Polish Supreme Court dismisses employee's claim for severance pay when they resign with 7-day notice under Art. 231 § 4 KP.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland dismissed the plaintiffs' claim for severance pay and employment certificate correction against the County Employment Office. The plaintiffs had terminated their indefinite-term employment contracts with seven days' notice under Article 231 § 4 of the Labour Code, citing administrative reform, while the employer argued no severance was due since the employees initiated the termination without notice. The court ruled that this specific statutory termination method does not constitute a dismissal by the employer, meaning no severance period runs and no compensation for lost wages is legally owed.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 231 § 4 KP; Art. 361 § 1 KP: Termination of employment by an employee with seven days' notice under Art. 231 § 4 KP does not entitle the employee to severance pay or a running notice period.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 10 października 2000 r.
III ZP 24/00
Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony
Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Ireny P. i Tomasza K. przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w U.D. o zasądzenie odszkodowania i sprostowanie świadectw
pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 10 października 2000 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie postanowieniem z dnia 2 czerwca 2000 r. [...] do rozstrzygnięcia
w trybie art. 390 KPC:
Czy w związku z przejściem zakładu pracy na innego pracodawcę i skorzystaniem przez pracownika z możliwości rozwiązania stosunku pracy za 7-dniowym
uprzedzeniem, pracownikowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część wypowiedzenia wynikające z art. 361 § 1 kpc ?
p o d j ą ł następującą uchwałę:
Pracownikowi, który w związku z przejściem zakładu pracy na innego
pracodawcę skorzystał z możliwości rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem (art. 231 § 4 KP), nie przysługuje
odszkodowanie.
Uzasadnienie
Przedstawione przez Sąd Okręgowy w Krośnie w trybie art. 390 § 1 KPC do
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego. Powodowie Irena P. i Tomasz K. w pozwie wniesionym
przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w U.D. domagali się sprostowania wystawionych przez pozwanego świadectw pracy przez wykazanie w nich skróconego
okresu wypowiedzenia oraz zasądzenia od pozwanego na ich rzecz odszkodowania
za ten okres. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, argumentując, że
brak jest podstaw do żądania zasądzenia odszkodowania w oparciu o art. 361 § 1 KP
oraz do sprostowania świadectw pracy, gdyż stosunki zostały rozwiązane przez pracowników bez wypowiedzenia, a nie przez pracodawcę, który nie skracał okresów
wypowiedzenia. Powodowie byli zatrudnieni w Biurze Pracy w U.D. na czas nieokreślony. W dniu 15 listopada 1999 r. otrzymali pisemne zawiadomienia, że na podstawie przepisów ustawy reformującej administrację publiczną staną się - z dniem 1
stycznia 2000 r. -pracownikami Powiatowego Urzędu Pracy w U.D. Pismem z dnia 8
grudnia 1999 r. powodowie poinformowali pracodawcę, iż korzystają z przewidzianej
w art. 231 § 4 KP możliwości i rozwiązują stosunki pracy bez wypowiedzenia za
siedmiodniowym uprzedzeniem.
Na podstawie takich ustaleń Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Sanoku wyrokiem z
dnia 14 lutego 2000 r. uwzględnił powództwa, uznając, że skutki związane z rozwiązaniem przez powodów stosunków pracy, w sposób określony w art. 23 1 § 4 KP,
obejmują także skutki przewidziane w art. 361 § 1 KP, co pozwalało zasądzić na
rzecz powodów odszkodowania w wysokości ich dwumiesięcznego wynagrodzenia i
sprostować sporządzone przez pozwanego świadectwa pracy przez zamieszczenie
wzmianek, że „został zastosowany skrócony okres wypowiedzenia umowy o pracę
na podstawie art. 361 § 1 KP w wymiarze 2-ch miesięcy”.
Takie rozstrzygnięcie nasunęło Sądowi Okręgowemu w Sanoku poważne
wątpliwości, ujęte w przedstawionym zagadnieniu prawnym, w jakim wystąpiła oczywista omyłka pisarska w określeniu art. 361 § 1 KP, wskazanego przez ten Sąd w
treści pytania - jako art. „361 § 1 KPC”. W ocenie tego Sądu, sformułowanie zawarte
w zdaniu drugim art. 231 § 4 KP: „Rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie powoduje
dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiązaniem stosunku
pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem”, wyraźnie odsyła do unormowań zawartych w Rozdziale II Działu III Kodeksu pracy, dotyczących rozwiązywania umów o
pracę za wypowiedzeniem, w tym do art. 361 § 1 KP, który przewiduje możliwość
skrócenia okresu wypowiedzenia, najwyżej do jednego miesiąca, w celu wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę, przy zachowaniu przez pracownika prawa do
odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia. Sąd drugiej instancji zasygnalizował stanowisko Sądu Najwyższego zawarte
w wyroku z dnia 19 grudnia 1990 r., I PR 391/90 (OSNCP 1992 z. 11, poz. 206), że
unormowanie z art. 361 § 1 KP dotyczy wyłącznie jednostronnego skrócenia przez
zakład pracy trzymiesięcznego wypowiedzenia i nie obejmuje wypadków, gdy skrócenie okresu wypowiedzenia następuje w drodze porozumienia stron, które jednakże
zostało wydane przy innym, niż obecne, brzmieniu art. 23 1 § 4 KP. Na podstawie
aktualnego brzmienia tego przepisu pojawia się wątpliwość, czy odszkodowanie, będące wynikiem skrócenia okresu wypowiedzenia (art. 361 § 1 KP), będzie przysługiwało również w przypadku rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, oraz „czy i w tym przypadku muszą
wystąpić przesłanki z art. 361 § 1 KP, dotyczące ogłoszenia upadłości lub likwidacji
pracodawcy albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy,
określonych w odrębnych przepisach”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Na gruncie gramatycznej wykładni art. 231 § 4 KP, który wprowadził możliwość
rozwiązania stosunku pracy przez pracownika bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, w terminie jednego miesiąca od zawiadomienia o przejściu zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i wynikających z tego skutkach
prawnych, równocześnie uznając, że rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie powoduje dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem, może budzić wątpliwości rozumienie skutków rozwiązania umowy o pracę przez pracownika, w tym szczególnym trybie. Legislacyjna intencja zmiany wprowadzonej analizowanym przepisem miała na
celu usunięcie niedostatku poprzednich regulacji prawnych, które nie przewidywały
możliwości wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy przez pracownika w razie
podmiotowego przekształcenia stosunku pracy po stronie pracodawcy, w przypadkach, w których przejmowani pracownicy z jakichkolwiek względów, nawet czysto
subiektywnych, nie chcieli pozostawać w stosunkach pracy z nowym pracodawcą.
Legalnymi sposobami zakończenia zatrudnienia u nowego pracodawcy było rozwiązanie stosunku pracy w drodze porozumienia stron albo wypowiedzenie przez pracownika umowy o pracę, tyle że z tym ostatnim sposobem ustania stosunku pracy
przepisy prawa pracy łączyły niekiedy niekorzystne skutki prawne w zakresie pracowniczych uprawnień uzależnionych od określonego sposobu rozwiązania stosunku
pracy. Obecne brzmienie art. 231 § 4 KP umożliwia takim pracownikom rozwiązanie
stosunku pracy bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, bez narażania się na negatywne następstwa, jakie prawo pracy może łączyć z rozwiązaniem
(wypowiedzeniem) umowy o pracę przez pracownika.
Wprawdzie rozwiązanie przez pracownika stosunku pracy bez wypowiedzenia,
za siedmiodniowym uprzedzeniem, nie jest zawarte w katalogu sposobów rozwiązywania umów o pracę w ujęciu normatywnym art. 30 § 1 KP, który należy do przepisów ogólnych o rozwiązywaniu umów o pracę, to należy przyjąć, że ten wyjątkowy
sposób ustania stosunku pracy wynika z przepisów szczególnych o rozwiązywaniu
umów o pracę. Możliwość rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, przewiduje nie tylko art. 231 § 4 KP, ale także art. 48 § 2
KP, który dopuszcza rozwiązanie stosunku pracy przez pracownika w tym szczególnym trybie, tyle że za trzydniowym uprzedzeniem pracodawcy, u którego podjął zatrudnienie i w ciągu 7 dni od przywrócenia do pracy. Takie rozwiązanie stosunku
pracy przez pracownika również pociąga za sobą skutki, jakie przepisy prawa wiążą
z rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem przez dotychczasowego pracodawcę. Warto tu wstępnie zasygnalizować, że w tym ostatnim przypadku nie istnieją
jakiekolwiek racjonalne powody, które mogłyby uzasadniać obciążenie pracodawcy,
który traci pracownika przywróconego do pracy u innego pracodawcy, obowiązkiem
wypłaty odszkodowania za jakikolwiek okres po zakończeniu przez pracownika stosunku pracy. Ponadto takie same skutki prawne pociąga za sobą rozwiązanie umowy
o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia, które nie wymaga zachowania żadnego terminu uprzedzenia pracodawcy, w trybie art. 55 § 1 i 1 1 KP. Fikcja prawna
zawarta w tych przepisach nie pozwala traktować szczególnego sposobu rozwiązania przez pracownika stosunku pracy bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym
uprzedzeniem, tak samo jak rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę za wypowiedzeniem, ale jedynie nakazuje uznać, że skutki rozwiązania stosunku pracy
przez pracownika są takie same - jak skutki, jakie przepisy prawa (art. 48 § 2 i art. 55
§ 3 KP) lub tylko przepisy prawa pracy (art. 231 § 4 KP) wiążą z rozwiązaniem
umowy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Rozwiązanie umowy o pracę przez
pracownika bez wypowiedzenia, za kilkudniowym uprzedzeniem lub bez uprzedzenia, należy zatem kwalifikować jako wyjątkowy sposób rozwiązania stosunku pracy z
pracodawcą w sytuacjach określonych w przepisach prawa pracy.
Z brzmienia art. 231 § 4 KP wynika, że chodzi o skutki związane z rozwiązaniem stosunku pracy, a nie o złożenie oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o
pracę przez pracodawcę i jego konsekwencje - w postaci wystąpienia okresu wypowiedzenia, za który przysługuje wynagrodzenie za pracę wykonywaną w tym okresie,
czy wynagrodzenie do czasu rozwiązania umowy o pracę - w razie bezpodstawnego
zastosowania krótszego okresu wypowiedzenia niż wymagany (art. 49 KP), albo odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia
- w razie skrócenia tego okresu przez pracodawcę w przypadkach określonych w art.
361 § 1 KP. W regulacji normatywnej art. 231 § 4 KP nie ma mowy o odesłaniu do
stosowania art. 361 § 1 KP ani o wynagrodzeniu za pracę, której pracownik nie wykonuje po ustaniu stosunku pracy, ani wreszcie o odszkodowaniu za okres wypowiedzenia, który nie występuje przy rozwiązaniu stosunku pracy przez pracownika bez
wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem. Koresponduje to z ogólnymi regulacjami prawa pracy, które w przypadkach rozwiązania stosunku pracy przez jedną
z jego stron dopuszczają wypłatę wynagrodzenia lub odszkodowania na rzecz pracownika tylko wówczas, gdy przepis szczególny wyraźnie tak stanowi, czego ustawodawca nie uregulował w art. 231 § 4 KP.
Przeciwko dopuszczalności odpowiedniego stosowania art. 36 1 § 1 KP, w okolicznościach objętych treścią art. 231 § 4 KP, przemawia także analiza treści szczególnej regulacji prawnej zawartej w art. 361 § 1 KP, która jako norma wyjątkowa nie
poddaje się wykładni rozszerzającej. Uprawnia ona pracodawcę do wcześniejszego
rozwiązania umowy o pracę tylko wówczas, gdy pracodawca wypowiada pracownikowi wyłącznie umowę o pracę zawartą na czas nie określony i czyni to z powodu
ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, albo zmniejszenia zatrudnienia z
przyczyn dotyczących pracodawcy, określonych w odrębnych przepisach. Pracodawca może wówczas skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia, najwyżej jednak
do jednego miesiąca, a za pozostałą część skróconego okresu wypowiedzenia, tj. za
czas niewykonywania pracy wskutek czynności pracodawcy polegającej na
skróceniu okresu wypowiedzenia, pracownikowi przysługuje - z mocy art. 361 § 1 in
fine KP - odszkodowanie za utratę prawa do wynagrodzenia.
Przy podmiotowym przekształceniu stosunku pracy po stronie pracodawcy, jakie z mocy prawa (art. 231 § 1 KP) nie narusza innych wynikających z umowy o pracę
warunków pracy i płacy pracownika, a któremu nie towarzyszy ogłoszenie upadłości
lub likwidacji pracodawcy, ani zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn dotyczących
pracodawcy, nie może być mowy o wystąpieniu przesłanek z art. 361 § 1 KP, warunkujących dopuszczalność wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę przez praco-
dawcę poprzez skrócenie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia umowy o pracę
zawartej na czas nie określony. Norma zawarta w art. 231 KP nie łączy się z wystąpieniem przesłanek objętych hipotezą art. 361 § 1 KP, która w szczególności zakłada
gwarancję kontynuowania zatrudnienia na dotychczasowych warunkach pracy i
płacy, tyle że u nowego pracodawcy. Ponadto art. 231 KP ma zastosowanie do każdego rodzaju umów o pracę, a nie tylko do umowy o pracę na czas nie określony, i to
tylko takiej, której okres wypowiedzenia wynosi trzy miesiące. Trzeba też mieć na
uwadze, że na warunkach określonych w art. 231 § 4 KP pracownik może rozwiązać
stosunek pracy za siedmiodniowym uprzedzeniem, w terminie jednego miesiąca od
zawiadomienia go o zmianie pracodawcy i wynikających z tego skutkach prawnych
dla przejmowanych pracowników. Pracownik może zatem złożyć stosowne oświadczenie woli w każdym dniu tego miesięcznego terminu, co mogłoby łączyć się z różnymi wymiarami skrócenia hipotetycznego okresu wypowiedzenia konkretnego stosunku pracy (różnych już dla rozmaitych terminowych umów o pracę <art. 33 i 34
KP>, jak i dla umów na czas nie określony, których długość okresu wypowiedzenia
zależy do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy <art. 36 KP>), a nie tylko ze
skróceniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia umowy zawartej na czas nie
określony, najwyżej do jednego miesiąca, o czym stanowi art. 36 1 § 1 KP, który dopuszcza maksymalne skrócenie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia nie więcej
niż o dwa miesiące tego okresu. Nie ma także żadnych racjonalnych powodów, dla
których sytuacja prawna pracowników, korzystających - na podstawie art. 231 § 1 KP
- z ustawowych gwarancji stabilności zatrudnienia u nowego pracodawcy, ale podejmujących własne decyzje o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia, za
siedmiodniowym uprzedzeniem (art. 231 § 4 KP), mogłaby być zrównana z sytuacją
pracowników, którzy tracą zatrudnienie wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji
pracodawcy albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy. W
szczególności niedopuszczalne przyjęcie, że pracownikom, którzy rozwiązali
stosunki pracy w trybie art. 231 § 4 KP, należy się odszkodowanie za skrócony okres
wypowiedzenia, który nie występuje przy rozwiązaniu umowy o pracę bez
wypowiedzenia, mogłoby prowadzić do zdestabilizowania sytuacji finansowej
pracodawców - w przypadkach korzystania przez wielu pracowników z tego trybu
rozwiązania stosunków pracy, którym pracodawca (dotychczasowy, a nawet nowy,
jeżeli pracownik rozwiązał stosunek pracy już po przejściu zakładu lub jego części na
innego pracodawcę) musiałby wypłacać świadczenia, tak jak pracownikom
zwalnianym z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy.
To, że skutki rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem (art. 231 § 4 KP), nie obejmują prawa pracownika do odszkodowania za okres wypowiedzenia, który nie występuje w przypadkach rozwiązania stosunku pracy przezeń bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym
uprzedzeniem, potwierdza także porównawcza wykładnia przepisów przewidujących
dopuszczalność tego szczególnego sposobu jednostronnego rozwiązania przez pracownika stosunku pracy. Należy tu w szczególności wskazać na unormowanie zawarte w art. 55 § 11 KP, które wyraźnie kreuje prawo pracownika do odszkodowania
w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a jeżeli umowa została zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - w wysokości wynagrodzenia za okres dwóch tygodni, ale ogranicza je wyłącznie do przypadków rozwiązania umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego
naruszenia przez pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracownika. Równocześnie regulacja zawarta w art. 55 § 3 KP powtarza formułę, że rozwiązanie
umowy o pracę z przyczyn określonych zarówno w § 1, jak i w § 1 1 tego przepisu
pociąga za sobą skutki, jakie przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem umowy przez
pracodawcę za wypowiedzeniem. Oznacza to, że prawo do odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia nie mieści się w pojęciu skutku, jakie
przepisy prawa (prawa pracy) wiążą z rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę za wypowiedzeniem.
Oceniając rozwiązanie stosunku pracy w szczególnym trybie art. 231 § 4 KP,
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 sierpnia 2000 r., I PKN 747/99 (dotychczas niepublikowany) trafnie uznał, że przepis ten wyraźnie określa, że jest to rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Przy tym trybie rozwiązania stosunku pracy nie
biegnie okres wypowiedzenia, a pracownik, który nie świadczy pracy, gdyż nie pozostaje już w stosunku pracy, nie może nabyć prawa do wynagrodzenia za pracę, ponieważ zgodnie z art. 80 KP wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za
czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko
wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią, natomiast norma zawarta w art.
231 § 4 KP nie przewiduje takiego skutku.
Z powyższych rozważań wynika, że rozwiązanie przez pracownika w trybie
art. 23 § 4 KP stosunku pracy bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym
uprzedzeniem, jako szczególny sposób zakończenia stosunku pracy przez
pracownika, nie może być uznane za wypowiedzenie umowy o pracę przez
pracodawcę. Zrównanie rozwiązania stosunku pracy przez pracownika w tym trybie
pod względem skutków prawnych z wypowiedzeniem umowy o pracę przez
pracodawcę oznacza zatem tylko tyle, że pracownik zachowuje uprawnienia, jakie
według przepisów prawa pracy tracą w określonych sytuacjach pracownicy
rozwiązujący stosunki pracy. Jako przykład działania takiej reguły wskazuje się, że
pracownikowi, który skorzystał z prawa do rozwiązania stosunku pracy bez
wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedzeniem, przysługuje prawo do zasiłku dla
bezrobotnych, którego są pozbawieni bezrobotni w przypadkach rozwiązania przez
nich stosunku pracy za wypowiedzeniem lub na mocy porozumienia stron (art. 27
ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu
bezrobociu - jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.).
Skoro po rozwiązaniu przez pracownika stosunku pracy bez wypowiedzenia,
za siedmiodniowym uprzedzeniem, nie pozostaje on w zatrudnieniu przez okres odpowiadający jakiemukolwiek okresowi wypowiedzenia, to nie nabywa prawa do wynagrodzenia za pracę, jakiej nie wykonuje. W konsekwencji nie można uznać jego
prawa do odszkodowania za utratę prawa do wynagrodzenia. Zachowanie prawa do
wynagrodzenia lub odszkodowania po zakończeniu stosunku pracy, za okres niewykonywania lub przerwy w wykonywaniu pracy, jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy
stanowią tak przepisy prawa pracy. W odniesieniu do regulacji zawartej w art. 23 1 § 4
KP nie ma przepisu prawa pracy, który wprowadzałby takie odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Pracownikowi, który rozwiązał stosunek pracy bez wypowiedzenia, przysługuje odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia tylko wówczas, gdy wynika to z wyraźnej regulacji
prawa pracy (art. 55 § 11 KP).
Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd Najwyższy uznał za potrzebne
wyrażenie poglądu, jak w treści podjętej uchwały, że pracownik, który rozwiązał stosunek pracy w trybie art. 231 § 4 KP - w ogóle (a nie tylko na podstawie art. 361 § 1
KP), nie ma prawa do odszkodowania za jakikolwiek okres wypowiedzenia, który nie
biegnie po ustaniu stosunku pracy.