Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CK 336/04 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses civil claim for compensation regarding land seized under 1944 agricultural reform decree.

Numero d'incarto IV CK 336/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the plaintiffs' cassation appeal against a lower court ruling that rejected their claim for compensation for seized forest land. The plaintiffs argued that the ordinary courts lacked jurisdiction to determine if the property fell under the 1944 agricultural reform decree, which should have been decided by administrative bodies. The court held that because the decree explicitly assigned this specific determination to administrative authorities, ordinary courts cannot independently rule on such matters in civil compensation proceedings.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; Art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.: Administrative bodies exclusively determine whether property falls under the agricultural reform decree, precluding ordinary courts from ruling on this issue in civil compensation cases.

Parole chiave

Generato dall'IA
agricultural reform decree administrative jurisdiction civil compensation claim property seizure court competence

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu
Art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.
Skarbu Państwa, a także naruszenie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. i 102 k.p.c.
Art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa
w związku z art. 1 i art.
Art. 393 § 1 k.p.c.
obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 393 1 k.p.c., zarzucała naruszenie
art. 405 k.c
prawa materialnego, to jest art. 405 k.c.
art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c
Skarbu Państwa, a także naruszenie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.
art. 102 k.p.c
zarzut naruszenia art. 102 k.p.c., chociaż kasacja nie przysługuje od orzeczenia

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 90/91
27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992 r., nr 5, poz.
III CKN 1492/00
(III CKN 1492/00, nie publ.)
III CKN 179/99
wyrok SN z dnia 6 grudnia 2000 r., III CKN 179/99, nie
III CZP 54/94
publ., uchwały SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNC 1994 r., nr 11,
III CZP 50/94
215, z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSNC 1994 r., nr 11, poz.
I CKN 664/97
wyrok z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999 r., nr 1, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CK 336/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

SSA Elżbieta Strelcow

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z powództwa K.W. i Z.R.

przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 3 grudnia 2004 r.,

kasacji powódki K.W.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 marca 2004 r., sygn. akt [...],

oddala kasację.

Uzasadnienie

Powódki K.W. i Z.R. po sprecyzowaniu powództwa wnosiły o zasądzenie od

Skarbu Państwa – Wojewody […] kwoty 80 415 zł jako równowartości

nieruchomości leśnej przejętej na cele reformy rolnej.

Pozwany wnosił o oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2003 r. oddalił powództwo.

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że należący do S.G., którego

spadkobierczyniami są powódki, majątek S. w dniu 8 października 1944 r. został

przejęty na cele reformy rolnej. W skład tego majątku, o ogólnej powierzchni 124,2

ha, wchodziły kompleksy leśne - w części północnej o powierzchni ok. 7,5 ha oraz o

powierzchni ok. 15 ha w części południowej i część z nich została rozparcelowana

wraz z gruntami rolnymi, a część przekazana lasom państwowym. Cały ten

majątek, razem z kompleksami leśnymi został przejęty na własność Państwa na

podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu

reformy rolnej. Powódki nie wykazały, aby pozwany bezpodstawnie wzbogacił się

ich kosztem, a majątek w całości został przeznaczony na cele reformy rolnej.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 marca 2004 r. oddalił apelację powódki

K.W., podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Sąd ten zwrócił nadto

uwagę, że sąd powszechny nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania, czy

nieruchomość lub jej część nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w trybie

art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, bowiem rozstrzygnięcie tej kwestii powinno nastąpić w

trybie postępowania administracyjnego. Gdyby nawet przyjąć, że takie uprawnienie

sąd powszechny posiada, to i tak, zdaniem tego Sądu, nie zostało wykazane, że

nieruchomości leśne nie były funkcjonalnie związane z gospodarstwem rolnym. Nie

zostało też wykazane przesunięcie majątkowe uzasadniające powództwo o zwrot

wzbogacenia.

Wyrok powyższy zaskarżyła kasacją powódka K.W. W kasacji, opartej na

obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 393 1 k.p.c., zarzucała naruszenie

prawa materialnego, to jest art. 405 k.c. i 222 § 1 k.c. w związku z art. 1 i art. 2 ust.

1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art.

1 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność

Skarbu Państwa, a także naruszenie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. i 102 k.p.c. W

konkluzji wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Jak wynika z uzasadnienia kasacji, skarżąca zarzucała, że lasy nie podlegały

przejęciu na własność Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 r., nr 3, poz. 13; dalej –

dekret o reformie rolnej), bowiem przejęciu podlegały wyłącznie nieruchomości

ziemskie, a więc nieruchomości rolne. Lasy natomiast podlegały przejęciu na

podstawie przepisów dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów

na własność Skarbu Państwa (Dz. U. nr 15, poz. 82 ze zm.; dalej – dekret

o przejęciu lasów), jednakże lasy wchodzące w skład majątku Siekierki nie mogły

zostać przejęte, skoro ich powierzchnia nie przekraczała 25 ha (art. 1 ust. 1 pkt 1

dekretu). Skarżąca

także

podnosiła,

że

zgodnie

z orzecznictwem

Sądu

Najwyższego ustalenie, czy przejęty las spełniał kryteria określone w tym dekrecie,

następuje w postępowaniu sądowym.

W związku z tymi zarzutami należy zwrócić uwagę na następujące kwestie.

Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że cały majątek S. przejęty został na

rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W

przeciwieństwie do innych podstaw przejęcia, rozstrzygnięcie, czy nieruchomość

podpada pod dyspozycję tego przepisu, nie należy do właściwości sądów

powszechnych. Jak wynika bowiem z treści § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego

Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu

reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51), przewidziany został tryb postępowania

administracyjnego dla orzekania w tym przedmiocie (w pierwszej instancji sprawy te

należały do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, a odwołania od decyzji

takiego urzędu przysługiwały do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych). Zasadą

obowiązującą w polskim systemie prawnym jest, że sąd powszechny nie jest

władny do rozstrzygania kwestii należących do kompetencji organu administracji

państwowej orzekającego w formie decyzji i taką decyzją jest związany, zaś organ

administracyjny nie może wydawać decyzji w kwestiach należących do zakresu

kognicji sądów powszechnych. Jeżeli zatem obowiązujący przepis prawa przyznał

organom administracyjnym kompetencję do orzekania, czy nieruchomość (bądź jej

część) podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, to sąd

powszechny nie jest uprawniony do samodzielnego rozstrzygania tej kwestii

w procesie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego przejęcia takiej

nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Stanowisko to należy uznać za

ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. m.in. uchwałę SN z dnia

27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992 r., nr 5, poz. 72). Wprawdzie

w uzasadnieniu wyroku SN z dnia 13 lutego 2003 r. (III CKN 1492/00, nie publ.)

Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że odebranie władztwa poprzednim właścicielom

w trybie wykonywania przepisów dekretu o reformie rolnej nie wyklucza

w wyjątkowych wypadkach udzielenia im lub ich następcom ochrony w procesie,

jednak ograniczył taką możliwość jedynie do procesu windykacyjnego i to jeśli

okazałoby się, że nieruchomość została odebrana wbrew przepisom dekretu lub nie

została następnie rozdysponowana zgodnie z celami wymienionymi w art. 1 ust. 2

dekretu i po przejęciu przez państwo nie stała się własnością innych osób

fizycznych lub prawnych. W sprawie niniejszej taka sytuacja nie występuje, zatem

nie może być wątpliwości odnośnie do tego, że rozstrzygnięcie, iż przejęte jako

część majątku S. lasy nie stanowiły nieruchomości ziemskiej, winno nastąpić w

postępowaniu administracyjnym.

Tryb postępowania administracyjnego, jak wskazano wyżej, przewidziany

został dla orzekania w sprawach, czy nieruchomość podpada pod działanie art. 2

ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. a – d

takiego trybu nie ma. Nie przewiduje go również dekret o przejęciu lasów, dlatego

w tym zakresie kwestie sporne rozstrzygane mogą być w postępowaniu przed

sądem powszechnym (por. wyrok SN z dnia 6 grudnia 2000 r., III CKN 179/99, nie

publ., uchwały SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNC 1994 r., nr 11,

poz. 215, z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSNC 1994 r., nr 11, poz. 212,

wyrok z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999 r., nr 1, poz. 7).

W świetle powyższych uwag nie można uznać za zasadne zarzutów

przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Wśród zarzutów tych powołano również

zarzut naruszenia art. 102 k.p.c., chociaż kasacja nie przysługuje od orzeczenia

w przedmiocie kosztów postępowania. Prawidłowość rozstrzygnięcia w tym

zakresie może być zakwestionowana tylko wówczas, gdyby zasadne okazały się

inne podniesione w kasacji zarzuty.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 393 12 k.p.c.