Supreme Court dismisses appeal claiming Social Security Agency must inform citizens of early retirement rights under Constitution.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a pensioner seeking to establish his right to early retirement from a date prior to his 60th birthday. The applicant argued that Article 61 of the Constitution obligates the Social Security Agency to proactively inform citizens of their entitlements, while the lower courts held that such rights are strictly defined by statutory law. The court ruled that Article 61 does not create a general duty to inform potential beneficiaries of their rights, emphasizing that citizens must actively seek information and that the principle of legal certainty prevails over administrative notification obligations.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 61 ust. 1 Konstytucji; Art. 29 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: The constitutional right to information does not impose a general obligation on social security institutions to proactively inform all potential beneficiaries of their specific entitlements, as citizens must actively ascertain their legal status under the principle of legal certainty.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III UK 93/07
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 marca 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Myszka
SSA Jolanta Pietrzak
w sprawie z odwołania J. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B.
o prawo do emerytury od wcześniejszej daty,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 marca 2008 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 18 kwietnia 2007 r.,
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia 9 marca
2006 r. ustalił J. S. prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym od dnia 1
października 2005 r.
Wnioskodawca wniósł do Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń
Społecznych w L. odwołanie od tej decyzji domagając się jej zmiany i ustalenia
uprawnień do emerytury od dnia 16 maja 2001 r., tj. od ukończenia 60 roku życia,
twierdząc, że obecnie organ rentowy poucza o możliwości zgłoszenia wniosku
osoby spełniające warunki do emerytury.
Wyrokiem z dnia 29 maja 2006 r. Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń
Społecznych w L. oddalił odwołanie. Sąd orzekł, że skoro zgodnie z przepisem art.
129 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (ustawa o FUS) świadczenia wypłaca się od dnia
powstania prawa do nich, jednakże nie wcześniej niż od miesiąca, w którym
zgłoszono wniosek lub wydano decyzję urzędu, to żądanie wnioskodawcy wypłaty
świadczenia od dnia ukończenia 60 roku życia jest bezpodstawne.
Apelację od wyroku wniósł wnioskodawca zaskarżając wyrok w całości,
wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania.
Wyrokowi zarzucił naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji przez uznanie, że ZUS nie
powiadomił go o nabyciu emerytury z dniem 16 maja 2001 r.
Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r. uznał, że apelacja nie
jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu stwierdził, że przepis art. 61 ust. 1 Konstytucji nie znajduje
zastosowania w sprawie, a żądanie do ustalenia prawa do emerytury od dnia 16
maja 2001 r., tj. od ukończenia 60 roku życia nie ma uzasadnienia w powoływanych
przepisach. Sąd II instancji uznał, że ustalenia dokonane przez Sąd I instancji są
prawidłowe, stan faktyczny został oceniony poprawnie, a wyrok wydany w oparciu o
stosowny przepis ustawy.
Wyrok ten został przez J. S. zaskarżony skargą kasacyjną w całości.
Skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego, w tym art. 61
Konstytucji i art. 29 ust. 1 ustawy o FUS, polegające na przyjęciu, że przepisy te nie
odnoszą się do kwestii obowiązku organów rentowych do informowania obywateli o
ich
uprawnieniach
i
zasadach
przyznawania
świadczeń
emerytalnych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał na
potrzebę wykładni przepisu art. 129 ust. 1 ustawy o FUS w związku z art. 61
Konstytucji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach Sądowi
Apelacyjnemu.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w ustroju demokratycznym
obywatel, który z mocy prawa nabył określone uprawnienie – w tym przypadku
prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym, winien być o tym informowany
przez ZUS z datą nabycia tego uprawnienia. Brak takiej informacji pozbawił
skarżącego prawa od przejścia na emeryturę z dniem 16 maja 2001 r. co ma
konkretne przełożenie na wysokość pobieranego świadczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 61 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do
uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób
pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o
działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych
osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania
władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu
Państwa. Nie ulega wątpliwości, że prawo to obejmuje również uzyskiwanie
informacji o działalności instytucji zabezpieczenia społecznego, do jakich należy
Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Treść konstytucyjnego prawa do informacji
została skonkretyzowana w ust. 2 tego przepisu, zgodnie z którym prawo do
uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia
kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów,
z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
Z przytoczonych przepisów wynika jasno, że przez prawo obywatela do
uzyskiwania informacji rozumieć należy możliwość zwrócenia się do Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych z żądaniem udzielenia informacji i obowiązek ZUS jej
udzielenia. Dotyczy to jednak sfery działalności tej instytucji. Przepis art. 61 został
zamieszczony w grupie przepisów „wolności i prawa polityczne” i realizuje zasadę
udziału obywateli w życiu publicznym i sprawowaniu społecznej kontroli Nie można
natomiast rozumieć prawa do informacji przewidzianego w art. 61 Konstytucji jako
obowiązku udzielania przez wszelkie organy władzy publicznej i inne wskazane w
tym przepisie podmioty o ich prawach (obowiązkach) wszelkiej informacji wszystkim
potencjalnie zainteresowanym z urzędu. Byłoby to nie tylko organizacyjnie i
finansowo nadmiernym obciążeniem podmiotów, których działanie winno cechować
racjonalne gospodarowanie środkami publicznymi, ale także sprzeczne z zasadą
pomocniczości sformułowaną w preambule Konstytucji.
Uprawnienia wynikające z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym prawo
do emerytury, także wcześniejszej, są wyczerpująco uregulowane w przepisach
powszechnie obowiązującego prawa. Jedną z zasad demokratycznego państwa
prawnego jest wymóg jawności prawa, rozumiany w ten sposób, że akty prawne
obowiązują dopiero po ich ogłoszeniu w stosownym dzienniku promulgacyjnym i
upływie vacatio legis, tak, aby zainteresowane podmioty miały możliwość i czas na
zapoznanie się z obowiązującym stanem prawnym. Dotyczy to zarówno
obowiązków nakładanych na rozmaite podmioty, jak i przysługujących im
uprawnień. W związku z zasadą jawności prawa obowiązuje również zasada
„nieznajomość prawa szkodzi”, podkreślająca, że osoby uczestniczące w obrocie
prawnym powinny wykazać się aktywnością w ustalaniu swojej sytuacji prawnej
(między innymi poprzez wsparcie fachowych doradców oraz zwracanie się z
pytaniami do podmiotów określonych w art. 61 Konstytucji). W odniesieniu do
ubezpieczonego jest to tym bardziej uzasadnione, że art. 29 ustawy z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
statuuje jedynie możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę, pozostawiając w
tej mierze decyzję samym zainteresowanym.
W takiej sytuacji wyprowadzanie z art. 61 Konstytucji obowiązku nałożonego na
ZUS informowania wszystkich potencjalnie zainteresowanych o możliwości złożenia
wniosku
o
konkretne
świadczenie
ubezpieczeniowe,
w
tym
wypadku
o
wcześniejszą emeryturę, nie ma uzasadnienia.
Skoro skarga kasacyjna
nie zawiera usprawiedliwionych podstaw,
podstawie art. 39814 k.p.c. należało orzec o jej oddaleniu.
/tp/
na