Supreme Court partially dismissed Health Minister's appeal against Laboratory Diagnosticians' Council's regulation regarding inspection powers.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially upheld the Health Minister's appeal against a regulation adopted by the National Council of Laboratory Diagnosticians. While the court found the regulation's requirement for disciplinary liability and excessive data requests from inspected diagnosticians to be unlawful, it rejected the claim that the provision mandating the presence of laboratory directors during inspections violated the law. The court ruled that the regulation exceeded the statutory authorization granted to inspectors for controlling laboratory activities.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 13 ust. 1, 2 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej; The regulation of the National Council of Laboratory Diagnosticians exceeded statutory authorization by granting inspectors overly broad powers and imposing disciplinary liability on laboratory directors, thus violating the principle of proportionality in administrative control.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III ZS 5/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 lipca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Hajn
SSN Jerzy Kwaśniewski
Protokolant Halina Kurek
w sprawie ze skargi Ministra Zdrowia
na uchwałę Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych z dnia 13 stycznia 2012 r.,
Nr 45/ III / 2012 w sprawie przyjęcia Regulaminu zakresu i zasad działania
wizytatorów Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych, w części dotyczącej § 11
pkt 5, § 13 ust. 3 i 4, § 15 ust. 2 oraz § 23 ust. 9 Regulaminu
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 13 lipca 2012 r.,
1. w zaskarżonym Regulaminie uchyla § 13 ust. 3 i 4 w części
zawierającej
zwrot
"pod
rygorem
odpowiedzialności
dyscyplinarnej" oraz § 15 ust. 2 pkt 1 w części dotyczącej
"zadań, struktury organizacyjnej oraz kierownictwa MLD, w
którym
kontrolowany
wykonuje
czynności
diagnostyki
laboratoryjnej" i pkt 2 w całości,
2. w pozostałej części utrzymuje zaskarżoną uchwałę w mocy.
Uzasadnienie
Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych (dalej jako Krajowa Rada), na
mocy § 1 uchwały nr 45/III/2012 z dnia 13 stycznia 2012 r. (dalej jako uchwała),
przyjęła regulamin zakresu i zasad działania wizytatorów Krajowej Rady
Diagnostów Laboratoryjnych (dalej jako regulamin).
Minister Zdrowia wniósł w dniu 7 maja 2012 r. skargę na uchwałę
zaskarżając ją w zakresie § 1 uchwały w związku z § 11 pkt 5, § 13 ust. 3 i 4; § 15
ust. 2 oraz § 23 ust. 9 regulaminu. Zaskarżonej uchwale Minister Zdrowia zarzucił
naruszenie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce
laboratoryjnej (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r., Nr 144, poz. 1529 ze zm., dalej jako
ustawa) poprzez uchwalenie § 11 ust. 5; § 15 ust. 2 oraz § 23 ust. 9 regulaminu,
które to przepisy wykraczają poza upoważnienie ustawowe i prowadzą do
przyznania wizytatorom Krajowej Rady zbyt szerokich uprawnień w zakresie
przeprowadzonego przez nich postepowania kontrolnego. Minister Zdrowia zarzucił
również zaskarżonej uchwale naruszenie art. 56 ust. 1 ustawy poprzez określenie w
§ 13 ust. 3 i 4 regulaminu, że kontrolowany oraz kierownik medycznego
laboratorium
diagnostycznego
medycznego laboratorium
mają
obowiązek
uczestniczyć
w
wizytacji
diagnostycznego pod rygorem odpowiedzialności
dyscyplinarnej. Minister Zdrowia wniósł o uchylenie uchwały Krajowej Rady w
zaskarżonej części.
W odpowiedzi na skargę Ministra Zdrowia, Krajowa Rada wniosła o jej
oddalenie w całości.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Skarga Ministra Zdrowia okazała się częściowo zasadna.
Za oczywiście bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia przez § 11 pkt 5
regulaminu przepisu art. 13 ust. 1 ustawy. Zaskarżony przepis regulaminu stanowi
wyraźnie, że wizytator może sporządzać kopie i odpisy tylko takich zapisów i
dokumentów,
które
są
niezbędne,
a
zatem
absolutnie
konieczne
do
udokumentowania przebiegu postępowania kontrolnego i jego wyników. Zawarta w
§ 11 pkt 5 przesłanka niezbędności sprawia, że wizytator nie może żądać – wbrew
wywodom skargi Ministra Zdrowia – dowolnych dokumentów.
Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia przez § 23 ust. 9 regulaminu
przepisów art. 13 ust. 1 i 2 ustawy. Zarzut ten Minister Zdrowia uzasadnia
naruszeniem prawa do prywatności poprzez brak obowiązku uzyskania zgody na
utrwalenie obrazu lub dźwięku, bądź obowiązku poinformowania wszystkich
uczestniczących w wizytacji o utrwalaniu obrazu lub dźwięku. Zgodnie z art. 13 ust.
1 ustawy wizytatorzy przeprowadzają kontrolę oraz dokonują oceny wykonywania
czynności diagnostyki laboratoryjnej. Przepis art. 13 ust. 2 ustawy określa z kolei
przykładowe i podstawowe uprawnienia wizytatorów, wymieniając wśród nich: 1)
wizytowanie pomieszczeń; 2) obserwowanie sposobu wykonywania czynności; 3)
żądanie informacji, wyjaśnień i udostępnienia dokumentacji medycznej; 4)
wydawanie zaleceń powizytacyjnych. Z kolei stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy
wizytator ma obowiązek przedstawić kontrolowanemu diagnoście protokół z
wizytacji.
Przepis § 23 ust. 9 regulaminu przewiduje możliwość utrwalenia przebiegu i
wyników wizytacji za pomocą środków utrwalających obraz lub dźwięk. Efekt
takiego utrwalenia stanowi załącznik do protokołu. Utrwalenie nie zastępuje
protokołu,
lecz
go
uzupełnia
i
pozwala
zweryfikować
zarówno
samemu
kontrolowanemu, jak i podmiotom kontrolującym działalność wizytatora, zgodność
protokołu oraz ewentualnych zaleceń bądź stwierdzonych nieprawidłowości z
rzeczywistym stanem faktycznym. Niewątpliwie takie rozwiązanie służy rzetelnemu
przeprowadzeniu kontroli i zwiększa poziom ochrony praw kontrolowanego. Nie
sposób uznać, w kontekście obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 3 i 4 ustawy, że
przepis § 23 ust. 9 regulaminu narusza art. 13 ust. 1 i 2 ustawy, skoro odnosi się do
zasad przeprowadzenia kontroli lub oceny przez wizytatorów. W uzasadnieniu
skargi Minister Zdrowia podnosi sprzeczność § 23 ust. 9 regulaminu z prawem do
prywatności. Nie powołał jednak żadnych przepisów w podstawach skargi, ani nie
przedstawił żadnego wywodu w tym zakresie. Przepis art. 13 ust. 1 i 2 ustawy nie
traktuje zaś o prawie do prywatności, a tylko ten przepis został powołany przez
Ministra Zdrowia w podstawach skargi. Zwalnia to Sąd Najwyższy z konieczności
szerszego merytorycznego ustosunkowania się do tego zarzutu.
Za zasadny Sąd Najwyższy uznał natomiast zarzut częściowej sprzeczności
§ 13 ust. 3 i 4 regulaminu z art. 56 ust. 1 ustawy. Te przepisy regulaminu
wprowadzają rygor odpowiedzialności dyscyplinarnej za nieuczestniczenie w
wizytacji przez kontrolowanego diagnostę (ust. 3) i przez kierownika laboratorium,
jeżeli jest on diagnostą laboratoryjnym (ust. 4). W pierwszej kolejności należy
zaznaczyć, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, iż w
granicach pieczy samorządu zawodowego nad należytym wykonywaniem zawodu
przez jego członków nie mieści się samoistne, bez wyraźnego upoważnienia
ustawowego, regulowanie przez samorząd zawodowy podstaw odpowiedzialności
dyscyplinarnej (wyrok z 16 września 2004 r., III ZS 1/04 OSNP 2005 nr 7, poz.
104). Tymczasem przepisy § 13 ust. 3 i 4 regulaminu stanowi samoistnie o uznaniu
za czyn zagrożony sankcjami dyscyplinarnymi wymienionych w obu ustępach
zachowań kontrolowanego diagnosty laboratoryjnego oraz kierownika laboratorium,
w którym kontrolowany wykonuje czynności diagnosty. Przepisy ustawy odnoszące
się do odpowiedzialności dyscyplinarnej diagnostów stanowią zaś jednoznacznie,
za jakie zachowania diagności taką odpowiedzialność ponoszą i nie przewidują
uprawnienia dla Krajowej Rady do poszerzenia zakresu odpowiedzialności
dyscyplinarnej.
Przepis
art.
ust.
ustawy
stanowi,
że
podstawą
odpowiedzialności dyscyplinarnej diagnosty laboratoryjnego jest 1) zawinione,
nienależyte wykonywanie czynności diagnostyki laboratoryjnej; 2) czyn sprzeczny z
zasadami etyki zawodowej; 3) czyn sprzeczny z przepisami dotyczącymi
wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej. Ponadto, ustawa zastrzega
kompetencję do kształtowania zasad etyki zawodowej do właściwości Krajowego
Zjazdu Diagnostów Laboratoryjnych (art. 44 pkt 6 ustawy). Ustawa nie upoważnia
zatem Krajowej Rady do uszczegóławiania zachowań diagnostów laboratoryjnych
sprzecznych z zasadami etyki zawodowej. Wreszcie, Krajowa Rada wywodzi
uprawnienia do ukształtowania treści § 13 ust. 3 regulaminu z przepisu art. 13 ust.
2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym wizytator ma prawo obserwowania sposobu
wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej. Z uprawnienia wizytatora nie
wynika jednak żaden obowiązek po stronie kontrolowanego. Tym bardziej z
przepisu tego nie wynika obowiązek udziału w postępowaniu kontrolnym kierownika
laboratorium.
Zasadny okazał się także podniesiony w skardze Ministra Zdrowia zarzut
naruszenia przez § 15 ust. 2 regulaminu przepisów art. 13 ust. 1 i 2 ustawy.
Zaskarżony przepis pozwala żądać od kontrolowanego diagnosty laboratoryjnego
dokumentów lub informacji dotyczących: 1) adresu, nazwy, zadań, struktury
organizacyjnej oraz kierownictwa Medycznego Laboratorium Diagnostycznego, w
którym kontrolowany wykonuje czynności diagnostyki laboratoryjnej; 2) nazwy,
formy
organizacyjno-prawnej,
siedziby
i
adresu
podmiotu
prowadzącego
laboratorium oraz numeru wpisu w odpowiednim rejestrze. W ten sposób
kontrolowany
diagnosta
może
zostać
zobowiązany
do
przedstawienia
szczegółowych danych o podmiocie prowadzącym laboratorium, do których to
danych może nie mieć dostępu (struktura organizacyjna, zadania, kierownictwo).
Wymienione w § 15 ust. 2 regulaminu dane pokrywają się z danymi znajdującymi
się w dyspozycji Krajowej Rady. Wpis do prowadzonej przez Krajową Radę
ewidencji laboratoriów obejmuje bowiem nazwę laboratorium, jego siedzibę i adres
oraz nazwę, formę organizacyjno-prawną, siedzibę i adres podmiotu prowadzącego
laboratorium i numer w odpowiednim rejestrze lub ewidencji działalności
gospodarczej. Ponadto szereg danych, o których mowa w § 15 ust. 2 regulaminu
podlega wpisowi do księgi rejestrowej podmiotu leczniczego na podstawie § 5 i 6
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 września 2011 r. w sprawie
szczegółowego
zakresu
danych
objętych
wpisem
do
rejestru
podmiotów
wykonujących działalność leczniczą oraz szczegółowego trybu postępowania w
sprawach dokonywania wpisów, zmian w rejestrze oraz wykreśleń z tego rejestru
(Dz.U. Nr 221, poz. 1319), a zgodnie z art. 17 ustawy laboratorium można
prowadzić wyłącznie jako przedsiębiorstwo podmiotu leczniczego lub jednostkę
organizacyjną przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego, instytutu badawczego albo
uczelni medycznej. Z kolei warunkiem rozpoczęcia działalności leczniczej przez
podmiot leczniczy jest uzyskanie wpisu do odpowiedniego rejestru (art. 103 w
związku z art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności
leczniczej, Dz.U. Nr 112, poz. 654 ze zm).
Zasadnicze znaczenie dla uznania zarzutu sprzeczności § 15 ust. 2
regulaminu z art. 13 ustawy ma jednak konstatacja, że przepis ten upoważnia
Krajową Radę jedynie do kontroli i oceny wykonywania przez diagnostę
laboratoryjnego „czynności diagnostyki laboratoryjnej”. Przepis ten nie upoważnia
Krajowej Rady do dokonywania kontroli samego laboratorium lub weryfikacji, w
ramach kontroli diagnosty laboratoryjnego, danych stanowiących podstawę wpisu
do ewidencji laboratoriów. Uzyskanie wszystkich danych, o których mowa w § 15
ust. 2 regulaminu nie jest zatem konieczne do wykonywania przez Krajową Radę
kompetencji, o której mowa w art. 13 ustawy. Do dokonania kontroli wystarczające
jest wskazanie nazwy i adresu laboratorium, w którym diagnosta wykonuje
czynności diagnostyki laboratoryjnej.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 41 ust. 1
ustawy o diagnostyce laboratoryjnej.