Supreme Court allows social security contributions claim dismissal due to unconstitutional statute non-application.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the social security fund's cassation appeal, allowing the lower court to reject the heirs' liability for social security contributions. The appellate court had ruled that Article 24(5) of the Social Security System Act was unconstitutional because it violated the principle of non-retroactivity, citing a prior ruling on tax law. The Supreme Court agreed, establishing that ordinary courts may refuse to apply unconstitutional public law provisions without waiting for the Constitutional Tribunal's final decision.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 217 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 178 Konstytucji RP: Ordinary courts have the right to refuse to apply unconstitutional provisions of public law statutes, even if the Constitutional Tribunal has not yet formally declared them void.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III USK 161/21 POSTANOWIENIE Dnia 4 sierpnia 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania R. Ł. i Z. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. o odpowiedzialność spadkobierców za składki,na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 sierpnia 2021 r.,na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt III AUa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Decyzją z 26 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (organ rentowy) orzekł, że R. Ł. i Z. K. (odwołujący się) jako spadkobiercy J. K. ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania składkowe w łącznej kwocie 22.855,61 zł.Wyrokiem z 21 listopada 2018 r., V U (…) Sąd Okręgowy oddalił odwołania wniesione od powyższej decyzji. Sąd Okręgowy ustalił, że J. K. w chwili śmierci, czyli w dniu 26 grudnia 2016 r. posiadała zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zaległości te były zabezpieczone hipoteką na nieruchomości zmarłej.
Spadek po zmarłej nabyli w częściach równych odwołujący się. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy uznał, że organ rentowy jest uprawniony do wydania decyzji o odpowiedzialności spadkobierców aż do upływu terminu przedawnienia tego zobowiązania, przy czym jak stanowi art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych od przedawnienia.
Ponadto Sąd Okręgowy stwierdził, że aktualnie obowiązujący 5-letni termin przedawnienia ma zastosowanie do roszczeń powstałych od 1 stycznia 2012 r., zatem w przedmiotowej sprawie obowiązuje poprzedni 10-letni termin przedawnienia, co oznacza, że rozstrzygnięcie organu rentowego jest prawidłowe.W wyniku apelacji odwołujących się Sąd Apelacyjny wyrokiem z 30 października 2019 r., III AUa (…) zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób, że stwierdził, iż odwołujący się nie odpowiadają jako spadkobiercy za zobowiązania J.
K. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 r. do stycznia 2011 r. oraz za grudzień 2016 r., w pozostałej części oddalił odwołanie oraz apelację i orzekł o kosztach postępowania.Sąd Apelacyjny uznał, że odwołujący się słusznie podnosili przedawnienia roszczeń, gdyż art. 24 ust. 5 ustawy systemowej jest niezgodny z Konstytucją RP. Twierdzenie takie Sąd Apelacyjny wywiódł z faktu wcześniejszego zakwestionowania analogicznego przepisu Ordynacji podatkowej, który został uznany za niezgodny z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny.
W tych okolicznościach, zaznaczając, że zarówno podatki, jak i składki na ubezpieczenie społeczne są należnościami publicznoprawnymi, Sąd Apelacyjny stwierdził, że należy odmówić zastosowania art. 24 ust. 5 ustawy systemowej i uwzględnić częściowo zarzuty odwołujących się.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy, zaskarżając go w części, obejmującej uwzględnienie apelacji odwołujących się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy podniósł, że w prawie występuje istotne zagadnienie prawne:
1) czy sąd powszechny ma możliwość niestosowania obowiązującego przepisu ustawy z powołaniem się na jego niekonstytucyjność, czy też wyłączną kompetencję orzekania o niekonstytucyjności oznaczonego przepisu ustawy ma Trybunał Konstytucyjny i tylko on może rozstrzygnąć o usunięciu z systemu prawnego przepisu sprzecznego z ustawą zasadniczą (art. 188 pkt 1 tej ustawy);
2) czy zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 ustawy systemowej z uwagi na zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r., SK 40/12 (OTK-A 2013 nr 7, poz. 97), zgodności tożsamo brzmiącego art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP?;
3) czy ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonych należności z tytułu nieopłaconych składek, których termin przedawnienia w takim przypadku biegnie na zasadach ogólnych (art. 24 ust. 4 ust. 5a i następne ustawy systemowej), czy też z chwilą ustanowienia takiej hipoteki następuje wyłącznie możliwości przedawnienia należności składkowych na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy systemowej?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.Zagadnienie możliwości odstąpienia od stosowania przepisu, dotyczącego daniny publicznej, który nie spełnia wymogów, wynikających z art. 217 Konstytucji RP zostało rozstrzygnięte w wyroku Sądu Najwyższego z 20 marca 2018 r., III SK 12/17 (OSNP 2018 nr 11, poz. 155). Sąd Najwyższy stwierdził w nim, że zakwalifikowanie obciążenia publicznoprawnego, do innych danin publicznych w rozumieniu art. 217 Konstytucji RP ma tę konsekwencję, że sposób jej ustalania powinien spełniać wymogi wynikające z art. 217 oraz art. 84 Konstytucji RP.
Jeżeli zatem przepis, dotyczący innej daniny publicznej nie spełnia wymogów wynikających z Konstytucji RP, sądy orzekające w sprawie mają prawo odstąpić od stosowania takiego przepisu, zgodnie z zasadą podlegania sędziów tylko Konstytucji i zgodnym z nią ustawom, wyrażoną w art. 178 Konstytucji RP. Jeżeli więc przepis dotyczący zobowiązania podatkowego został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny jako niezgodny z Konstytucją RP, to unormowanie o analogicznej treści zawarte w innej ustawie dotyczącej daniny publicznej w rozumieniu art. 217 Konstytucji RP, może zostać niezastosowany przez sąd w konkretnej sprawie.Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.