Supreme Court rules that partial vacation leave applies to teachers via Labor Code and Teachers' Charter.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that Article 1551 of the Labor Code applies to teachers in schools without school holidays through Article 91c of the Teachers' Charter. The lower court had dismissed the claim because it found the Teachers' Charter fully regulated vacation leave for such teachers. The Supreme Court clarified that the Charter only covers specific vacation scenarios and lacks provisions for partial leave, necessitating the application of the general Labor Code rule.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1551 Kodeksu pracy; Art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela: When the Teachers' Charter does not regulate a specific employment matter, such as partial vacation leave, the general provisions of the Labor Code apply by reference.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 24 października 1997 r.
III ZP 36/97
Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Adam
Józefowicz, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony
Kaszczyszyn, w zprawie z powództwa Marii G. przeciwko Poradni PsychologicznoPedagogicznej w L. o ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 24 października 1997 r. zagadnienia prawnego przekazanego
przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 3 lipca 1997 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC:
"Czy przepis art. 1551 KP ma zastosowanie do nauczycieli poprzez art. 91 c
ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.,
jednolity tekst: Dz. U. Nr 56 z 1997 r., poz. 357)"
p o d j ą ł następującą uchwałę:
Do nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których nie są przewidziane
ferie szkolne, ma zastosowanie art. 1551 KP w związku z art. 91 c ustawy z dnia 26
stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r., Nr 56, poz.
357).
Uzasadnienie
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z 3 lipca 1997 r. [...] działając w trybie art. 390 § 1 KPC przedstawił Sądowi
Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:
?Czy przepis art. 1551 KP ma zastosowanie do nauczycieli poprzez art. 91c
ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr
56, poz. 357)@.
W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego, które powstało w
związku z rozpatrywaniem apelacji, Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że pojawiło się ono na tle
następującego stanu faktycznego:
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Limanowej wyrokiem z 28 kwietnia 1997 r. oddalił
powództwo Marii G. przeciwko pozwanej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w L. o
zapłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w wymiarze 7 tygodni,
ustalając, iż powódka była zatrudniona u strony pozwanej od dnia 1 września 1995 r. na
stanowisku psychologa w wymiarze 20 godzin tygodniowo na zasadach określonych w
Karcie Nauczyciela. Na wniosek powódki umowa ta uległa rozwiązaniu na zasadzie
porozumienia stron z dniem 1 lutego 1997 r. Równocześnie na podstawie art. 64 pkt 3
Karty Nauczyciela oraz art. 1551 KP dyrektor Poradni udzieliła powódce pięciu dni
urlopu w okresie od 27 stycznia 1997 r. do 31 stycznia 1997 r., który powódka
wykorzystała. Powódka zatrudniona była w placówce, w której nie były przewidziane
ferie szkolne.
Sąd Rejonowy w Limanowej na podstawie dyspozycji art. 64 i art. 65 Karty
Nauczyciela uznał, że prawo do uzyskania urlopu przez nauczyciela zatrudnionego w
placówce, w której nie są przewidziane ferie, nie jest uregulowane w Karcie Nauczyciela, a zatem w myśl art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela mają w tym zakresie zastosowanie
przepisy Kodeksu pracy. Skoro więc w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek
pracy, powódka przepracowała jedynie 1 miesiąc, to zgodnie z dyspozycją art. 155 1 KP
należy się jej tylko 1/12 z siedmiu tygodni przysługującego jej urlopu, czyli niecałe 5 dni.
Urlop ten powódka wykorzystała i w tej sytuacji nie przysługuje jej ekwiwalent pieniężny
za niewykorzystany urlop.
W apelacji od tego wyroku powódka zarzucała naruszenie przepisów prawa
materialnego i domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia powództwa,
albo uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji
do ponownego rozpoznania. Zdaniem powódki zasadność jej roszczeń w niniejszej
sprawie powinna być oceniana na podstawie art. 64 ust. 3 i art. 66 ust. 2 Karty Nauczyciela, a nie na podstawie art. 1551 KP.
Przy rozpoznawaniu powyższej apelacji powstały poważne wątpliwości co do
tego, czy przepis art. 1551 KP ma zastosowanie do nauczycieli poprzez dyspozycję art.
91c ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr
56, poz. 357).
W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że umowa o pracę z powódką została
rozwiązana z dniem 1 lutego 1997 r. na zasadzie porozumienia stron , a także i to, że
pracodawca udzielił powódce 5 dni urlopu (w okresie od 27 stycznia 1997 r. do 31
stycznia 1997 r.) z przysługujących jej 7 tygodni urlopu, powołując się przy tym na art.
64 ust. 3 Karty Nauczyciela oraz na art. 155 KP.
Ustawa z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela normuje w sposób szczególny
uprawnienia i obowiązki nauczycieli i w tym zakresie stanowi bez wątpienia lex specialis
w stosunku do przepisów Kodeksu pracy. Dlatego art. 91c Karty Nauczyciela wyraźnie
stanowi, że przepisy Kodeksu pracy mają zastosowanie w stosunku do nauczycieli
jedynie w zakresie spraw, które nie zostały uregulowane w Karcie Nauczyciela. Odnosi
się to zarówno do nauczycieli mianowanych, jak i nauczycieli zatrudnionych na
podstawie umowy o pracę.
Wedle art. 64 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczycielowi zatrudnionemu w szkole,
w której organizacja pracy przewiduje ferie letnie i zimowe, przysługuje urlop
wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. Równocześnie art. 65 Karty Nauczyciela stanowi, że nauczyciel zatrudniony w szkole, w
której organizacja pracy przewiduje ferie szkolne, uzyskuje prawo do pierwszego urlopu
w ostatnim dniu poprzedzającym ferie szkolne, a prawo do drugiego i dalszych urlopów
w każdym następnym roku kalendarzowym.
Natomiast nauczycielom zatrudnionym w szkołach, w których organizacja pracy
nie przewiduje ferii szkolnych, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w
wymiarze 7 tygodni w czasie ustalonym w planie urlopów (art. 64 ust. 3 Karty Nauczyciela). Nie odnosi się do nich jednak dyspozycja art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela,
bowiem dotyczy ona nauczycieli korzystających z urlopu w czasie ferii szkolnych. Na
mocy art. 91c Karty Nauczyciela należy w tym wypadku stosować przepis art. 165 KP.
Z kolei art. 66 ust. 2 Karty Nauczyciela stanowi, że w razie niewykorzystania
przysługującego urlopu wypoczynkowego nauczycielowi przysługuje ekwiwalent pie-
niężny za okres nie wykorzystanego urlopu (także w wyniku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy), nie więcej jednak niż za 8 tygodni w odniesieniu do nauczycieli,
o których mowa w art. 64 ust. 1 Karty Nauczyciela oraz nie więcej niż za 7 tygodni w
odniesieniu do nauczycieli, o których mowa w art. 64 ust. 3 Karty Nauczyciela, o ile
rozwiązanie stosunku pracy nie nastąpiło z przyczyn powodujących utratę prawa do
urlopu wypoczynkowego. W świetle przepisów prawnych obowiązujących do dnia 31
grudnia 1996 r. obowiązek realizacji prawa do urlopu nabytego w danym roku
kalendarzowym obciążał w całości pracodawcę zatrudniającego pracownika w dniu
nabycia tego prawa, chyba że w grę wchodziły przyczyny uzasadniające utratę prawa
do nabytego urlopu. Natomiast z dniem 1 stycznia 1997 r., tj. z wejściem w życie
nowelizacji przepisów Kodeksu pracy, zmiana pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego, bez względu na sposób ustania stosunku pracy oraz długość przerwy
dzielącej kolejne zatrudnienie, nie ogranicza, ani też nie wyłącza prawa pracownika do
urlopu. Jednakże zgodnie z obowiązującą aktualnie dyspozycją art. 1551 § 1 KP, urlop
nabyty w danym roku kalendarzowym przysługuje pracownikowi u każdego pracodawcy
zatrudniającego pracownika w ciągu roku, w wymiarze proporcjonalnym do okresu
przepracowanego w danym roku u każdego z pracodawców. W tej sytuacji, skoro w tym
zakresie brak stosownej regulacji w Karcie Nauczyciela, na podstawie art. 91c Karty
Nauczyciela zasadne jest stosowanie w tym wypadku art. 155 1 KP.
Uczestniczący w postępowaniu przed Sądem Najwyższym Prokurator Prokuratury Krajowej przedstawił w przedmiotowej sprawie odmienny pogląd prawny. Zdaniem Prokuratora Prokuratury Krajowej, skoro art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela stanowi,
że przepisy Kodeksu pracy winny być stosowane w odniesieniu do nauczycieli jedynie
?w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nie uregulowanych przepisami
ustawy@, to w sytuacji, gdy przepisy rozdziału 7 Karty Nauczyciela (?Uprawnienia
socjalne i urlopy@) regulują odrębnie zagadnienia urlopów nauczycieli, należy przyjąć,
że prawna problematyka urlopów nauczycieli należy do kategorii spraw uregulowanych
w Karcie Nauczyciela. Przy czym regulacja ta ma charakter zupełny w tym sensie, że
ustawodawca uregulował tylko takie zagadnienia, co do których uznał, że regulacja taka
jest konieczna, a w pozostałym zakresie w ogóle odstąpił od jakiejkolwiek regulacji
prawnej, najwyraźniej uznając, że jest ona zbędna i dlatego w pozostałym zakresie nie
jest dopuszczalne stosowanie przepisów Kodeksu pracy, także poprzez art. 91c ust. 1
Karty Nauczyciela.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity
tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357) stanowi, że: ?W zakresie spraw wynikających ze
stosunku pracy, nie uregulowanych przepisami ustawy, mają zastosowanie przepisy
Kodeksu pracy@. Tego rodzaju odesłanie prawne wskazuje wyraźnie na wzajemną
relację pomiędzy obiema ustawami, z których jedna - Kodeks pracy ma znamiona
ogólnej regulacji prawnej, określającej powszechnie obowiązujące zasady dotyczące
stosunków pracy (lex generalis), a druga - Karta Nauczyciela ma znamiona regulacji
prawnej szczególnej, odrębnej w stosunku do powszechnie obowiązujących zasad i dotyczącej stosunków pracy nauczycieli (lex specialis). Przy czym istota i sens sformułowania tego typu odesłania normatywnego w ustawie szczególnej opiera się zawsze na
założeniu, że regulacja prawna zawarta w tej ustawie nie ma znamion regulacji
wyczerpującej (zupełnej), bowiem w przeciwnym razie odesłanie takie byłoby już co do
zasady zbędne. W danym wypadku celem odrębnej regulacji prawnej zawartej w Karcie
Nauczyciela było wprowadzenie w odniesieniu do nauczycieli jedynie w pewnym, i to
niezbędnym zakresie (na co wskazuje między innymi preambuła do Karty Nauczyciela),
unormowań odbiegających od powszechnie obowiązujących zasad postępowania
dotyczących stosunków pracy. Natomiast w pozostałym zakresie te powszechnie
obowiązujące zasady postępowania powinny być stosowane także wobec nauczycieli.
Równocześnie, biorąc pod uwagę zbieżność przedmiotową regulacji prawnej obu
ustaw, które normują przecież sprawy z zakresu stosunków pracy, należy przyjąć, że
użyty w art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela zwrot normatywny ?sprawy (...) nie
uregulowane przepisami ustawy@ odnosi się do przedmiotu uregulowań zawartych w
poszczególnych przepisach Karty Nauczyciela, a nie do ?spraw@ rozumianych jako
synonim ogólnych zagadnień z zakresu stosunków pracy w ogóle, jak np. nawiązania,
zmiany i rozwiązania stosunków pracy, wynagrodzenia za pracę, urlopów
pracowniczych i innych. Wynika to zresztą także expressis verbis z dyspozycji art. 5 KP.
W tej sytuacji, w celu wyjaśnienia przedstawionego zagadnienia prawnego
należało rozważyć czy sprawa, której dotyczy dyspozycja art. 1551 KP została uregulowana przepisami Karty Nauczyciela. Przepis art. 1551 KP, dodany ustawą z dnia 2
lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.
Nr 24, poz. 110 ze zm.), wprowadził na gruncie prawa polskiego instytucję tzw. urlopu
cząstkowego, czyli urlopu ustalanego w wymiarze proporcjonalnym do okresu czasu
przepracowanego u pracodawcy, w sytuacji, gdy w ciągu roku kalendarzowego pracownik rozwiązał stosunek pracy z jednym pracodawcą i następnie nawiązał stosunek
pracy z innym pracodawcą. Ta sprawa nie została uregulowana w przepisach Karty
Nauczyciela i to pomimo, że ostatnie dwie nowelizacje Karty Nauczyciela (wynikające z
ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela, Dz.U. Nr 87,
poz. 396 oraz z ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie niektórych ustaw normujących funkcjonowanie gospodarki i administracji publicznej, Dz.U. Nr 106, poz. 496)
były przeprowadzone już po uchwaleniu wspomnianej dyspozycji art. 1551 KP.
W kontekście stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, na tle której pojawiło się
przedstawione zagadnienie prawne, należy w szczególności stwierdzić, że przedmiotem
regulacji art. 66 ust. 2 Karty Nauczyciela (dotyczącego prawa nauczyciela do
ekwiwalentu pieniężnego za okres przysługującego mu, a niewykorzystanego urlopu z
powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy i w innych ściśle określonych
sytuacjach) w związku z art. 64 ust. 3 Karty Nauczyciela (dotyczącym wymiaru urlopu
wypoczynkowego nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których nie są przewidziane
ferie szkolne) jest sprawa, której na gruncie przepisów Kodeksu pracy dotyczy
dyspozycja art. 171 § 1 KP i właśnie z tej przyczyny, w myśl zasady lex specialis
derogat legi generali, ten ostatni przepis prawny nie ma zastosowania w stosunku do
nauczycieli. Natomiast w przepisach Karty Nauczyciela brak jest uregulowań
dotyczących sprawy tzw. urlopów cząstkowych i dlatego w tym zakresie ma
zastosowanie art. 1551 KP w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 KPC orzekł,
jak w sentencji.