Supreme Court allows new claims in commercial summary proceedings despite preclusion rules.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially overturned the appellate court's decision, which had dismissed new claims raised after the defendant filed an objection. The plaintiff initially sought a full payment for cement and damages but later modified the suit to include specific compensation categories after the objection was lodged. The court ruled that strict preclusion rules do not apply to such modifications in commercial summary proceedings, allowing the appeal to be re-examined on the merits.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 479 § 12 pkt 1 k.p.c.; Art. 193 k.p.c.: In commercial summary proceedings, the strict preclusion rules of Art. 479 § 12 pkt 1 k.p.c. do not apply to modifications of the claim under Art. 193 k.p.c., permitting the introduction of new facts and evidence.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt IV CK 298/05
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 października 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)
SSN Stanisław Dąbrowski
SSA Aleksandra Marszałek (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Grupy Inwestycyjno - Przemysłowej "E.(...)" Spółki z o.o. w K.
przeciwko D.M. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w
dniu 20 października 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z
dnia 26 stycznia 2005 r., sygn. akt I ACa (…),
uchyla zaskarżony wyrok w części zmieniającej wyrok Sądu I instancji (pkt. I a i b)
oraz w części orzekającej o kosztach procesu (pkt. III i IV) i w tym zakresie sprawę
przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 stycznia 2005 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok
Sądu Okręgowego w B. z dnia 31 sierpnia 2004 r. w ten sposób, że w miejsce
zasądzonej nim na rzecz strony powodowej Grupy Inwestycyjno – Przemysłowej „E.(...)”
kwoty 52.665 zł., zasądził od pozwanego D. M. kwotę 20.038 zł. Sprawa niniejsza
rozpoczęła się pozwem, którym strona powodowa domagała się orzeczenia nakazem
zapłaty w postępowaniu upominawczym, że pozwany ma jej zapłacić 64.730 zł., jako
należność za kupiony u powódki cement. Do pozwu dołączono cztery faktury, którymi
powódka dowodziła zgłoszone żądanie. Nakazem z dnia 1 kwietnia 2004 r.
uwzględniono żądanie pozwu w całości. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany
zakwestionował istnienie zobowiązań wskazanych w pozwie i fakturach. Strona
powodowa w odpowiedzi na sprzeciw zmieniła żądanie pozwu, wskazując, że na
dochodzoną
kwotę
składają
się
następujące
należności:
30.624
zł.
tytułem
odszkodowania za szkodę spowodowaną nienależytym wykonaniem zobowiązania z
umów o usługi przeładunkowe i wynikające z tego braki cementu i stali, 19.465 zł.
tytułem należności za sprzedany pozwanemu cement, 14.640 zł. tytułem zwrotu
uiszczonych przez stronę powodową należności na rzecz pracowników pozwanego.
Sąd Okręgowy ustalił, że strony łączyły dwie umowy o świadczenie usług
przeładunkowych: cementu i stali. Współpraca stron zakończona została z końcem
września 2003 r. a w dniu 1 października 2003 r. przeprowadzono spis z natury w
miejscu składowania towarów, który wykazał braki cementu i stali o wartości
odpowiednio 17.767 zł. i 12.867 zł. Roszczenie odszkodowawcze uznał Sąd pierwszej
instancji za uzasadnione w całości. Z pozostałych, uwzględnił kwotę 16.041 zł., jako
należność za sprzedany pozwanemu cement i 6000 zł. z tytułu zwrotu nakładów
poniesionych przez powódkę na uruchomienie magazynów pozwanego w trakcie
obowiązywania umowy. Ostatecznie, łącznie zasądził kwotę 52.665 zł. Rozpoznając
apelację pozwanego, Sąd Apelacyjny zmienił wyrok zasądzając w miejsce kwoty 52.665
zł., kwotę 20.038 zł. Sąd ten uznał, że dopuszczalność rozpoznania nowych twierdzeń
powódki zgłoszonych dopiero po wniesieniu sprzeciwu od nakazu zapłaty przez
pozwanego, powinna być oceniona z perspektywy art. 479 12 § 1 k.p.c. Uzależniona więc
była od wykazania przez powódkę, że powołanie tych twierdzeń w pozwie nie było
możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. Zdaniem Sądu Apelacyjnego,
powódka nie sprostała powyższemu w odniesieniu do twierdzeń dotyczących szkody,
wynikłej z nienależytego wykonania zobowiązania. Twierdzenia te, powołane z
uchybieniem terminu z art. 47912 § 1 k.p.c., nie mogły więc być rozpoznane. Czyni to
koniecznym pomniejszenie zasądzonej kwoty o kwotę odszkodowania (30.624 zł.) i
dodatkowo o 2003 zł., jako nieudowodnioną (zawyżoną) należność za sprzedany
cement.
Kasację od powyższego wyroku wniosła strona powodowa. W kasacji, opartej
na podstawie z art. d. 3931 pkt 2 k.p.c., strona powodowa, powołując się na mogące
mieć wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 193 k.p.c. i 47912 § 1 k.p.c. przez ich
niewłaściwe
zastosowanie,
wniosła
o
uchylenie
zaskarżonego
wyroku Sądu
Apelacyjnego w części, dotyczącej roszczenia odszkodowawczego (30.624 zł.) i
przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił, że
dokonana przez niego modyfikacja powództwa była dopuszczalna w świetle art. 193
k.p.c., a art. 47912 § 1 k.p.c. nie może prowadzić do odmiennych wniosków.
Konsekwencją dopuszczalności zmiany powództwa w postępowaniu gospodarczym,
powinno być przyznanie powodowi uprawnienia do powołania nowych twierdzeń i
dowodów na ich poparcie. W kasacji podniesiono nadto, że nawet w razie uznania, że
zmiana powództwa nie była dopuszczalna, i tak nie doszło do prekluzji zgłoszonych
twierdzeń i dowodów, bowiem potrzeba ich powołania powstała dopiero na skutek
wniesienia przez pozwanego sprzeciwu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące kasacji w wersji redakcyjnej i
numeracji obowiązującej przed dniem 6 lutego 2005 r. (art. 3 ustawy z 22 grudnia 2004
r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego i ustawy – Prawo o ustroju
sądów powszechnych, Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).
Kasacja jest uzasadniona. W pierwszej kolejności rozważenia wymagała
kwestia, czy w sprawie gospodarczej, prowadzonej według przepisów o postępowaniu
upominawczym, powód może, po wniesieniu przez pozwanego sprzeciwu od nakazu
zapłaty, zmienić powództwo. Przedmiotowa zmiana powództwa w postępowaniu
cywilnym uregulowana jest w art. 193 k.p.c. Zgodnie z jego treścią; zmiana powództwa
jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu. Zastrzeżenie to jest jedynym
ograniczeniem,
wprowadzonym
ogólnymi
przepisami
o
postępowaniu.
Zmiana
powództwa, to zmiana jego istotnych elementów, tj. żądania oraz podstawy prawnej i
faktycznej. Oczywiście, zmiana nie musi obejmować ani całości powództwa, ani
wszystkich wskazanych elementów. Może ograniczać się do części sformułowanego
żądania, jednego lub kilku innych elementów powództwa. W sprawie niniejszej powód
zmienił podstawę faktyczną i prawną, co do części żądania, bowiem zrezygnował z
żądania zapłaty z tytułu nieuiszczonej ceny sprzedaży, a w to miejsce domagał się
zapłaty odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług
przeładunkowych, przy czym wysokość dochodzonej kwoty nie uległa zmianie. Zakaz
przekroczenia przepisów o właściwości nie został więc naruszony, co oznacza, że w
świetle ogólnych zasad regulujących dopuszczalność zmiany powództwa, dokonane
przez stronę powodową przekształcenie przedmiotowe, uznać trzeba za spełniające
powyższe reguły. Sprawa niniejsza toczy się jednak w trybie postępowań odrębnych –
postępowania upominawczego i postępowania w sprawach gospodarczych. Według
utrwalonego w judykaturze poglądu, stosowanie w jednej sprawie różnych uregulowań
przyjętych, w mających zastosowanie w sprawie postępowaniach odrębnych, odbywa
się zgodnie z regułą, że norma szczególna - obowiązująca w jednym postępowaniu uchyla szersze uprawnienie przewidziane w przepisach drugiego (wyrok SN z 3 grudnia
2003 r., I CK 363/02, OSP z 2004 r., nr 11, poz. 142). Przepisy o postępowaniu w
sprawach gospodarczych, jak również przepisy o postępowaniu upominawczym, nie
zawierają jednak żadnych szczególnych unormowań dotyczących przedmiotowej
zmiany powództwa w tych postępowaniach. Pozwala to na przyjęcie, że taka zmiana w
toku tych postępowań odrębnych jest dopuszczalna. Ilekroć ustawodawca taką
możliwość chciał ograniczyć lub wyeliminować, decydował o tym wprost w przepisach
regulujących właściwe postępowanie odrębne. I tak w postępowaniu nakazowym uczynił
to w art. 495 § 2 k.p.c., zgodnie, z którym w toku postępowania po wniesieniu zarzutów
nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych, w
postępowaniu uproszczonym w art. 5054 k.p.c. stanowiącym, ze zmiana powództwa jest
niedopuszczalna. Pozostaje dalej do rozważenia, czy dopuszczalność zmiany
powództwa i ewentualnie, w jakim zakresie, została ograniczona art. 479 12 § 1 k.p.c. W
myśl tego przepisu, w pozwie powód jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia oraz
dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku
postępowania, chyba że wykaże, iż ich powołanie w pozwie nie było możliwe, albo że
potrzeba powołania wynikła później. Jest to jeden z przepisów, w ramach których
ustawodawca rozszerza oraz umacnia system prekluzji materiału procesowego
nieprzedstawionego
w
określonym
terminie,
sprzyjający
koncentracji
materiału
dowodowego. System ten polega, ujmując rzecz ogólnie, na nałożeniu na strony ciężaru
przedstawienia sądowi wszystkich znanych im faktów, dowodów i zarzutów w
określonym terminie, pod rygorem utraty możliwości późniejszego ich przytaczania lub
powoływania (uchwała SN z 17 lutego 2004 r., III CZP 115/03, OSNC z 2005 r., nr 5,
poz.77). Przepisy te, a w tym wypadku przepis art. 479 12 § 1 k.p.c., nie mogą być jednak
interpretowane w całkowitej izolacji od innych przepisów kodeksu postępowania
cywilnego a jeden z ich podstawowych celów, jakim jest sprawność postępowania, nie
może służyć do eliminowania ogólnych reguł obowiązujących w postępowaniu zwykłym,
z postępowań odrębnych, gdy normujące je przepisy ograniczeń takich wyraźnie nie
wprowadzają. Omawiany przepis nie dotyczy zmiany powództwa. Jak wyżej wskazano,
w sprawie gospodarczej toczącej się według przepisów o postępowaniu upominawczym
zmiana taka jest dopuszczalna. Zmiana powództwa z reguły stanowi zgłoszenie nowego
powództwa, z równoczesnym dorozumianym cofnięciem poprzedniego (wyrok SN z 28
lutego 1958 r., III CR 464/57, OSP z 1960 r., nr 11, poz. 290). Konsekwencją
powyższego jest dopuszczenie możliwości powołania nowych faktów i dowodów na
poparcie zmienionego powództwa. W innym wypadku, to znaczy przy przyjęciu, że zmiana
dopuszczalna jest tylko w ramach faktów i dowodów przytoczonych w pozwie, zmiana
powództwa byłaby bardzo ograniczona. Wyeliminowana zastałaby w zasadzie zmiana
podstawy faktycznej, trudno bowiem zakładać wariantowe uzasadnianie żądań, a nawet
wariantowe ich zgłaszanie. Często dopuszczalność zmiany sprowadzałaby się do
możliwości ograniczenia żądania, tylko taka zmiana, bowiem z reguły mieściłaby się w
przytoczonych w pozwie okolicznościach i nie wymagała dodatkowego dowodzenia.
Takie zawężenie przedmiotowej zmiany powództwa nie znajduje uzasadnienia w
przepisach postępowania cywilnego. Prowadzi to do wniosku, że w wypadku
przedmiotowej zmiany powództwa, odpowiadającej wymogom z art. 193 k.p.c.,
dokonanej w sprawie gospodarczej, toczącej się w postępowaniu upominawczym,
rygory określone w art. 47912 § 1 k.p.c. stosuje się do pisma modyfikującego
powództwo.
Sąd Apelacyjny zajmując odmienne stanowisko w tej kwestii, powództwa w
zmienionym kształcie w zasadzie nie rozpoznał. Końcowe stwierdzenia uzasadnienia o
niewykazaniu szkody, lakoniczne i bez jakiegokolwiek odniesienia się do odmiennych
ustaleń sądu pierwszej instancji i materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,
nie dają podstaw do przyjęcia, że Sąd drugiej instancji, będący sądem merytorycznym,
rozpoznał apelację w tym zakresie.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39313 § 1 k.p.c.).