Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III USK 427/22 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses pension appeal, ruling new deduction rules apply retroactively to partial pensions. The court held that acquired rights do not shield citizens from unfavorable legislative changes when specific constitutional justifications exist. The decision clarifies that pension calculation bases must reflect the law valid at the time of pension realization, not the right's acquisition date. The court found the legislature's intervention justified by significant constitutional reasons, overriding absolute protection of acquired rights. Consequently, the cassation appeal was rejected, and the appellant was ordered to pay procedural costs. The judgment reinforces the principle that legislative changes can affect established rights if constitutionally warranted. This case establishes that partial pension recipients are subject to new deduction rules even if they claimed rights before the change. The ruling emphasizes the balance between legal certainty and the state's duty to fulfill its tasks. It confirms that acquired rights are not absolute and can be modified under strict conditions. The decision serves as a precedent for future pension disputes involving legislative amendments. Ultimately, the court prioritized the constitutional justification over the appellant's reliance on prior legal status.

Numero d'incarto III USK 427/22
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal against the Social Insurance Institution's decision to reduce the appellant's pension. The appellant, born in 1952, had previously received a partial pension and later applied for a full pension, arguing that new deduction rules introduced in 2013 should not apply retroactively. The court ruled that the law valid at the time of pension realization, not the right's acquisition, governs the calculation base, and that the legislature's change was justified by significant constitutional reasons. Consequently, the deduction for previously received pensions was applied, and the appeal was rejected with costs awarded to the state.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; acquired rights are not absolute and may be subject to unfavorable legislative changes if justified by significant constitutional reasons, provided the new rules apply to the period of pension realization.

Parole chiave

Generato dall'IA
pension calculation base acquired rights protection legislative change retroactivity partial pension deduction constitutional justification social insurance law retroactive application aumento della rendita

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
i oddalił odwołanie w pozostałej części.Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z 31 sierpnia 2022 r., III AUa 673/20 zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego powyższy wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie.Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgodnie z art. 25 ust.
Art. 129 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Z datą, od której przysługuje wypłata emerytury, co w myśl art. 129 ust.
Art. 24 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
1762), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust.
art. 3989 § 1 k.p.c
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c.
art. 3984 § 2 k.p.c
Wypada również dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
wyrok pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r., K 9/12
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 kwietnia 2004 r., SK 56/03
uchwała Sądu Najwyższego III UZP 5/19
postanowienie Sądu Najwyższego z 18 listopada 2020 r., III UK 413/19
postanowienie Sądu Najwyższego z 18 listopada 2020 r., III UK 413/19, LEX nr 3169708).Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.[as]
II CSK 84/07
Supreme Court dismisses cassation appeal for lack of reasoning citing specific procedural articles.
I PK 233/07
151; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz.
II UK 37/08
43 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).
II UK 78/15
Supreme Court quashes pension decision regarding retroactive calculation of pension capital for early retirees. The court ruled that the pension must be recalculated based on specific statutory provisions. The decision clarifies the legal status of pension rights for those born between 1949 and 1968. The case involves a dispute over the correct method for calculating pension capital. The court found the lower court failed to apply the correct legal interpretation. The outcome requires the appellate court to retry the case with proper legal reasoning. This decision establishes the binding rule for pension capital calculations in similar cases. The judgment emphasizes the importance of correct statutory application in social security matters.
II UK 381/16
Supreme Court dismisses pension claim; prior early pensions justify reduced new pension base under Social Insurance Act.
I UK 572/16
Supreme Court allows pension reduction for prior early pensions under specific statutory conditions.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

III USK 427/22 POSTANOWIENIE Dnia 18 lipca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania I. U.‎od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.‎o wysokość emerytury,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 lipca 2023 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w L.‎z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt III AUa 673/20, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Decyzją z 11 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie (organ rentowy) z urzędu przeliczył emeryturę I.U. (odwołująca się) od 1 kwietnia 2019 r. i ustalił jej wysokość na kwotę 2.242,40 zł oraz uchylił decyzje z 10 czerwca 2019 r., którą ustalono wysokość świadczenia bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur.Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 5 marca 2020 r., VIII U 3213/19 zmienił częściowo zaskarżoną przez odwołującą się decyzję i ustalił, iż podstawa emerytury odwołującej się nie podlega pomniejszeniu o sumę kwot emerytury wcześniej pobranej w okresie od 1 września 2008 r. do 31 grudnia 2012 r. i oddalił odwołanie w pozostałej części.Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z 31 sierpnia 2022 r., III AUa 673/20 zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego powyższy wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie.Sąd Apelacyjny stwierdził, że zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2022 r., poz. 504, dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS), jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2021 r., poz. 1762), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie jest trafne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skoro art. 25 ust. 1b obowiązuje od 1 stycznia 2013 r., to nie należy rozciągać jego negatywnych skutków na okres sprzed tej daty.

Zasady obliczania emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, są ściśle powiązane z wartościami ustalanymi na datę „przejścia na emeryturę”, a nie na datę „nabycia prawa do emerytury”. Z datą, od której przysługuje wypłata emerytury, co w myśl art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS realizuje się po złożeniu wniosku przez ubezpieczonego, następuje ustalenie wysokości świadczenia według regulacji prawnej wówczas obowiązującej. W sprawie niniejszej odwołująca złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego po 1 stycznia 2013 r., zatem ustalenie wysokości świadczenia następuje przy zastosowaniu art. 25 ust. 1b powołanej ustawy.Sąd Apelacyjny podzielił wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (powołanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku) stanowiska, oraz stwierdził, że odwołująca się urodzona w 1952 r. mogła wystąpić o emeryturę powszechną z ukończeniem 60 roku życia i wówczas nowa - obowiązująca od 1 stycznia 2013 r. - regulacja nie miałaby zastosowania.Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego złożyła odwołująca się zaskarżając wyrok ten w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie, oddalenie apelacji organu rentowego w całości ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła tym, że w sprawie występuje potrzeba dokonania wykładni art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS budzącego poważne wątpliwości oraz wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów w zakresie zasadności bądź nie pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur w przypadku gdy wniosek o przejście na emeryturę został złożony po dacie uzyskania uprawnień do emerytury, a w czasie między tymi datami nastąpiła zmiana przepisów prawa.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przypisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada również dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego.

Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Skarżąca podniosła potrzebę wykładni przepisów, jednak nie wykazała występowania wskazanej przesłanki.W razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211).

Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).

Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147, postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161).Skarga kasacyjna w zakresie wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia nie spełnia wymagań stawianych temu nadzwyczajnemu środkowi zaskarżenia.

Autorka skargi kasacyjnej sugeruje potrzebę wykładni art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, którego wykładnia, została wyjaśniona między innymi w powołanym przez Sąd Apelacyjny orzecznictwie Sądu Najwyższego. Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że przepis ten nadal budzi poważne wątpliwości lub wywołuje rozbieżności w orzecznictwie.Trafne jest stanowisko w zakresie dokonanej wykładni art. art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjęte w wyroku Sądu Apelacyjnego. Wymaga przypomnienia, że zmiany w systemie emerytalnym wprowadzone ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637) były przedmiotem rozważań judykatury.

W uchwale z 19 października 2017 r., III UZP 6/17 (OSNP 2018 nr 3, poz. 34), Sąd Najwyższy przyjął, że rozpoznanie wniosku o ustalenie prawa do emerytury wymaga - o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej - potwierdzenia tego prawa oraz jego wysokości według stanu prawnego obowiązującego w dniu złożenia wniosku. Oznacza to, że wniosek rozpatrywany jest na podstawie obowiązujących w chwili jego złożenia przepisów dotyczących sposobu wyliczenia emerytury (wyroki Sądu Najwyższego: z 6 kwietnia 2016 r., II UK 78/15, OSNP 2017 nr 11, poz. 151; z 12 września 2017 r., II UK 381/16, LEX nr 2376896; z 7 marca 2018 r., I UK 572/16, LEX nr 2486885 i z 13 czerwca 2018 r., III UK 90/17, LEX nr 2511944).

W tych okolicznościach zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS do emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny i wniosek o emeryturę z tego tytułu złożyli w nowym stanie prawnym, po wejściu w życie niekorzystnego sposobu wyliczania emerytury, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych i jest uzasadnione obowiązującą w prawie ubezpieczeń społecznych zasadą realizacji prawa do emerytury według przepisów obowiązujących w dniu złożenia wniosku. W uchwale z 28 listopada 2019 r., III UZP 5/19 (OSNP 2020 nr 6, poz. 57), Sąd Najwyższy zajął się problemem, jaki powstał w zakresie rozstrzygnięć uchwały III UZP 6/17 (OSNP 2018 nr 3, poz.

34) oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadłego w sprawie P 20/16, który dotyczył wyjaśnienia, czy względem osoby, która nabyła prawo do emerytury (wcześniejszej, w obniżonym wieku) przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należy zastosować ten przepis, jeżeli wniosek o emeryturę powszechną złożono już po jego wejściu w życie. Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma zastosowanie do urodzonej w 1952 r. ubezpieczonej, która od 2008 r. pobierała wcześniejszą emeryturę, warunki uprawniające do przyznania emerytury z powszechnego wieku emerytalnego spełniła w 2012 r., a wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego złożyła w 2016 r.

W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy odwołał się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, że ustawodawca, dokonując zmiany zasad ustalania wysokości emerytury powszechnej w stosunku do kobiet urodzonych w 1953 r., naruszył zasadę lojalności państwa względem obywateli. Wprowadzając nowe, mniej korzystne zasady po rozpoczęciu realizacji uprawnień w zakresie wcześniejszej emerytury, naraził te kobiety na nieprzewidziane skutki, które w istocie stanowiły dla nich pułapkę. Gdyby w momencie podejmowania decyzji o przejściu na taką emeryturę wiedziały, jakie będą tego konsekwencje dla ustalania wysokości emerytury powszechnej, być może nie skorzystałyby z tego uprawnienia.

Sąd Najwyższy w powołanej uchwale III UZP 5/19 stwierdził, że do treści nabytego in abstracto prawa do emerytury włączyć należy zasady obliczania jego wysokości. Stanowisko to nie przesądza jednak o tym, że w każdym przypadku nie jest możliwa zmiana przepisów na niekorzyść jego adresatów. Sąd Najwyższy pokreślił, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, iż zgodnie z jego orzecznictwem, nie jest wykluczona ingerencja ustawodawcy nawet w nabyte prawa podmiotowe („ukształtowane prawa podmiotowe”), jeżeli istnieją bardzo istotne konstytucyjne racje, które ją usprawiedliwiają (wyrok pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r., K 9/12, OTK-A 2012 nr 11, poz. 136).

Ochrony praw nabytych nie można rozumieć w sposób bezwzględny, odnosząc ją do wszelkich uprawnień uzyskanych przez kogokolwiek i kiedykolwiek – „stworzyłoby to niebezpieczeństwo niemożliwości realizacji przez państwo swoich zadań, gdy realizacja ta spotkałaby mur w postaci «praw nabytych»” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 kwietnia 2004 r., SK 56/03, OTK-A 2004 nr 4, poz. 29).Na gruncie niniejszej sprawy zostało w postępowaniu ustalone, że odwołująca się, urodzona 18 września 1952 r., uzyskała prawo do wcześniejszej emerytury od dnia 1 września 2008 r.

W dniu 26 kwietnia 2019 r. odwołująca się złożyła wniosek o ustalenie prawa do emerytury w związku z ukończeniem 60 lat. Decyzją z 10 czerwca 2019 r. organ rentowy przyznał jej emeryturę od dnia 1 kwietnia 2019 r. Decyzją z 11 lipca 2019 r., od której wniosła odwołanie, organ rentowy ponownie ustalił odwołującej się wysokość emerytury powszechnej pomniejszając podstawę obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur.W przypadku odwołującej się Sąd Apelacyjny trafnie zwrócił uwagę, że jako urodzona w 1952 r. mogła wystąpić o emeryturę powszechną w 2012 r. wraz z ukończeniem 60 roku życia i wówczas obowiązująca od 1 stycznia 2013 r. regulacja nie miałaby zastosowania.

Skoro odwołująca się wystąpiła o ustalenie emerytury po dodaniu art. 25 ust. 1b ustawy, to przy ustalaniu podstawy wymiaru tej „nowej” emerytury oraz jej wysokości należało stosować określoną wyraźnie w tym przepisie zasadę usprawiedliwionego pomniejszenia podstawy wymiaru ustalanej emerytury o sumy wcześniej pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Rozstrzygnięcie wpisuje się w powyższą linię orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. również m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 listopada 2020 r., III UK 413/19, LEX nr 3169708).Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.[as]