Supreme Court dismisses request to restore deadline for service of judgment due to lack of fault or mental incapacity.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the applicant's appeal to restore the deadline for serving a court judgment and its reasoning. The applicant, a legal heir, argued that delays were caused by the lawyer's mental health issues and the insured's own health problems, but failed to prove these conditions prevented the insured from making a legal decision. The court held that physical or mental illness does not justify restoring deadlines unless it completely prevents the party from acting, which was not established here.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 394 § 2 k.p.c.; Art. 398 § 14 k.p.c.; Art. 394 § 3 k.p.c.: A party's request to restore a missed procedural deadline is denied if the delay was not caused by a fault of the party or a condition (such as illness) that completely prevented them from performing the required act.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III UZ 29/11
POSTANOWIENIE
Dnia 9 stycznia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)
SSN Maciej Pacuda
w sprawie z wniosku M. N. jako następczyni prawnej po zmarłym S. N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.
o rentę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 stycznia 2012 r.,
zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 6 września 2011 r.,
oddala zażalenie
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z
dnia 6 września 2011 r. oddalił wniosek M. N. – następcy prawnego zmarłego S. N.
o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku tego Sądu z dnia
8 listopada 2007 r. wraz z uzasadnieniem oraz odrzucił wniosek o doręczenie tegoż
wyroku wraz z uzasadnieniem.
Sąd drugiej instancji ustalił, że wspomnianym wyrokiem z dnia 8 listopada
2007 r. oddalono apelację ubezpieczonego S. N. od wyroku Sądu Okręgowego –
Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 16 stycznia 2007 r. Pismem z 8
listopada 2007 r. pełnomocnik ubezpieczonego – T. N. wniósł o wydanie
powyższego
wyroku.
Odpis
orzeczenia
doręczono
pełnomocnikowi
ubezpieczonego w dniu 3 grudnia 2007 r. Pismem z 5 grudnia 2007 r. S. N. złożył
wniosek o doręczenie wyroku z dnia 8 listopada 2007 r. wraz z uzasadnieniem oraz
wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. W
uzasadnieniu podał, iż jedynie przez niedopatrzenie nie żądał pierwotnie
doręczenia
orzeczenia
wraz
z
uzasadnieniem,
a
tylko
samego
wyroku.
Zarządzeniem z 17 grudnia 2007 r. zobowiązano pełnomocnika ubezpieczonego do
uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu - pod rygorem jego odrzucenia - o
wykazanie, że zgłoszenie wniosku nastąpiło w ciągu siedmiu dni od ustania
przyczyny uchybienia terminu. Korespondencja skierowana do pełnomocnika
ubezpieczonego została zwrócona z adnotacją o jej niepodjęciu w terminie. W dniu
17 stycznia 2008 r. Sąd Apelacyjny powziął wiadomość o śmierci S. N. Z
nadesłanego odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że śmierć nastąpiła w dniu 17
grudnia 2007 r. Postanowieniem z dnia 5 marca 2008 r. zawieszono postępowanie
w sprawie. Pismem z 11 kwietnia 2011 r. T. N., jako pełnomocnik procesowy
następczyni zmarłego – M. N., wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania.
Postanowieniem z 20 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych podjął zawieszone postępowanie.
Przechodząc do analizy wniosku o przywrócenie terminu do dokonania
spóźnionej czynności procesowej Sąd drugiej instancji, zważył że doręczenie
wyroku z uzasadnienie na ogół jest potrzebne stronie do złożenia środka
zaskarżenia. W świetle poglądów judykatury i doktryny złożenie wniosku o
doręczenie wyroku sądu drugiej instancji w terminie tygodniowym od ogłoszenia
jego sentencji nie oznacza spełnienia przesłanki dopuszczalności kasacji, jeżeli
wniosek nie dotyczy doręczenia wyroku z uzasadnieniem i brak podstaw do
przyjęcia, iż został złożony w celu wszczęcia procedury zaskarżenia wyroku
kasacją.
W
niniejszym
przypadku
bezspornym
jest,
że
reprezentujący
ubezpieczonego pełnomocnik w osobie syna – T. N. był obecny na rozprawie
poprzedzającej wydanie wyroku i został prawidłowo pouczony o sposobie
zaskarżenia orzeczenia. Z jego wyjaśnień wynika, iż przyczyną żądania doręczenia
tylko odpisu wyroku, bez uzasadnienia, były emocje związane z długością procesu i
treścią zapadłego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, emocje z reguły
towarzyszą stronom postępowania i nie jest to okoliczność na tyle nadzwyczajna,
aby wyłączała winę w uchybieniu terminu do dokonywania czynności procesowych.
Pełnomocnik ubezpieczonego jest zaś osobą z średnim wykształceniem,
wykonywał zawód nauczyciela i przygotowując się do sporawy korzystał z Kodeksu
postępowania cywilnego z komentarzem. W toku postępowania dokonywał zaś
szeregu czynności procesowych, prawidłowych od strony formalnej. W tej sytuacji
nie można przyjąć, że została spełniona ta przesłanka przywrócenia terminu do
żądania doręczenia wyroku z uzasadnieniem, jaką w świetle art. 168 § 1 k.p.c. jest
brak winy strony w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej.
Konsekwencją oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o
sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem
jest to, że czynność ta, dokonana w dniu 8 listopada 2007 r., jest spóźniona, stąd
przedmiotowy wniosek podlega odrzuceniu z mocy art. 328 § 1 k.p.c.
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem następczyni
prawnej zmarłego ubezpieczonego. Zarzucając orzeczeniu błąd w ustaleniach
faktycznych poprzez uznanie, że reprezentujący stronę pełnomocnik ze swojej winy
nie złożył w terminie wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, żaląca
się wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu
do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu
zażalenia podniesiono, że pełnomocnik ubezpieczonego w ustawowym terminie
złożył wniosek o doręczenie wyroku Sądu drugiej instancji. Niezażądanie
jednoczesnego doręczenia uzasadnienia orzeczenia było następstwem błędu,
wynikającego ze złego stanu psychicznego pełnomocnika w związku z fatalnym
stanem zdrowia jego ojca. Przemawia to za przyjęciem braku winy strony w
uchybieniu terminu do dokonania przedmiotowej czynności procesowej. Trzeba też
mieć na względzie fakt, że nie składa się wniosku o wydanie samej sentencji
wyroku, a czyni się to w celu zaskarżenia orzeczenia, do czego potrzebna jest
znajomość jego uzasadnienia. Z akt sprawy wynika zaś, iż pełnomocnik
ubezpieczonego nie zgadzał się zarówno z przebiegiem postępowania, jak i z
rozstrzygnięciem sprawy, czemu dawał wyraz w toku procesu. Sąd Apelacyjny
powinien zatem kierować się nie literalnym brzmieniem wniosku, a celem jego
złożenia. Celem tym było doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem po to, aby
zaskarżyć orzeczenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Analizę prawidłowości zaskarżonego orzeczenia rozpocząć wypada od
przypomnienia, iż postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające wniosek strony
o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w celu wniesienia skargi kasacyjnej jest
postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3941 § 2
k.p.c. Jeżeli zapadło ono w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna, może
być przedmiotem zażalenia do Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., II UZ 36/03, OSNP 2004 r. nr 10, poz. 178
oraz z dnia 4 kwietnia 2003 r., I PZ 10/03, OSNP - wkł. z 2003 r. nr 17, poz. 6).
Cechy zaskarżalności środkiem odwoławczym nie ma natomiast postanowienie
oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i
doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem. Postanowienie takie nie kończy
postępowania w sprawie. Sytuuje się ono w kategorii postanowień, o których mowa
w art. 380 k.p.c. Sąd Najwyższy może więc na podstawie tego przepisu, poprzez
odesłanie zawarte w art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c., na wniosek
strony, rozpatrując zażalenie na postanowienie odrzucające wniosek o doręczenie
odpisu wyroku z uzasadnieniem, rozpoznać także, mające wpływ na jego wydanie,
postanowienie oddalające wniosek o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o
takie doręczenie (por. uzasadnienia uchwał składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1 i z dnia
6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001 nr 2, poz. 22 oraz uzasadnienia
postanowień Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC
2000 nr 3, poz. 48, z dnia 15 grudnia 2005 r., I UZ 32/05, niepublikowanego; z dnia
19 lipca 2007 r., I UZ 15/07, niepublikowanego i z dnia 7 kwietnia 2011 r., IV CZ
2/11, LEX nr 785889).
Należy przypomnieć, że w myśl art. 387 § 3 k.p.c. orzeczenie sądu drugiej
instancji doręcza się stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji
zażądała doręczenia. Wniosek taki z reguły stanowi równocześnie żądanie
sporządzenia uzasadnienia (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 2010 r.,
III PZP 7/10, Prok. i Pr. – wkł., 2011 nr 7 – 8, poz. 37). Nie ulega wątpliwości, iż w
zakreślonym w cytowanym unormowaniu terminie pełnomocnik ubezpieczonego
dokonał czynności zmierzającej do zaskarżenia niekorzystnego dla jego mandanta
wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8
listopada 2007 r. Czynność ta okazała się jednak wadliwa, albowiem wbrew
wymaganiom tegoż przepisu pismo pełnomocnika strony zawierało jedynie wniosek
o doręczenie wyroku (bez uzasadnienia). Rację ma Sąd drugiej instancji
przytaczając stanowisko zaprezentowane w postanowieniu Sądu Najwyższego z
dnia 7 stycznia 2003 r., I PZ 104/02 (OSNP 2004 nr 13, poz. 231), zgodnie z którym
tej treści wniosek nie spełnia przesłanki dopuszczalności kasacji (obecnie - skargi
kasacyjnej) w rozumieniu art. 3934 § 1 w związku z art. 387 § 3 k.p.c. (obecnie - art.
3985 § 1 w związku z art. 387 § 3 k.p.c.).
Oceniając zasadność wniosku ubezpieczonego S. N. o przywrócenie terminu
do
złożenia
wniosku
o
doręczenie
wyroku
drugoinstancyjnego
wraz
z
uzasadnieniem warto zauważyć, że w świetle art. 168 § 1 i 2 k.p.c. żądanie tej
treści może zostać uwzględnione tylko wtedy, gdy uchybienie terminu do dokonania
czynności procesowej pociąga za sobą ujemne dla strony skutki, a opóźnienie
nastąpiło bez winy wnioskodawcy.
Co do pierwszej z wymienionych przesłanek przywrócenia uchybionego
terminu trzeba stwierdzić, iż przekroczenie przez ubezpieczonego terminu do
złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku ma dla niego
negatywne konsekwencje procesowe. W myśl art. 398 5 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną
wnosi się bowiem do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w dwumiesięcznym
terminie od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej.
Powyższe oznacza, że strona, która w określonym w art. 387 § 3 k.p.c.
tygodniowym terminie od ogłoszenia sentencji wyroku nie złożyła wniosku o
doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem, nie może skutecznie wnieść skargi
kasacyjnej. W takiej sytuacji termin do złożenia skargi kasacyjnej w ogóle nie
rozpoczyna biegu, wobec czego niemożliwe jest wniesienie tego środka
zaskarżenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1996 r.,
I PKN 45/96, OSNP 1997 nr 14, poz. 254, z dnia 30 stycznia 1998 r., III CKN
106/97, Prokuratura i Prawo 1998 nr 6, poz. 30, z dnia 8 grudnia 1999 r., II CKN
162/97, Prokuratura i Prawo 2000 nr 6, poz. 30 i z dnia 25 stycznia 2007 r., I UZ
43/06, niepublikowane).
Pozostaje rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie spełnione zostało drugie
z ustawowych kryteriów przywrócenia uchybionego terminu do dokonania
czynności procesowej, a mianowicie brak winy ubezpieczonego w zaistnieniu
opóźnienia w wystąpieniu z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie
wyroku z uzasadnieniem. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że
uwzględnienie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić tylko w
sytuacji, gdy zachowaniu się strony nie można przypisać znamion winy w
jakiejkolwiek jej postaci, również winy polegającej na zwykłym niedbalstwie. Przy
ocenie braku winy w niedochowaniu terminu procesowego bierze się zaś pod
uwagę miernik należytej staranności, jakiej można wymagać od człowieka
przejawiającego dbałość o swe własne, życiowo ważne sprawy. Analizy tej
dokonuje się przy tym w kontekście całokształtu okoliczności konkretnej sprawy.
Stopień dbałości człowieka o własne sprawy zależy bowiem od szeregu
obiektywnych uwarunkowań, wśród których szczególną rolę odgrywają przesłanki o
społeczno – ekonomicznym i cywilizacyjno – kulturowym charakterze. Przesłanki te
powinny być zatem uwzględniane przy konstruowaniu wzorca staranności, według
którego oceniane jest zachowanie strony dopuszczającej się upływu terminu do
dokonania oznaczonej czynności procesowej. W przeciwnym razie bezskuteczność
danej czynności dotykałaby stronę nie tyle za niedołożenie należytej staranności, ile
za sam fakt dopuszczenia do upływu określonego terminu. Przy ocenie winy strony
lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać
pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły dokonanie tej czynności w
terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez
stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.
Trudności (przeszkody) uniemożliwiające stronie zachowanie terminu do dokonania
czynności procesowej nie muszą też mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych.
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98,
LEX nr 50679; z dnia 27 października 1998 r., II PKN 385/98, OSNP 1999 nr 23,
poz. 753; z dnia 12 marca 1999 r., I PKN 76/99, OSNP 2001 nr 11, poz. 431; z dnia
14 kwietnia 1999 r., II UKN 555/98, OSNP 2000 nr 14, poz. 561; z dnia 22 lipca
1999 r., I PKN 273/98, OSNP 2000 nr 20, poz. 757; z dnia 29 października 1999 r.,
I CKN 556/98, LEX nr 50702; dnia 2 sierpnia 2006 r., I UZ 13/06, OSNP 2007 nr
15-16, poz. 238; z dnia 10 stycznia 2007 r., I CZ 108/06, LEX nr 258547; z dnia 26
kwietnia 2007 r., III CZ 22/07, LEX nr 319631; z dnia 30 maja 2007 r., II CSK
167/07, LEX nr 346193 i z dnia 8 października 2010 r., II PK 70/10, LEX nr
687017).
Sąd
Apelacyjny
słusznie
przywołał
w
uzasadnieniu
zaskarżonego
postanowienia utrwalony pogląd judykatury w kwestii bezpośredniego obciążenia
strony
procesowej
skutkami
błędu
popełnionego
przez
jej
pełnomocnika
(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2007 r., II CSK 167/07, LEX nr
346193; z dnia 3 lipca 2008 r., IV CZ 38/08, LEX nr 794012; z dnia 27 października
2009 r., II UZ 35/09, LEX nr 564801 i z dnia 24 listopada 2009 r., V CZ 57/09, LEX
nr 688061). Okoliczności, w jakich doszło do przekroczenia przez ubezpieczonego
terminu do prawidłowego dokonania omawianej czynności procesowej mają
natomiast znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przywrócenie uchybionego
terminu. Jak bowiem zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z
dnia 28 września 2011 r., I CZ 81/11 (LEX nr 1001272), stroną w rozumieniu
przepisów o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej jest także
pełnomocnik.
Z
tego
względu
uchybienie
czynności
procesowej
przez
pełnomocnika nie stanowi podstawy żądania przywrócenia terminu przez stronę,
chyba że uchybienie nastąpi wskutek okoliczności od niego niezależnych. W
konsekwencji, warunkiem uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do
dokonania czynności procesowej jest wykazanie przez stronę, że pomimo całej
swej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, a więc, że zachodziła
niezależna od niej przeszkoda. Przeszkoda taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie
czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było niemożliwe, jak również w takich
przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od
strony, by zachowała termin procesowy.
We wniosku o przywrócenie terminu do żądania sporządzenia uzasadnienia
wyroku Sądu Apelacyjnego i doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem jako
przyczynę uchybienia terminu wskazano pierwotnie niedopatrzenie pełnomocnika
ubezpieczonego,
będące
konsekwencją
emocji wywołanych
przebiegiem
i
wynikiem procesu. Niewątpliwie tego rodzaju przyczyna opóźnienia w dokonaniu
przedmiotowej czynności procesowej ma zawiniony charakter i świadczy o braku
należytej staranności strony w dochodzeniu swoich praw. Dopiero w dalszym toku
postępowania powołano się na przemijające zaburzenia psychiczne pełnomocnika
spowodowane złym stanem zdrowia reprezentowanego przezeń ojca.
W judykaturze wyrażany jest pogląd, iż brak winy występuje między innymi w
razie choroby strony lub jej pełnomocnika, która uniemożliwia podjęcie działania nie
tylko osobiście, ale i skorzystania z pomocy innych osób. Innymi słowy, choroba
strony (pełnomocnika), która nie wyklucza podjęcia działania, choćby przy pomocy
osób trzecich, nie uzasadnia przywrócenia terminu do dokonania czynności
procesowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r.,
III CZ 79/05, niepublikowane i z dnia 11 stycznia 2007 r., II CZ 116/06, LEX nr
258551). Dla prawidłowego zrozumienia tej linii orzecznictwa niezbędne jest jednak
podkreślenie różnicy pomiędzy stanem zdrowia fizycznego i psychicznego strony
mającej dokonać danej czynności procesowej. W przypadku, gdy w grę wchodzi
złożenie środka zaskarżenia, trzeba pamiętać, iż to strona (a nie pełnomocnik czy
osoba trzecia) decyduje o jego wniesieniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 15 listopada 2001 r., III CZ 99/01, LEX nr 52765). Zatem, w sytuacji, gdy
strona nie doznaje żadnych zakłóceń w sferze psychicznej i podejmuje decyzję o
skorzystaniu z konkretnego środka zaskarżenia, a obłożna choroba utrudnia jej
dokonanie wymaganych w tym zakresie czynności, należy rozważać, czy możliwe
było skorzystanie przez nią z pomocy osoby trzeciej w roli swego rodzaju posłańca.
Jeśli jednak schorzenie ma charakter psychiczny i uniemożliwia stronie prawidłową
ocenę sytuacji oraz zadecydowanie o złożeniu środka zaskarżenia, nikt inny nie
może wyręczyć jej w tym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie żalący się nie sugeruje, by to choroba fizyczna
lub psychiczna ojca była przyczyną niedochowania terminu do złożenia wniosku o
sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem.
Nie podnosi też, aby z powodu stanu zdrowia ubezpieczonego niemożliwe było
zadecydowanie we właściwym czasie o skorzystaniu z przysługującego stronie
środka zaskarżenia wyroku sądowego. Co więcej – żalący się przyznaje, iż już w
dniu ogłoszenia wyroku, składając wniosek o jego doręczenie, nosił się z zamiarem
wniesienia skargi kasacyjnej, a zatem miał pełną świadomość swojej sytuacji
procesowej i podjął decyzję o skorzystaniu z przysługujących mu środków
prawnych. Nie przedstawił przy tym żadnych dowodów potwierdzających fakt
występowania po jego stronie zaburzeń psychicznych uniemożliwiających mu
prawidłowe dokonanie przedmiotowej czynności procesowej. Trzeba zaś pamiętać,
że występując o przywrócenie uchybionego terminu strona zobowiązana jest do
uprawdopodobnienia
okoliczności
uzasadniających
Uprawdopodobnienie
oznacza
przytoczenie
zaś
tego
rodzaju
twierdzeń
i
żądanie.
wskazanie
okoliczności, z których wynika przekonanie o prawdziwości tych twierdzeń.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na mocy art. 394 1 § 2 k.p.c. i
art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji
postanowienia.