Supreme Court allows teacher's claim for 50% hardship allowance despite new law permitting salary reductions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled in favor of a teacher claiming a 50% hardship allowance for foreign language instruction. The court found that while the new 2000 Teacher's Card law allowed salary reductions, the specific regulation permitting the hardship allowance remained valid until October 2000. Consequently, the teacher retained the right to the allowance for the period in question.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 12 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela; § 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 maja 2000 r.: The temporary application of the old salary regulation alongside the new one preserves the right to specific allowances if the new regulation has not yet been fully implemented by local bodies.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 17 grudnia 2001 r.
III ZP 29/01
Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Katarzyna Gonera, Józef Iwulski.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, w sprawie z powództwa Jolanty S. przeciwko Nauczycielskiemu Kolegium Języków Obcych w C. o wynagrodzenie, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2001 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy w Lublinie, postanowieniem
z dnia 25 października 2001 r. [...]
„Czy na podstawie regulacji art. 12 ust. 2 i 3 w związku z art. 16 ustawy z dnia
18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych
innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239) oraz przepisów wykonawczych - §§ 10 i 11 pkt
1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, sposobu obliczania wysokości stawki wynagrodzenia zasadniczego za jedną godzinę przeliczeniową, wykazu stanowisk oraz dodatkowych zadań i zajęć uprawniających do dodatku funkcyjnego, ogólnych warunków przyznawania dodatku motywacyjnego, wykazu
trudnych i uciążliwych warunków pracy stanowiących podstawę przyznawania dodatku za warunki pracy oraz szczególnych przypadków zaliczania okresów zatrudnienia
i innych okresów uprawniających do dodatku za wysługę lat (Dz.U. Nr 39, poz. 455)
w związku z § 14 ust. 1 pkt 3c rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19
marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (Dz.U. Nr 29, poz. 160 ze zm.)
oraz w związku z §§ 18 pkt 3, 19 pkt 3 Regulaminu wynagradzania nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek prowadzonych przez Województwo Lubelskie – z dnia 5
lipca 2000 r. i § 12 ust. 2 Regulaminu Wynagradzania Nauczycielskiego Kolegium
Języków Obcych w Chełmie (bez daty k. 13 – 18 akt sprawy) nauczyciel pozwanego
Kolegium za prowadzenie zajęć w języku obcym zachowuje uprawnienie do 50%
dodatku za trudne warunki pracy liczonego od wynagrodzenia zasadniczego ustalonego na podstawie tabeli zaszeregowania oraz minimalnych stawek wynagradzania
zasadniczego (załącznik do cyt. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia
11 maja 2000 r.) – za okres od 1 stycznia 2000 r. do 31 lipca 2000 r. ?”
p o d j ą ł uchwałę:
Na podstawie art. 12 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie
ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr
19, poz. 239) możliwe było począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r. obniżenie wysokości dodatku za trudne warunki pracy przy równoczesnym podwyższeniu
innych składników wynagrodzenia w taki sposób, aby wynagrodzenie miesięczne nie było niższe od dotychczasowego.
Uzasadnienie
Sformułowane wyżej zagadnienie prawne powstało w stanie faktycznym, który
nie był między stronami przedmiotem kontrowersji. Sporna jest jedynie kwestia, czy
powódka Jolanta S., zatrudniona na podstawie aktu mianowania w pozwanym Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych w C. jako lektor i pełniąca równocześnie
funkcję zastępcy dyrektora, jest z tytułu trudnych warunków pracy uprawniona do
dodatku w wysokości 50 % czy też 30 % wynagrodzenia zasadniczego.
Wspomniany dodatek był powódce wypłacany w wysokości „50 % wynagrodzenia zasadniczego, za efektywnie przepracowane godziny”, przy czym stawka ta
została ostatnio wskazana w piśmie pracodawcy z dnia 13 marca 2000 r. obejmującym okres od dnia 1 stycznia 2000 r. Kolejnym pismem, datowanym 15 sierpnia 2000
r., pracodawca ze wsteczną mocą od 1 stycznia 2000 r. ustalił powódce dodatek za
trudne warunki pracy w kwocie 420,30 zł, stanowiącej od dnia 1 sierpnia 2000 r. równowartość 30 % nowego wynagrodzenia zasadniczego, przy czym kwotowy wyraz
tego dodatku był usprawiedliwiony koniecznością „rozliczenia” miesięcznego wynagrodzenia za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 lipca 2000 r.
Przedstawiona regulacja wynagrodzenia powódki została dokonana na podstawie ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o
zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239) i wykonawczego rozporządzenia
Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, sposobu obliczania wysoko-
ści stawki wynagrodzenia zasadniczego za jedną godzinę przeliczeniową, wykazu
stanowisk oraz dodatkowych zadań i zajęć uprawniających do dodatku funkcyjnego,
ogólnych warunków przyznawania dodatku motywacyjnego, wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy stanowiących podstawę przyznania dodatku za warunki
pracy oraz szczególnych przypadków zaliczania okresów zatrudnienia i innych okresów uprawniających do dodatku za wysługę lat (Dz.U. Nr 39, poz. 455 ze zm.),
skonkretyzowanych w dwóch regulaminach wynagradzania: 1) nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek prowadzonych przez Województwo L. z dnia 5 lipca 2000 r.
oraz 2) Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w C. Przepis art. 12 ust. 2 powołanej ustawy nowelizacyjnej stanowi, że miesięczne wynagrodzenie nauczycieli
ustala odpowiednio dyrektor szkoły lub organ prowadzący zgodnie z przepisami
wydanymi na podstawie art. 30 ust. 5-7 Karty w ciągu miesiąca od dnia wejścia w
życie tych przepisów, z wyrównaniem za okres od dnia 1 stycznia 2000 r. Mamy tu
więc do czynienia z wyraźnie retroaktywnym działaniem prawa, aczkolwiek nie budzi
to zastrzeżeń, gdyż ustawa wprowadza unormowania generalnie korzystniejsze dla
nauczycieli od przepisów poprzednio obowiązujących.
Wątpliwości mogą natomiast powstać w odniesieniu do zachowania korzystniejszych uprawnień płacowych, między innymi dodatku za trudne warunki pracy.
Przepis § 10 powołanego wyżej rozporządzenia płacowego z dnia 11 maja 2000 r.
stanowił bowiem, że do czasu ustalenia nowych miesięcznych wynagrodzeń nauczycieli zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia i przepisami wydanymi na
podstawie art. 30 ust. 6 i 7 Karty Nauczyciela, stosuje się, nie dłużej jednak niż do
dnia 6 października 2000 r., przepisy o których mowa w § 11 rozporządzenia. W
pierwszym rzędzie chodzi tu o rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19
marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (Dz.U. Nr 29, poz. 160 ze zm.),
które - jako poprzednik rozporządzenia z 11 maja 2000 r.- stanowiło, że za trudne
warunki pracy, polegające między innymi na prowadzeniu zajęć w języku obcym
przysługuje dodatek w wysokości 50% stawki godzinowej (§ 14 ust.1 pkt 3 ).
Inna sprawa, że rozporządzenie z dnia 11 maja 2000 r. weszło w życie z dniem 17
maja 2000 r., a więc wówczas, gdy faktycznie była już znana wysokość stawki zasadniczego wynagrodzenia dla powódki, choć jej nowe wynagrodzenie miesięczne
zostało ustalone dopiero 15 sierpnia 2000 r.
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie wyrokiem z dnia 21 marca 2001 r. [...]
oddalił powództwo o zapłatę różnicy pomiędzy poprzednią i nową wysokością dodat-
ku z tytułu szkodliwych warunków pracy. Sąd Rejonowy powołał się na brzmienie
przepisu art. 12 ust. 3 ustawy nowelizacyjnej, która po przeprowadzeniu regulacji
nauczycielskich wynagrodzeń gwarantuje zachowanie co najmniej dotychczasowego
wynagrodzenia miesięcznego. Wysokość poszczególnych składników tego wynagrodzenia mogła zatem ulec obniżeniu.
Rozpoznający apelację powódki Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Lublinie powziął poważne wątpliwości wyrażone w zagadnieniu
prawnym, które postanowieniem z dnia 25 października 2001 r. [...] przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC. W uzasadnieniu
tego postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że w zasadzie przychyla się do stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji. Nie dostrzega bowiem racjonalnych
argumentów mogących ewentualnie przemawiać za przyznaniem nauczycielowi wyższego wynagrodzenia miesięcznego w „okresie przejściowym” (maksymalnie do dnia
6 października 2000 r.), tj. do dnia wydania regulaminu wynagradzania przez organ
prowadzący szkołę.
Powódka Jolanta S. prosiła o udzielenie na przedstawione zagadnienie
prawne odpowiedzi twierdzącej, natomiast prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o
odpowiedź przeczącą.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 30 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela
(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), w brzmieniu ustalonym od
dnia 6 kwietnia 2000 r. przez ustawę z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy –
Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239),
postanawia, że prowadzący szkołę organ samorządu terytorialnego określa dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego (nauczyciel stażysta, nauczyciel kontraktowy, nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany) w trybie regulaminu:1) wysokość stawek oraz szczegółowe warunki przyznawania dodatków za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego i za warunki pracy ; 2) szczegółowy sposób
obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe oraz za godziny doraźnych
zastępstw; 3) wysokość i warunki wypłacania nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy (z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu socjalnego oraz dodatków mieszkaniowych) w taki sposób, aby średnie wynagrodzenia
nauczycieli, składające się z wynagrodzenia zasadniczego i pozostałych składników,
odpowiadały na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego co
najmniej określonym ustawowo średnim wynagrodzeniom nauczycielskim na danym
szczeblu awansu zawodowego. Wynika stąd, że w granicach określonych ustawą
oraz wydanym z jej upoważnienia w dniu 11 maja 2000 r. rozporządzeniem płacowym Ministra Edukacji i Narodowej nastąpiła od dnia 6 kwietnia 2000 r. wyraźna decentralizacja trybu ustalania wysokości i zasad przyznawania nauczycielom szkół
prowadzonych przez samorząd terytorialny składników wynagrodzenia innych niż
wynagrodzenie zasadnicze. Umożliwia to organom samorządu prowadzenie w pewnym zakresie samodzielnej polityki płacowej, dostosowanej do własnych potrzeb
edukacyjnych, co jednak może i zapewne będzie w coraz większym stopniu prowadzić przynajmniej do regionalizacji struktury nauczycielskich płac, a więc do występowania w nich geograficznej dyferencjacji poszczególnych składników systemu wynagrodzeniowego.
Na mocy powołanego wyżej upoważnienia ustawowego został w dniu 5 lipca
2000 r. uchwalony regulamin wynagradzania nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek prowadzonych przez województwo l., skonkretyzowany następnie w postanowieniach regulaminu (bez daty) wynagradzania nauczycieli pozwanego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w C. Na podstawie tych regulaminów została powódce w dniu 15 sierpnia 2000 r. obniżona ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2000 r.
podstawa wymiaru dodatku za trudne warunki pracy z dotychczasowych 50 % do 30
% wynagrodzenia zasadniczego. Co prawda, wynagrodzenie to od dnia 1 stycznia
2000 r. zostało podwyższone, ale w skali nie równoważącej redukcji procentowej
stopy dodatku, więc jego kwota uległa obniżce, chociaż łączne wynagrodzenie przypadające do wypłaty podniosło się o około 100 zł miesięcznie.
Taka sytuacja mieści się w przewidywaniach prawodawcy, na co niedwuznacznie wskazuje treść przepisów art. 12 ust. 2 i 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 18
lutego 2000 r. Stanowią one, że dyrektor szkoły (a dla dyrektora - organ prowadzący
szkołę) zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 5 - 7 Karty Nauczyciela, a więc rozporządzeniem płacowym i regulaminami wynagradzania, ustala w
ciągu 30 dni od dnia ich wejścia w życie miesięczne wynagrodzenie nauczyciela z
wyrównaniem za okres od dnia 1 stycznia 2000 r., przy czym wynagrodzenie to nie
może być niższe od jego dotychczasowego miesięcznego wynagrodzenia. Innymi
słowy, możliwe od dnia 1 stycznia 2000 r. było obniżenie dodatku za trudne warunki
pracy przy równoczesnym podwyższeniu innych składników wynagrodzenia w taki
sposób, aby nowe wynagrodzenie miesięczne nie było niższe od dotychczasowego
wynagrodzenia.
Oceny tej nie zmienia art.16 ustawy nowelizacyjnej, który stanowi, że do czasu
wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w Karcie Nauczyciela zachowują
moc dotychczasowe przepisy wykonawcze w zakresie, w jakim nie są sprzeczne z
ustawą, nie dłużej jednak niż przez okres 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie.
Znaczy to, że po wejściu w życie ustawy nowelizacyjnej nadal obowiązywało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli. Rozporządzenie to straciło moc w zasadzie w dniu 17 maja 2000
r., a więc z dniem wejścia w życie rozporządzenia płacowego z dnia 11 maja 2000 r.
To nowe rozporządzenie mogło jednak funkcjonować tylko łącznie z pozostałymi aktami płacowymi, w szczególności regulaminami wynagradzania uchwalonymi przez
organy samorządu terytorialnego. W obawie, że te regulaminy nie zostaną odpowiednio wcześnie wydane, przepis § 10 rozporządzenia postanawiał, że do czasu
ustalenia nowych miesięcznych wynagrodzeń nauczycieli zgodnie z przepisami niniejszego aktu i przepisami wydanymi na podstawie art. 30 ust. 6 i 7 Karty Nauczyciela stosuje się, nie dłużej jednak niż do 6 października 2000 r., przepisy, o których
mowa w § 11. Mówiąc inaczej, prawodawca wykonawczy „przedłużył” okres obowiązywania starego rozporządzenia płacowego, które nie dłużej niż do 6 października
2000 r. miało obowiązywać równocześnie, czy raczej „obok” nowego rozporządzenia.
Na epizodyczny charakter regulacji zawartej w § 10 rozporządzenia wskazuje
uchylenie tego przepisu z dniem 1 stycznia 2001 r. przez nowelizację dokonaną 22
maja 2001 r. ( Dz.U. Nr 52, poz. 544 ).
Wspomniana regulacja przejściowa była uzasadniona, co wyraźnie pokazuje
się w okolicznościach niniejszej sprawy. Wojewódzki regulamin wynagradzania został bowiem w l. przyjęty „dopiero” w dniu 5 lipca 2000 r., a regulamin wynagradzania
w pozwanym Kolegium Językowym odpowiednio później. Do tego momentu treść
płacowych uprawnień powódki nie budziła zatem wątpliwości. Równocześnie nic
jednak nie stało na przeszkodzie ich wstecznej zmianie począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r. i przy wspomnianym już założeniu, aby nowe miesięczne wynagrodzenie
nie było niższe od dotychczas pobieranego.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści wskazanej w
sentencji.