Supreme Court quashes lower court ruling on marital property division due to jurisdictional error regarding real estate title. The court held that disputes over property ownership must be resolved within the joint property division proceedings. The Supreme Court found that the lower court lacked jurisdiction to decide on the ownership of a specific real estate property because the dispute concerned the validity of a notarial entry in the land registry, which requires a separate proceeding under the Land Registry Act. The court ruled that the lower court's decision to allocate the property to one spouse was procedurally flawed because the parties were not identical in both proceedings, violating the requirement for identity of parties in property ownership disputes. Consequently, the Supreme Court quashed the lower court's decision and remanded the case for a new trial. The court emphasized that the jurisdiction to resolve ownership disputes lies exclusively with the court handling the joint property division, provided the parties are identical. The Supreme Court determined that the lower court erred by failing to recognize the need for a separate proceeding to correct the land registry entry, which was essential for resolving the ownership dispute. The court concluded that the lower court's decision was invalid due to the lack of identity of parties and the improper handling of the land registry issue. The Supreme Court quashed the lower court's decision and remanded the case for a new trial. The court held that the jurisdiction to resolve ownership disputes lies exclusively with the court handling the joint property division, provided the parties are identical. The Supreme Court determined that the lower court erred by failing to recognize the need for a separate proceeding to correct the land registry entry, which was essential for resolving the ownership dispute. The court concluded that the lower court's decision was invalid due to the lack of identity of parties and the improper handling of the land registry issue. The Supreme Court quashed the lower court's decision and remanded the case for a new trial.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's decision on marital property division and remanded the case for a new trial. The dispute involved determining whether a specific real estate property belonged to the joint marital estate or to one spouse individually. The lower court allocated the property to one spouse without addressing the underlying issue of the property's ownership status in the land registry. The Supreme Court ruled that the lower court lacked jurisdiction because the dispute concerned the validity of a notarial entry in the land registry, which requires a separate proceeding under the Land Registry Act. The court held that the parties were not identical in both proceedings, violating the requirement for identity of parties in property ownership disputes.
Regesto Legislator
Generato dall'IAart. 618 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c., art. 684 i 688 k.p.c.; The jurisdiction to resolve ownership disputes lies exclusively with the court handling the joint property division, provided the parties are identical.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CK 356/04
POSTANOWIENIE
Dnia 15 grudnia 2004 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)
SSN Iwona Koper (sprawozdawca)
SSA Elżbieta Strelcow
Protokolant Hanna Kamińska
w sprawie z wniosku M.G.
przy uczestnictwie K.G.
o podział majątku dorobkowego,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 15 grudnia 2004 r.,
kasacji uczestnika postępowania
od postanowienia Sądu Okręgowego w T.
z dnia 10 marca 2004 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w T. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 8 października 2003 r. ustalił, że
w skład majątku dorobkowego byłych małżonków M. i K.G., o łącznej wartości
585.000 zł wchodzi:
1/ spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w G. przy ul. T. wraz z
wkładem budowlanym oraz pozostałymi wierzytelnościami związanymi z tym
wkładem o wartości 40.000 zł,
2/ wyposażenie mieszkania spółdzielczego o wartości 3.000 zł,
3/ równowartość samochodu osobowego Mercedes - Benz w kwocie 3.000 zł,
4/ wierzytelność z tytułu nakładów uczestnika na nieruchomość w G. przy ul. M. w
kwocie 51.000 zł,
5/ zabudowana domem wielorodzinnym nieruchomość w G. przy ul. R. o wartości
488.000 zł.
Sąd dokonał podziału tego majątku w ten sposób, że spośród wymienionych
składników majątku, przyznał wnioskodawczyni M.G. spółdzielcze własnościowe
prawo do lokalu mieszkalnego wraz z wkładem i pozostałymi związanymi z nim
wierzytelnościami oraz wyposażenie mieszkania, zaś pozostałe składniki przyznał
na wyłączną własność uczestnikowi K.G. oraz zasądził od uczestnika na rzecz
wnioskodawczyni tytułem wyrównania udziałów w majątku dorobkowym kwotę
249.500 zł.
Małżeństwo M. i K.G., zawarte w dniu 12 lutego 1977 r., rozwiązane zostało
przez rozwód wyrokiem z dnia z dnia 30 listopada 1994 r., który uprawomocnił się
w dniu 21 grudnia 1994 r.
Między stronami sporna była przynależność do majątku dorobkowego lub
majątku
odrębnego
uczestnika
nakładów
na
nieruchomość
w
G. oraz
nieruchomości w G. W tym zakresie Sąd Rejonowy ustalił i przyjął za podstawę
rozstrzygnięcia następujący stan faktyczny.
W dniu 11 października 1992 r. pomiędzy matką uczestnika S.T. jako
darczyńcą, a uczestnikiem jako obdarowanym zawarta została w formie pisemnej
umowa darowizny kwoty 350.000 starych zł
przekazanej obdarowanemu z
przeznaczeniem na zakup nieruchomości położonej w G. przy ul R. Z umowy
wynika, że przekazanie darowanej kwoty ma nastąpić w dniu podpisania umowy.
Uczestnik nie wykazał jednak wykonania darowizny. Sporządzający umowę radca
prawny nie potwierdził faktu wręczenia uczestnikowi w jego obecności przedmiotu
darowizny. Z uwagi na nie wykonanie darowizny, sporządzonej bez formy aktu
notarialnego Sąd Rejonowy uznał umowę za nieważną. W dniu 8 grudnia 1992 r.
uczestnik kupił nieruchomość gruntową w G. przy ul. R. za 359.000 zł. W umowie
notarialnej zostało zapisane, że pieniądze na jej nabycie pochodzą z majątku
odrębnego uczestnika. W dniu 6 września 1996 r. uczestnik postępowania dokonał
darowizny tej nieruchomości na rzecz swojej matki. Spadek po zmarłej w dniu 7
kwietnia 2002 r. S.T. nabyli na podstawie testamentu uczestnik w 19/20 częściach i
W.G. w 1/20 części.
Na tej podstawie przyjął Sąd Rejonowy, że uczestnik nie otrzymał darowizny
pieniężnej na zakup nieruchomości, który został sfinansowany ze środków
pochodzących z działalności gospodarczej prowadzonej przez uczestnika. Nabyta
nieruchomość weszła więc w skład majątku wspólnego.
Sad Rejonowy ustalił nadto, że wyrokiem z dnia 6 września 1999 r. Sąd
Rejonowy w G. zasądził na rzecz uczestnika od właścicieli nieruchomości położonej
w G. przy ul M. kwotę 11.741,15 zł tytułem zwrotu kosztów remontu i adaptacji
lokali mieszkalnych na użytkowe, poniesionych w 1993 r. Uczestnik, który w okresie
od 15 kwietnia 1993 r. do 12 stycznia 1995 r. poniósł z tego tytułu wydatki w kwocie
51.000 zł nie przyznał, iż otrzymał ich zwrot.
Postanowienie Sądu Rejonowego zaskarżył apelacją uczestnik, kwestionując
orzeczenie o zaliczeniu do majątku wspólnego nieruchomości położonej w G. oraz
nakładów na nieruchomość w G. i zasądzeniu dopłaty na rzecz wnioskodawczyni.
W częściowym uwzględnieniu apelacji Sąd Okręgowy w T. zaskarżonym
postanowieniem zmienił postanowienie Sądu Rejonowego tylko o tyle, że :
- orzekł, że w skład majątku wspólnego, zamiast zabudowanej domem
wielorodzinnym nieruchomości
położonej w G. wchodzi równowartość tej
nieruchomości,
- równowartość tej nieruchomości w kwocie 488.000 zł podzielił na dwie równe
części wynoszące po 244.000 zł i przyznał je w takich częściach wnioskodawczyni
i uczestnikowi,
- wierzytelność z tytułu nakładów na nieruchomość w G. podzielił na dwie równe
części po 25.500 zł i przyznał je w takich częściach
wnioskodawczyni
i uczestnikowi, zaś kwotę 542.000 zł określającą wartość łączną majątku
przyznanego uczestnikowi zastąpił kwotą 285.000 zł,
- zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni w miejsce kwoty 249.500 zł
kwotę 224.000 zł.
Nadto w częściowym uwzględnieniu zażalenia wnioskodawczyni zmienił orzeczenie
o kosztach postępowania.
Oddalił dalszą apelację uczestnika i w tym zakresie podzielił stanowisko
Sądu Rejonowego co do przynależności nieruchomości w G., nabytej w czasie
trwania wspólności majątkowej, do majątku wspólnego byłych małżonków i uznał,
że uczestnik nie wykazał, iż otrzymał darowiznę od matki w kwocie 350.000 starych
złotych na nabycie tej nieruchomości, ani nawet, że
jego matka posiadała
wystarczające dochody by zgromadzić taką kwotę. W ocenie Sądu Okręgowego,
dokonując w 1996 r. darowizny przedmiotowej nieruchomości na rzecz matki,
uczestnik postępowania zadysponował także udziałem w niej wnioskodawczyni, do
czego nie był uprawniony. Jednak, wobec tego, że wnioskodawczyni nie
występowała o unieważnienie darowizny, a tylko o zaliczenie jej do majątku
wspólnego, do jego podziału należało przyjąć nie nieruchomość w naturze, a tylko
jej równowartość, należną po połowie wnioskodawczyni i uczestnikowi.
Sąd Okręgowy podzielił także stanowisko Sądu pierwszej instancji co do
przynależności do majątku wspólnego nakładów poczynionych przez uczestnika na
nieruchomość osób trzecich, położoną w G., wynoszących 51.000 zł. Za błędne
uznał jednak jej rozliczenie przez Sąd Rejonowy, które powinno polegać na
podzieleniu między małżonków po połowie tej wierzytelności.
W kasacji od postanowienia Sądu Okręgowego, zaskarżającej go w całości,
uczestnik postępowania przytoczył obie podstawy ustawowe zarzucając:
1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie, w szczególności:
- art. 43 § 1 k.r.o., art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 212 k.c. poprzez
ustalenie wartości udziałów stron w majątku wspólnym, jak i wysokości dopłaty na
rzecz wnioskodawczyni w sposób sprzeczny z zasadami zawartymi w powołanych
przepisach, a w konsekwencji przy ustaleniu przez Sąd Okręgowy łącznej wartości
majtku na kwotę 585.000 zł i przyznaniu uczestnikowi majątku o wartości
285.000 zł zasądzenie od niego nadto kwoty 224.000 zł tytułem dopłaty na rzecz
wnioskodawczyni,
- art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jed.
Dz. U. 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej ukwh) poprzez jego błędne nie
zastosowanie przy rozstrzyganiu kwestii sporu o prawo własności nieruchomości w
G., mimo, że na dzień
wszczęcia postępowania działowego
zapisanym
współwłaścicielem nieruchomości była osoba trzecia,
- art. 42 k.r.o. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż składnikiem
mienia
dorobkowego
stron
jest
równowartość
nieruchomości
wyrażona
w pieniądzu, nie zaś nieruchomość w naturze, co w ocenie sądu zwalniało od
konieczności uzgodnienia treści księgi wieczystej.
2/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynika sprawy,
a w szczególności:
- art. 618 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 i 688 k.p.c. poprzez rozstrzyganie
w postępowaniu działowym sporu o prawo własności nieruchomości w G., mimo iż
rozstrzyganie to winno mieć miejsce w odrębnym powództwie o usunięcie
niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym
stanem prawnym,
- art. 623 k.p.c. poprzez błędne wyliczenie wartości udziałów stron jak i dopłaty
wyrównującej różnicę ich wartości,
- art. 233 k.p.c. poprzez wysnucie z zebranego materiału dowodowego
nieprawidłowych wniosków, co w szczególności dotyczy niepoprawnej interpretacji
umowy darowizny z 11 października 1992 r.
We wnioskach kasacji domagał się skarżący uchylenia zaskarżonego
postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego
i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania
i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedmiotem
podziału
majątku
wspólnego
małżonków,
po
ustaniu
wspólności ustawowej lub umownej mogą być jedynie przedmioty majątkowe, które
były objęte tą wspólnością w chwili jej ustania i które nadal znajdują się w majątku
małżonków, objęte ich współuprawnieniem w częściach ułamkowych.
Spór między uczestnikami postępowania o podział majątku wspólnego
o przynależność konkretnego przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego
podlega rozpoznaniu w tym postępowaniu. W czasie jego trwania sąd działu jest
wyłącznie właściwy dla rozpoznania takiego sporu. (art. 618 § 2 i 3 k.p.c. w zw.
z art. 567 § 3 k.p.c., art. 684 i 688 k.p.c.). Wyłączna kompetencja sądu
w postępowaniu o podział majtku wspólnego obejmuje także rozstrzygnięcie
o przynależności do majątku wspólnego nieruchomości, której własność jest
wpisana w księdze wieczystej na rzecz jednego z małżonków. Wytoczone w takiej
sytuacji powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem
prawnym, obejmujące żądanie dokonanie wpisu prawa własności nieruchomości na
rzecz obojga małżonków na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej
podlegałoby
przekazaniu
o uzgodnieniu
treści
księgi
do
postępowania
wieczystej
z
działowego.
rzeczywistym
Rozstrzygnięcie
stanem
prawnym
w postępowaniu o podział majątku wspólnego, będące rozstrzygnięciem sporu
o prawo własności w znaczeniu art. 618 § 1 k.p.c., może jednak nastąpić jedynie,
gdy istnieje tożsamość stron obu postępowań (por. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 14 grudnia 1981 r., I CZ 101/81 i z dnia 17 grudnia 1998 r.,
I CKN 934/97- nie publikowane oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia
2002 r, III CKN 943/99, OSNC 2004, nr 3, poz. 48). W procesie o uzgodnienie
muszą
uczestniczyć wszystkie osoby,
na rzecz których dokonany został wpis
w dziale drugim księgi wieczystej. Kryterium niezgodności jest zawsze aktualny
stan prawny nieruchomości, a nie istniejący w przeszłości. W okolicznościach
przedmiotowej sprawy sporna była przynależność do majątku wspólnego prawa
własności nieruchomości położonej w G. wpisanej na rzecz uczestnika i osoby
trzeciej, a w dacie wszczęcia postępowania na rzecz nieżyjącej już matki
uczestnika. Dla uzgodnienia z rzeczywistym stanem prawnym treści księgi
wieczystej zawierającej wpis uczestnika i nie uczestniczącego w niniejszym
postępowaniu W.G., konieczne było więc wytoczenie powództwa o usunięcie
niezgodności stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z
rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ukwh).
W tym stanie rzeczy zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności podstaw
przytoczonych w kasacji mają, trafne w świetle powyższego, zarzuty naruszenia
przepisów art. 10 ukw, art. 42 k.r.o., art. 618, 567 § 3 i 688 k.p.c. Ich uwzględnienie
czyni zarazem bezprzedmiotowym rozważanie przez Sąd Najwyższy dalszych
zarzutów kasacji, jako pozbawionych obecnie doniosłości prawnej.
Z przedstawionych przyczyn, na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. oraz art. 108
§ 2 k.p.c. w zw. z art. 39319 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.