Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III USKP 3/21 Generato dall'IA

Supreme Court reversed lower court ruling denying early retirement pension to tractor driver for agricultural work.

Numero d'incarto III USKP 3/21
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland overturned the District Court's decision granting an early retirement pension to a tractor driver who performed agricultural tasks. The lower court incorrectly classified the applicant's work as 'special conditions' under transport regulations, despite the work being conducted in agriculture rather than transport. The Court ruled that the statutory definition requires work to be transport-related, and since the applicant did not perform transport duties, the pension claim was invalid.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze; Praca kierowcy ciągnika rolniczego wykonująca czynności w rolnictwie nie kwalifikuje się jako praca w szczególnych warunkach, jeśli nie obejmuje ona przewozu ładunków.

Parole chiave

Generato dall'IA
early retirement pension special working conditions tractor driver classification agricultural work vs transport Social Insurance Institution attività lucrativa all'età pensionabile migrazione professionale spese di trasporto professionale

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
Wykaz A, dział VIII, poz. 3

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I UK 172/13
Supreme Court dismisses pension claim for tractor driver work not classified as hazardous industry work.
II UK 298/14
Supreme Court quashes pension court ruling for premature application of special work conditions law.
III UK 121/15
Supreme Court quashes pension award due to insufficient factual findings on special work conditions duration.
III UK 132/15
Supreme Court quashes pension award for special conditions work due to lack of continuous full-time employment proof.
I UK 218/15
Supreme Court quashes pension award for tractor work not qualifying as special conditions due to industry mismatch.
III UK 51/16
Supreme Court dismisses early retirement claim for tractorist, ruling field work is not transport work.
III UK 66/16
Supreme Court reversed lower court ruling on tractor driver work conditions, clarifying transport vs. agricultural work classification.
II UK 730/15
Supreme Court quashes pension award for tractor work, ruling it lacks special conditions unless transport is proven.
I UK 43/16
Supreme Court denies pension for tractorist work, ruling it is not work in special conditions.
I UK 76/16
Supreme Court quashes pension award for reduced age due to misclassification of tractor work as transport work.
I UK 154/16
Supreme Court reversed lower court ruling denying early pension to tractor driver due to misclassification of agricultural work as transport work.
II UK 436/16
Supreme Court allows pension claim by recognizing tractor driver work as special conditions employment.
II UK 574/16
Supreme Court overturned pension award for tractor driver, ruling transport work differs from agricultural work.
II UK 655/16
Supreme Court quashes pension award for tractor drivers, ruling agricultural work lacks transport-specific hazards.
II UK 64/17
Supreme Court quashes pension award for tractor driver work not meeting special conditions due to lack of transport element.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III USKP 3/21 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 stycznia 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Bohdan Bieniek‎SSN Halina Kiryło w sprawie z odwołania B. K.‎od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.‎o prawo do emerytury,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 stycznia 2021 r.,‎skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 kwietnia 2018 r., VIII U (...) Sąd Okręgowy w L. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. (organ rentowy) i ustalił B. K. (wnioskodawca) prawo do emerytury od 1 sierpnia 2017 r.Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca był zatrudniony w Spółdzielni Usługowo-Wytwórczej w N. od 18 września 1976 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy ciągnika. Spółdzielnia świadczyła usługi dla rolników, a także zawierała umowy z firmami budowlanymi (między innymi: K., L., L.) na świadczenie usług transportowych.

Wnioskodawcy przydzielono duże ciągniki rolnicze marki „U.” modele „C.”, „C.”, „C.”. Wnioskodawca nie wykonywał prac załadunkowych i rozładunkowych. Jako kierowca ciągnika realizował umowy zawierane przez Spółdzielnię z firmami budowlanymi. Przewoził materiały sypkie: kruszywo, piasek i inne materiały budowalne (np. cegłę), a także kotły do produkcji masy asfaltowej. Powyższe prace wykonywane były tak długo, jak umożliwiała to pogoda. Zimą Spółdzielnia realizowała umowy z firmami drogowymi. Kierowcy ciągników pracowali przy utrzymaniu przejezdności dróg, posypując je piaskiem i solą.

Kierowcy ciągników wykonywali też prace polowe na rzecz rolników. Prace te były zazwyczaj wykonywane już po zakończeniu świadczenia w danym dniu usług transportowych. Uczestniczyli m.in. w orkach, żniwach, zbieraniu słomy. Wnioskodawca wykonywał te ostatnie czynności, gdyż dysponował uprawnieniami do obsługi prasy do słomy.W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że należało przyjąć, iż w okresie od 18 września 1976 r. do 31 maja 1992 r. wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu prace w warunkach szczególnych wymienione w wykazie A, dział VIII „w transporcie i łączności” pod pozycją 3, czyli „prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych”, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r.

Nr 8, poz. 43 ze zm., dalej jako rozporządzenie z 7 lutego 1983 r.).Sąd Okręgowy zaznaczył, że miał świadomość, iż skarżący wśród czynności wykonywanych w związku z zatrudnieniem na stanowisku kierowcy ciągnika wykonywał nie tylko prace o charakterze transportowym, lecz również prace polowe. Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego przyjęcie, że tylko kierowcy ciągników zatrudnieni w firmach transportowych wykonywali pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), wypaczałoby sens tej regulacji.Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy, zaskarżając go w części, obejmującej zmianę decyzji organu rentowego i przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury w obniżonym wieku.Wyrokiem z 30 stycznia 2019 r., III AUa (...) oddalił apelację i rozstrzygnął o kosztach procesu.Sąd Apelacyjny stwierdził, że w jego ocenie charakter pracy kierowcy ciągnika rolniczego przystosowanego do transportu i wykonującego wyłącznie transport oraz kierowcy ciągnika wykonującego prace polowe za pomocą ciągnika i współpracujących z nim maszyn i urządzeń rolniczych jest tożsamy.

Dlatego też nie ma znaczenia, że prace kierowców ciągników ujęte zostały w dziale VIII rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. – w transporcie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego wnioskodawca wykazał, że przepracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowca ciągnika okres 15 lat 8 miesięcy i 14 dni, wykonując pracę w warunkach szczególnych, co uzasadniało przyznanie mu prawa do świadczenia emerytalnego w obniżonym wieku.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy, zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, zaś w sytuacji uznania przez Sąd Najwyższy, że podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania wnioskodawcy.

W każdym zaś przypadku organ rentowy wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.Organ rentowy zarzucił naruszenie: art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy emerytalnej oraz § 2 i § 4 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w związku z wykazem A, dział VIII, poz. 3 zawartym w załączniku do wyżej wymienionego rozporządzenia przez ich błędną wykładnię i uznanie, że praca kierowcy ciągnika rolniczego zatrudnionego przy pracach polowych w zakładzie pracy branży rolniczej, jest pracą w warunkach szczególnych wymienioną w wykazie A stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia w dziale VIII, dotyczącym transportu i łączności, a w konsekwencji przyjęcie, iż wnioskodawca w spornym okresie od 18 września 1976 r. do 31 maja 1992 r. wykonywał prace w warunkach szczególnych, co skutkowało uznaniem, że legitymuje się on ponad 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze i w konsekwencji nieuprawnionym przyznaniem emerytury w obniżonym wieku emerytalnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego okazała się zasadna w stopniu uzasadniającym w niniejszej sprawie wydanie orzeczenia kasatoryjnego, a nie reformatoryjnego.Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie kwalifikowania prac kierowców ciągników jako prac w warunkach szczególnych zostało podsumowane w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2019 r., III UZP 3/19 (OSNP 2019 nr 1, poz. 9), zgodnie z którą pracy traktorzysty w rolnictwie wykonywanej w okresie obowiązywania rozporządzenia z 1956 r. nie uważa się za okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, o którym mowa w art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna). Niezależnie od rozstrzygnięcia w tej uchwale problemu prawnego dotyczącego (nie)zaliczalności stażu pracy w charakterze kierowcy ciągnika wykonującego prace polowe na poczet stażu pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., w uchwale tej przypomniano, że usystematyzowanie w rozporządzeniu z 7 lutego 1983 r. prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia i uciążliwości według kryterium branż (gałęzi gospodarki) nie jest przypadkowe. Opierało się na założeniu, zgodnie z którym konkretne stanowisko jest narażone na ekspozycję czynników szkodliwych w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w jakim dziale gospodarki (branży) była wykonywana odpowiadająca mu praca.

Dlatego dla kwalifikacji danego okresu jako okresu pracy w warunkach szczególnych konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki. Przynależność pracodawcy do określonej gałęzi gospodarki miała więc istotne prawnie znaczenie i nie można dowolnie wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w tym akcie prawnym. Dlatego Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy wynika z jej branżowej specyfiki, to należy odmówić tego szczególnego waloru pracy wykonywanej w innym dziale gospodarki.

Z drugiej jednak strony, jeżeli praca wykonywana na konkretnym stanowisku odpowiada pracy wymienionej w załączniku do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. i przypisanej do konkretnej branży, dopuszczalne jest przełamanie branżowego przypisania stanowisk pracy uprawniających do emerytury w wieku obniżonym, jeżeli pracownicy zatrudnieni na takim samym stanowisku pracy, lecz w różnych branżach, narażeni byli w takim samym stopniu na ekspozycję na te same czynniki szkodliwe. Podkreślenia wymaga, że to „przełamanie” dozwolone jest tylko w zakresie dotyczącym „branży” i tylko w przypadku wykonywania takiej samej pracy, jak praca odpowiadająca pracy wykonywanej na stanowisku wymienionym w załączniku do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.

Specyfika czynności wykonywanych na danym stanowisku jest zaś determinowana przypisaniem jej do określonej branży i od tej specyfiki orzecznictwo Sądu Najwyższego nie przewiduje odstępstw.Innymi słowy – co wymaga podkreślenia z uwagi na znane Sądowi Najwyższemu z urzędu dotychczasowego stanowisko Sądu Apelacyjnego w sprawach tego rodzaju jak niniejsza – dopuszczalne jest uznanie, że wykonywanie prac transportowych przez kierowcę ciągnika transportującego towary i zatrudnionego w przedsiębiorstwie przypisanym do branży chemicznej, a nie do branży transportowej stanowi wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, ponieważ jest to taka sama praca.

Natomiast niedopuszczalne jest przyjęcie, że pracą w warunkach szczególnych było wykonywanie przez kierowcę ciągnika zatrudnionego w przedsiębiorstwie nienależącym do branży transportowej innych czynności (prac) wynikających ze specyfiki tej branży, a nie polegających na wykonywaniu czynności transportowych sensu stricto.W wykazie A, dziale VIII – transport i łączność – wskazano na prace w transporcie (poz. od 1 do poz.

17) i łączności (poz. 18 do poz. 22). W ramach transportu wyodrębnia się dodatkowo prace związane z transportem: drogowym (poz. 1-3), wodnym (poz. 4-11), powietrznym (poz.

12) oraz na kolei (13-16). Do prac w transporcie zaliczono prace związane z kierowaniem pojazdami (np. prace kierowców ciągników, prace kierowców samochodów ciężarowych), ale także inne prace związane z przemieszczaniem się (przetransportowaniem) towarów albo osób (np. ciężkie prace załadunkowe, prace konduktorów wagonów sypialnych). Zatem nie tylko kierowanie pojazdem jest uważane za wykonywanie prac w transporcie, lecz także prace związane z przewożonym ładunkiem (poz.

1) albo prace związane z transportem (komunikacją) osób (poz. 14). Już wstępna lektura poszczególnych pozycji uwidacznia zaznaczenie odrębności przy pracy kierowców samochodów ciężarowych, autobusów i pojazdów specjalistycznych (poz.

2) oraz pracy kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsiennicowych (poz. 3). Szkodliwość (uciążliwość) pracy nie powstaje w związku z samym faktem prowadzenia tych pojazdów, lecz z faktem prowadzenia ich przy uwzględnieniu specyfiki „technologii” pracy w transporcie i obciążeń psychofizycznych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2016 r., II UK 512/15, LEX nr 2202499; z 31 sierpnia 2017 r., III UK 185/16, LEX nr 2390696). Z treści działu VIII wyprowadzono w orzecznictwie Sądu Najwyższego założenie, zgodnie z którym istnieje podstawa do wyodrębnienia prac w transporcie sensu stricte oraz sensu largo.

Do pierwszej grupy zalicza się prace związane z bezpośrednią obsługą pojazdu, a jej immanentną cechą jest przemieszczanie związane z transportem osób albo rzeczy. Naturalnie przemieszczanie się w transporcie odbywa się po ciągach (szlakach) komunikacyjnych (drogach, torach wodnych, korytarzach powietrznych). Natomiast do prac w transporcie sensu largo należy zakwalifikować prace, które nie polegają na kierowaniu pojazdami, lecz są w pewien sposób związane z transportem (ciężkie prace załadunkowe, prace przy remoncie parowozów na gorąco, prace czyścicieli palenisk).Z uwagi na wspominane wyżej powiązanie szkodliwości warunków pracy z wykonywaniem pracy określonego rodzaju w przedsiębiorstwie należącym do konkretnej branży, umieszczenie przez prawodawcę prac kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsiennicowych jako prac wykonywanych w szczególnych warunkach właśnie w dziale VIII (poz. 3), a nie w innych działach wykazu A (np. w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym) musi być odnoszone do szczególnych warunków panujących w transporcie (w tym przypadku w transporcie drogowym).

Dlatego szkodliwość i uciążliwość tych prac, w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej, należy wiązać ze specyfiką poruszania się w ruchu drogowym przez pojazdy o odmiennej w stosunku do „normalnych” uczestników tego ruchu charakterystyce (gabarytach i sposobie przemieszczania się), wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Tylko taki sposób rozumienia szczególnego charakteru prac w transporcie lądowym (drogowym) uzasadnia umieszczenie prac wymienionych w poz. 3 w tym samym dziale gospodarki wraz z pracami wykonywanymi przez kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów (poz. 2).Nie można natomiast utożsamiać warunków, w jakich owe prace mają być wykonywane, z warunkami towarzyszącymi pracom polowym (np. drgania, zapylenie, hałas, kontakt z środkami chemicznymi), zwłaszcza że prace te nie są pracami transportowymi (nie polegają one na przewozie ludzi i ładunków), lecz typowymi pracami w rolnictwie polegającymi na orce, siewie, nawożeniu i zbiorach płodów rolnych z użyciem przypiętych do traktora maszyn rolniczych, realizowanymi poza drogami publicznymi, a przez to bez narażenia na zagrożenia charakterystyczne dla ruchu drogowego.Dlatego też w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że wykładnia językowa regulacji zawartej w wykazie A, dział VIII, poz. 3, przy uwzględnieniu przyjętej przez rozporządzenie kwalifikacji branżowo-stanowiskowej oraz systematyki przepisów, nie pozwala na kwalifikowanie pracy kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych wykonujących pracę w rolnictwie jako pracy w szczególnych warunkach.Odmowa zakwalifikowania, jako wykonywanej w szczególnych warunkach, pracy traktorzysty (kierowcy ciągnika rolniczego) w trakcie prac polowych, a nie w transporcie, odpowiada rozumieniu tych przepisów przedstawionemu już wcześniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13, LEX nr 1467147; z 13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14, LEX nr 1797093; z 5 maja 2016 r., III UK 121/15, LEX nr 2080883; z 5 maja 2016 r., III UK 132/15, LEX nr 2052411; z13 lipca 2016 r., I UK 218/15, LEX nr 2108499; z 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16, LEX nr 2258032; z 9 lutego 2017 r., III UK 66/16, LEX nr 2238701; z 16 lutego 2017 r., II UK 730/15, LEX nr 2252207; z 23 lutego 2017 r., I UK 43/16, LEX nr 2258058; z 23 lutego 2017 r., I UK 76/16, LEX nr 2252218; z 20 kwietnia 2017 r., I UK 154/16, LEX nr 2305919; z 5 października 2017 r., II UK 436/16, LEX nr 2390730; z 5 grudnia 2017 r., II UK 574/16, LEX nr 2417595; z 23 stycznia 2018 r., II UK 655/16, LEX nr 2435654; z 18 kwietnia 2018 r., II UK 64/17, LEX nr 2488694; z 27 czerwca 2018 r., I UK 178/17, LEX nr 2521656; z 23 stycznia 2020 r., II UK 221/18; z 16 stycznia 2020 r., III UK 396/18; z 5 marca 2020 r., III UK 33/19; z 14 stycznia 2021 r., III USKP 13/21, niepublikowany; z 14 stycznia 2021 r., III USKP 14/21, niepublikowany; z 14 stycznia 2021 r., III USKP 15/21, niepublikowany postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 czerwca 2020 r., III UK 260/19, LEX nr 3029719; z dnia 14 maja 2020 r., II UK 116/19, LEX nr 3047503; z 10 grudnia 2020 r., II UK 309/19, niepublikowane) i podzielanemu przez obecny skład tego Sądu.Z poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w spornych okresach jako traktorzysta.

Inaczej mówiąc, zatrudniony był jako kierowca ciągnika rolniczego. Dodatkowo pracował dla pracodawcy funkcjonującego w branży rolniczej, a nie transportowej. Z tych względów ocenę, czy wnioskodawca wykonywał w okresie zatrudnienia w takim charakterze prace w warunkach szczególnych muszą poprzedzać stanowcze ustalenia faktyczne, które pozwolą na stwierdzenie, że ubiegający się o emeryturę wykonywał (bądź nie) stale (choćby przez część roku) i w pełnym wymiarze czasu pracy czynności dające się zakwalifikować jako prace transportowe.

Tymczasem takie stanowcze ustalenia w niniejszej sprawie nie zostały poczynione.Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.