Supreme Court quashes appeal court ruling for remand due to failure to assess administrative decision merits.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Social Security Fund appealed an appellate court decision that had remanded the case for a new administrative proceeding. The court found the lower court erred by declaring the request inadmissible without first evaluating the substantive merits of the Social Security Fund's decision. Consequently, the Supreme Court quashed the appeal court's ruling and ordered the case back to the appellate court for a full judgment on the merits.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa o umorzeniu należności; art. 386 § 4 k.p.c.: The second-instance court must adjudicate the substance of the case and cannot remand for a new administrative procedure if the administrative decision has already resolved the matter.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III UZ 36/19 POSTANOWIENIE Dnia 27 listopada 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt (przewodniczący)SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)SSN Halina Kiryło w sprawie z odwołania L. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 listopada 2019 r.,zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt III AUa (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Na skutek apelacji L. P. Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 10 lipca 2019 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 13 listopada 2018 r. oraz poprzedzającą go decyzję i przekazał sprawę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w L. do ponownego rozpoznania oraz przekazał temu organowi nowy wniosek ubezpieczonego o umorzenie zaległych składek. Sąd Apelacyjny uznał, że decyzja organu rentowego z dnia 10 stycznia 2017 r. o odmowie umorzenia należności za okres od listopada 2004 r. do lutego 2009 r. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 53.712,58 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 19.332,79 zł i na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4.101,93 zł została wydana z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (jednolity tekst:
Dz.U. z 2012 r., poz. 1551; dalej „ustawa”). Stwierdził, że na podstawie tej ustawy rozpatrywane były tylko wnioski złożone po dniu 15 stycznia 2013 r. i przed dniem 15 stycznia 2015 r., tymczasem ubezpieczony wniósł kolejny wniosek w dniu 12 września 2016 r. Po upływie terminu wynikającego z art. 1 ust. 4 ustawy organ rentowy nie miał podstaw do wszczęcia postępowania, gdyż rozpoznawanie wniosku było niedopuszczalne.Organ rentowy, zarzucając naruszenie art. 47714a i art. 386 § 1 k.p.c., wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy temu Sądowi do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Podniósł, że zgodnie z art. 1 ust. 5 ustawy, wniosek o umorzenie składek może być złożony w ciągu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości zadłużenia, wydanej po wejściu w życie ustawy. Taka decyzja została wydana w dniu 5 lipca 2016 r. i uprawomocniła się w dniu 17 sierpnia 2016 r., zatem ubezpieczony złożył wniosek w otwartym terminie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd drugiej instancji kontroluje zaskarżony apelacją wyrok, kontynuując postępowanie rozpoznawcze rozpoczęte przed sądem pierwszej instancji, ma zatem obowiązek orzec co do istoty sprawy (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.; por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 maja 1997 r., II CKN 162/97, OSNC 1997 nr 12, poz. 195; z dnia 6 grudnia 2001 r., I PKN 714/00, OSNP 2003 nr 22, poz. 544 i uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasadę prawną - z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55).Wniesienie zasadnej apelacji powinno prowadzić przede wszystkim do wydania orzeczenia reformatoryjnego, a do orzeczenia kasacyjnego tylko wyjątkowo, w okolicznościach wskazanych w art. 386 § 2-4 k.p.c. Orzeczenie kasatoryjne musi przy tym poprzedzać stwierdzenie nieważności postępowania lub istnienia negatywnych przesłanek procesowych, jak też jest możliwe, gdy sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy lub gdy wydanie wyroku w drugiej instancji wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd drugiej instancji może – stosownie do art. 47714a k.p.c. – uchylając wyrok sądu pierwszej instancji, uchylić także objętą nim decyzję organu rentowego i przekazać sprawę bezpośrednio temu organowi do ponownego rozpoznania.
Przepis art. 47714a k.p.c. nie ma jednak bytu samodzielnego i jego zastosowanie wymaga przede wszystkim zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie apelacji przez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2011 r., I UZ 33/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 274, z dnia 21 stycznia 2013 r., II UZ 67/12, niepubl. i z dnia 18 grudnia 2012 r., II UZ 58/12, OSNP 2014 nr 1, poz. 14). Niewyróżnienie w art. 3941 § 11 k.p.c. podmiotu, któremu po uchyleniu wyroku sprawa jest przekazywana, nakazuje przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie wprost do tych wyroków sądu drugiej instancji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, na podstawie których ponowne rozpoznanie sprawy po uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji wymaga rozpoznania przez organ rentowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2012 r., II UZ 50/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 289).Nierozpoznanie istoty sprawy może wynikać z błędnego przyjęcia przez sąd pierwszej instancji przesłanki niweczącej lub hamującej roszczenie, z zaniechania zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo wskutek pominięcia merytorycznych zarzutów pozwanego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22, z dnia 2 czerwca 2000 r., I PKN 684/99, OSNAPiUS 2002 nr 1 poz. 5).
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.) polega na nierozpoznaniu przez sąd pierwszej instancji sprawy w zakresie objętym zaskarżoną decyzją. Chodzi o niedokonanie oceny, czy decyzja jest prawidłowa w świetle ustaleń stanu faktycznego na etapie administracyjnym (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia z dnia 22 kwietnia 1999 r., II UKN 589/98, OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 483; z dnia 11 lipca 2007 r., III UK 20/07, OSNP 2008 nr 17-18, poz. 264, postanowienia: z dnia 15 maja 2015 r., I UZ 7/18, niepubl., z dnia 28 czerwca 2016 r., I UZ 11/16, niepubl.).Druga alternatywna przesłanka uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji, przewidziana w art. 386 § 4 in fine k.p.c. wiąże się wyłącznie z potrzebą (wymaganiem) przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, tj. gdy w sprawie w ogóle nie przeprowadzono postępowania dowodowego albo gdy dotychczas zebrany materiał dowodowy jest nieprzydatny do wydania wyroku.
Nie spełnia tego wymagania potrzeba nawet znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2013 r., III CZ 51/13, niepubl., z dnia 21 lutego 2019 II UZ 42/18, niepubl. z dnia 8 sierpnia 2018 r., I UZ 16/18, niepubl., z dnia 16 stycznia 2018 r., III UZ 13/17, niepubl., oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasadę prawną - z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07).Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku dostrzegł innego rodzaju wadę postępowania administracyjnego, którą określił jako „bezzasadne i z naruszeniem art. 1 ust. 4 ustawy wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie”.
Przy tej konstatacji Sąd drugiej instancji nie mógł uchylić się od merytorycznego rozstrzygnięcia, gdyż stosując art. 386 § 2-4 w związku z art. 47714a k.p.c. nie wykazał, że zaskarżona decyzja nie zawiera rozstrzygnięcia co do istoty sprawy lub że konieczne jest przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości na etapie administracyjnym. Co więcej, cel taki a limine wyłączył, stwierdzając niedopuszczalność rozpoznania spóźnionego wniosku.Mając to na względzie Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu (art. 3941 § 11 związku z art. 39815 § 1 i art. 3941 § 3 k.p.c.).as