Supreme Court allows court review of social security agency decisions denying debt forgiveness.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that a court decision ordering the dismissal of social security contributions is subject to substantive judicial review. The applicant argued that the social security agency's decision to forgive debts should be final, while the agency contended that only formal procedural errors could be challenged. The court held that the current legal framework grants courts full jurisdiction to assess the merits of such decisions based on statutory conditions.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; Art. 476 § 2 pkt 1 KPC: Court decisions by the social security agency regarding the forgiveness of contributions are subject to full substantive judicial review by the court.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 30 czerwca 2000 r.
III ZP 15/00
Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony
Kaszczyszyn, sprawy z wniosku Kazimierza G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych-Oddziałowi w S. o umorzenie zaległych składek, po rozpoznaniu na
posiedzeniu jawnym dnia 30 czerwca 2000 r. zagadnienia prawnego przekazanego
przez Sąd Apelacyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 24 marca 2000 r. [...], do
rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC
Czy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r,. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) stanowi podstawę do zmiany decyzji organu rentowego i umorzenia w postępowaniu sądowym należnych temu organowi składek na ubezpieczenie społeczne ?
p o d j ą ł następującą uchwałę:
Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w
całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
powstało na tle następującego stanu faktycznego :
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 1999r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Siedlcach zmienił decyzję organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych-Oddziału w S. z dnia 28 sierpnia 1999r. i umorzył zadłużenie wnioskodawcy Kazimierza G. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, w łącznej kwocie 1.884,08 PLN, uzna-
jąc, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że w
postępowaniu egzekucyjnym organ rentowy nie uzyska żadnych kwot.
W apelacji od tego wyroku organ rentowy zakwestionował przede wszystkim
uprawnienie Sądu do umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych,
stwierdzając, iż z brzmienia art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. ) wynika, że decyzja w tym
zakresie należy do organu rentowego, który może – na warunkach określonych tym
przepisem – umarzać należności składkowe. Sąd rozpoznający odwołanie strony od
takiej decyzji, może poddawać ją ocenie w zakresie ” formy i zachowania zasad postępowania ”, nie zaś co do jej merytorycznej trafności.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego rozpoznającego apelację, decyzje organów rentowych podejmowane w indywidualnych sprawach dotyczących, między innymi,
ustalenia wymiaru składek, ich poboru oraz umarzania należności z tytułu składek,
podlegają kontroli sądów (art. 83 ustawy), zaś wątpliwość dotyczy jedynie kwestii czy
kontrola ta może oznaczać ”przejęcie” prawa Zakładu do umarzania należności z
tytułu składek lub rozkładania jej na raty, czy też kognicja sądu ogranicza się jedynie
do oceny czy zostały zachowane wymagane przepisami KPA przesłanki formalne, a
sama decyzja, mając charakter uznaniowy, nie podlega merytorycznej ocenie sądu.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Przedmiotem sporu w tej sprawie jest zobowiązanie wnioskodawcy do zapłaty
kwoty 1.884,08 PLN z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne po wydaniu przez organ rentowy decyzji o odmowie umorzenia tej należności, a więc
sprawa ma charakter sprawy o świadczenie, w której kasacja jest dopuszczalna, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż pięć tysięcy PLN.
Oznacza to, że w sprawie tej kasacja jest przedmiotowo wyłączona, dopuszczalne jest więc przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi
Najwyższemu, w trybie art. 390 § 1 KPC.
Przechodząc do uwag merytorycznych należy przede wszystkim odnotować
znaczącą zmianę stanu prawnego powstałą w związku z wejściem w życie ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta, określająca między innymi zasady
podlegania ubezpieczeniom społecznym i zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne, a także wskazująca zasady działania Zakładu Ubezpieczeń Społecz-
nych (art. 2 ust. 1 pkt 1,2 i 6 ustawy), uchyliła w całości, między innymi, ustawę z
dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U z 1989r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), w której, przewidując prawo odwołania do sądu od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych, wyraźnie wskazano, że nie przysługuje ono w sprawach, w których decyzja zależy od swobodnego uznania (art. 23 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o organizacji
i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ).
W aktualnym stanie prawnym (art. 83 ust 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o systemie ...),
Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek, a także umarzania należności z tytułu składek, zaś od jego decyzji
przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w
przepisach KPC. Jedynie od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz
od decyzji odmownej w tego rodzaju sprawach odwołanie nie przysługuje (art. 83 ust.
4 tej ustawy).
Ta wyraźna i nie budząca na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych zasada oznacza, że w aktualnym stanie prawnym kognicja sądu jest wyłączona tylko w zakresie decyzji przyznającej albo odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Innymi słowy brak podstaw do wyłączenia dopuszczalności
zaskarżenia innych decyzji Zakładu w sprawach wymienionych w ustawie, ”według
zasad określonych w przepisach KPC ”, jest to bowiem sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 pkt 1 KPC ) i jako taka ma charakter sprawy cywilnej
w rozumieniu art. 1 KPC. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna
ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej
umorzenia w całości lub części należności z tytułu składek. Ocena ta – co oczywiste
– może być podjęta jedynie na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3
ustawy. Kontrolując zasadność decyzji organu rentowego w tej mierze Sąd ocenia
czy zostały spełnione przesłanki zawarte we wskazanym przepisie, warunkujące
umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek. Należy zauważyć, że
stosownie do art. 86 ust. 6 ustawy o systemie ..., po wniesieniu odwołania organ
rentowy może zweryfikować swoją decyzję, uznając odwołanie za słuszne, w takim
przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. Po przedstawieniu sprawy z
odwołaniem do sądu, do niego należy merytoryczna ocena jego zasadności, ta zaś
może być dokonana po przeprowadzeniu stosownego postępowania ” według zasad
określonych w przepisach KPC ”.
Przedstawiając powyższe stanowisko uwzględniono zasady zawarte w art. 45
ust. 1 i 77 ust. 2 Konstytucji, według których każdy ma prawo do sprawiedliwego i
jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy (...) sąd, zaś ustawa nie może nikomu
zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji uchwały .