna jest także kwestia, czy załączenie do
wniosku o wpis dokumentu w niewłaściwej formie, mającego stanowić podstawę
wpisu, stanowi brak formalny, do którego usunięcia wnioskodawca powinien być
wezwany, czy też prowadzi wprost do oddalenia wniosku o wpis jako pozbawionego
podstawy prawnej. Nawet podzielenie przeważającego drugiego poglądu (por. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2004 r., V CK 448/03, nie publ.)
nie można odnieść do sytuacji, w której załączono kserokopię dokumentu
urzędowego jako dowód uzasadniający żądanie oddalenia wniosku o wpis. Żaden
przepis nie reguluje wprost takiej sytuacji ani nie nakazuje stosowania do niej
odpowiednio przepisów dotyczących wniosku o wpis, a przepisów szczególnych,
ograniczających kognicję sądu i uprawnienia uczestników postępowania, nie można
stosować przez analogię do innych sytuacji procesowych. Brak więc podstaw do
uznania, że takie same zasady i ograniczenia dowodowe, jakie obowiązują przy
ocenie dokumentów stanowiących podstawę wpisu do księgi wieczystej, obowiązują
też w odniesieniu do dokumentów mających stanowić podstawę oddalenia wniosku
o wpis.
Trzeba też stwierdzić, że o ile przyjęcie, iż sąd wieczystoksięgowy nie ma
obowiązku wzywania wnioskodawcy do złożenia w odpowiedniej formie dokumentu
stanowiącego podstawę wpisu, nie pozbawia wnioskodawcy możliwości ochrony
jego praw przez złożenie nowego wniosku o wpis z załączonymi dokumentami w
prawidłowej formie, o tyle stosowanie tej samej zasady w odniesieniu do uczestnika
żądającego oddalenia wniosku o wpis pozbawiłoby go w ogóle możliwości ochrony
jego praw w postępowaniu wieczystoksięgowym, zmuszając do wytoczenia
powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Zbędne mnożenie postępowań sądowych z pewnością nie jest zgodne z celem
przyśpieszenia postępowania wieczystoksiegowego, jaki przyświecał ustawodawcy
ograniczającemu zakres kognicji sądu i wprowadzającemu znaczne
sformalizowanie tego postępowania. Nie można także pominąć, że uwzględnienie
wniosku o wpis jedynie dlatego, że dokument uzasadniający żądanie jego oddalenia
został złożony w niewłaściwej formie, prowadziłoby do dokonania wpisu od
początku niezgodnego z rzeczywistym stanem prawnym. Nie służyłoby to pewności
obrotu prawnego, zasadzie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych ani celowi, w
jakim są one prowadzone.
Z tych przyczyn należy uznać, że podstawą żądania oddalenia wniosku o wpis
do księgi wieczystej może być fakt wykazany każdym przewidzianym przez prawo
dowodem, także dowodem z kserokopii dokumentu urzędowego (art. 308 § 1
k.p.c.). Jeżeli dowód taki złożył uczestnik działający bez profesjonalnego
pełnomocnika, a sąd wieczystoksięgowy uznał, że dokument został przedstawiony
w niewłaściwej formie, powinien pouczyć o tym uczestnika i umożliwić złożenie
dokumentu w formie nadającej mu moc dowodową. Wymaga tego art. 5 k.p.c., który
ma zastosowanie także w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Ze względu na to, że Sąd Okręgowy, powołując się m.in. na art. 31 ust. 1
u.k.w.h., odmówił mocy dowodowej kserokopiom dokumentów załączonych do
apelacji jako podstawa żądania oddalenia wniosku o wpis hipoteki i nie pouczył
samodzielnie działającej uczestniczki, w jakiej formie powinny zostać one złożone,
by mogły spełnić rolę dowodów, doszło do zarzucanego w kasacji naruszenia art.
31 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 5 k.p.c., co prowadzi do uchylenia zaskarżonego
orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 393 13 § 1 k.p.c.).