Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III UK 87/10 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal; contract workers performing employer-directed security work must be accident-insured.

Numero d'incarto III UK 87/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a security agency against a Social Insurance Institution decision. The court found that the agency's contract workers performed physical protection duties at locations strictly determined by the agency, thereby falling under the statutory definition of work premises. Consequently, the workers were subject to mandatory accident insurance, and the exclusion clause in the Social Insurance System Act did not apply to them.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 12 ust. 3 ustawy systemowej; Art. 304 § 1 k.p.; Persons performing work on behalf of an employer at premises designated by that employer are subject to mandatory accident insurance, and the exclusion for contract workers does not apply when the work location is determined by the employer.

Parole chiave

Generato dall'IA
mandatory accident insurance contract workers workplace premises security services Social Insurance System Act employer designated location casation appeal dismissal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 12 ust. 3 ustawy systemowej
prowadzenia swojej działalności w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy systemowej.
Art. 304 § 1 k.p.
wykładać w sposób zbieżny z pojęciem „miejsca wyznaczonego” użytym w art. 304
Art. 207 § 2 k.p.
higieniczne warunki pracy, o których mowa w art. 207 § 2, osobom fizycznym
Art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
rachunek działalność gospodarczą, a także w art. 10 ust.
Art. 398 § 1 k.p.c.
art. 304 § 1 k.p
wykładać w sposób zbieżny z pojęciem „miejsca wyznaczonego” użytym w art. 304
art. 39814 k.p.c

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III UK 87/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

SSA Krzysztof Staryk

w sprawie z odwołania O. Agencji Ochrony Osób i Mienia M. J.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej A. T.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu wypadkowemu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 stycznia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie

M. J. - Agencja Ochrony Osób i Mienia (zwanego dalej wnioskodawcą) od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej Zakładem) z dnia 16 lutego

2009 r. stwierdzającej, że B. T. powinien podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 4 marca 2008

r. do 5 marca 2008 r. z tytułu zawarcia i wykonywania umowy zlecenia na rzecz

wnioskodawcy. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą od 31 lipca 1997 r.,

ostatnio pod firmą „O. M. J." w miejscu zamieszkania przedsiębiorcy w G. oraz w

miejscu wykonywania działalności w W. Do zakresu działania przedsiębiorstwa

należy, między innymi, działalność detektywistyczna i ochroniarska, sprzątanie i

czyszczenie obiektów, wynajem samochodów ciężarowych z kierowcą, reklama. Na

prowadzenie działalności w zakresie usług ochrony mienia realizowanych w formie

bezpośredniej ochrony fizycznej wnioskodawca posiada koncesję Nr /.../ udzieloną

w dniu 22 maja 2002 r. przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W

koncesji jako obszar świadczenia usług określono cały kraj, a jako miejsce

wykonywania działalności - miejsce zamieszkania przedsiębiorcy. Biuro Agencji

mieści się w W. W biurze tym wnioskodawca zatrudnia dyrektora ds. handlowych,

dyrektora ds. ochrony, dyrektora ds. oddziału technicznego, pracowników ds.

personalnych, czterech koordynatorów i księgową. Wnioskodawca zatrudnia

łącznie 25 osób na stanowiskach administracyjnych oraz około 200 osób w

charakterze agentów ochrony mienia. Część z tych osób zatrudnionych jest na

podstawie umów o pracę, ale większość wykonuje swoje obowiązki w ramach

umów zlecenia. Kilkanaście osób pracuje jako agenci patrolowi, poruszający się

samochodami. Agenci nie mają swoich pomieszczeń w budynkach firmy. Świadczą

pracę w terenie na obszarze całego kraju. W dniu 16 sierpnia 2007 r. Z. K.,

działający w imieniu Agencji Ochrony Mienia /.../ , zawarł z Przedsiębiorstwem

Robót Drogowych S.A. (zwanym dalej Przedsiębiorstwem) umowę o fizycznej

ochronie mienia na obiektach określonych w załączniku nr 1 do umowy - między

innymi zapleczu budowy obwodnicy G. Umowa przewidywała pełnienie czynności

ochronnych przez jednego pracownika ochrony w godzinach od 15.30 do 19.00 w

dni robocze oraz w dni wolne od pracy całodobowo. Zgodnie z postanowieniami

umowy: zleceniobiorca miał obowiązek wykonywać umowę z dołożeniem należytej

staranności i odpowiadał za szkody w mieniu kontrahenta spowodowane

nienależytym wykonywaniem umowy (§ 9); wnioskodawca zobowiązał się do

zapewnienia swoim pracownikom oddelegowanym do realizacji przedmiotu umowy

jednolitego

ubioru

oraz

identyfikatorów

osobistych,

a

także

wyposażenia

niezbędnego do prawidłowego wykonywania zadań (§ 8); wnioskodawcę obciążały

kary umowne w przypadku niestawienia się pracownika ochrony na posterunku

zgodnie z godzinowym wykazem, opuszczenia przez pracownika posterunku

ochrony w godzinach pracy, wprawienia się pracownika ochrony w stan upojenia

alkoholowego lub odurzenia się innym środkiem w godzinach pracy, rażącego

naruszenia przez pracownika innych postanowień umowy (§ 16).

W dniu 3 marca 2008 r. pomiędzy wnioskodawcą a B. T. została zawarta

umowa zlecenia od 4 marca 2008 r. na czas nieoznaczony. Umowa pisemna nie

określała wynagrodzenia ani chronionego obiektu, jednakże w formie ustnej

ustalono po pierwsze - wynagrodzenie w stawce 4 zł za godzinę brutto oraz po

drugie - że B. T. zgłosi się do pracy o godzinie 15.00 na budowie obwodnicy G. w

celu dozorowania terenu robót drogowych wykonywanych przez Przedsiębiorstwo.

Następnego dnia znaleziono go martwego w barakowozie należącym do tego

Przedsiębiorstwa. Z ustaleń Prokuratury Rejonowej wynika, że przyczyną zgonu

było zatrucie tlenkiem węgla ulatniającym się z butli gazowej. Wnioskodawca zgłosił

B. T. do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, nie zgłosił go do

ubezpieczenia wypadkowego.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy - powołując się na pogląd

Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 20 maja 2008 r., II UK 291/07

(OSNP 2009 nr 17-18, poz. 242) - uznał, że na pojęcie miejsca prowadzenia

działalności zleceniodawcy w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. powoływanej dalej jako ustawa systemowa)

składa się zwłaszcza substrat materialny w postaci zorganizowanej przez

zleceniodawcę infrastruktury, organizowanie przez niego procesu pracy i nadzór

nad wykonywaniem zlecenia. Skoro zatem - zgodnie z umową zlecenia zawartego

z Przedsiębiorstwem - do wnioskodawcy należało zorganizowanie B. T. miejsca

pracy, wydawanie mu poleceń i wskazówek odnośnie do tego jak zadanie ma być

wykonywane,

nadzorowanie

prawidłowego

wykonywania

zaopatrzenie

zleceniobiorcy

w

umundurowanie,

odpowiednie

obowiązków

to

i

miejsce

wykonywania pracy przez B. T. na zapleczu budowy obwodnicy G. było miejscem

wykonywania działalności przez Agencję Ochrony Mienia /.../.

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę prawną

dokonane przez Sąd pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny wskazał, że w § 1 zawartej z Przedsiębiorstwem umowy o

świadczenie usług z dnia 16 sierpnia 2007 r. określono jej przedmiot jako

świadczenie przez wnioskodawcę usługi w formie fizycznej ochrony mienia

zleceniodawcy na odcinkach zwanych „obiektami” i określonych w załączniku nr 1

do umowy. W zawartym w tym załączniku wykazie posterunków ochrony

wymieniono pod poz. 8 „budowę obwodnicy G. (posterunki ruchome) w dni robocze

od 16.30 – 17.00, w soboty od 14.30, w weekendy i święta całodobowo”. Skoro w

załączniku do umowy wskazano wyraźnie obszar, tj. miejsce, w którym

wnioskodawca miał sprawować ochronę mienia, to właśnie ten obszar - znajdujący

się poza siedzibą wnioskodawcy - stał się miejscem, w obrębie którego prowadził

on działalność ochroniarską zgodnie z zakresem wykonywanej działalności

gospodarczej. Ochronę tego terenu wnioskodawca mógł wykonywać samodzielnie

lub przez inną osobę. Wskazując B. T. jako miejsce wykonywania ochrony „teren

budowy drogi krajowej nr 50 w okolicach G.” wnioskodawca wyznaczył miejsce

prowadzenia swojej działalności w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy systemowej.

Nadto z umowy zlecenia wynika, że wnioskodawca zapoznał Bogusława T. z

podstawowymi zasadami i przepisami bhp (§ 4 pkt 5), oraz że zastrzegł sobie

prawo sprawdzania sposobu wykonywania zleconych mu czynności o każdej porze

w sposób przez siebie wybrany (§ 5 pkt 4). Oznacza to, iż wnioskodawca

sprawował nadzór nad wykonywaniem umowy zlecenia w konkretnym miejscu jej

realizacji.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił

naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 12 ust. 3

ustawy systemowej i w konsekwencji błędne przyjęcie, że B. T. świadczący usługi

na podstawie umowy zlecenia zawartej ze skarżącym (zleceniodawcą) podlegał

obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu, bowiem świadczył te usługi w

miejscu prowadzenia działalności skarżącego (zleceniodawcy).

Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania, ewentualnie uchylenie tego wyroku w całości i uwzględnienie apelacji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd w nieuprawniony

sposób dokonał wykładni art. 12 ust. 3 ustawy systemowej, poprzez zrównanie

miejsca świadczenia usług przez skarżącego z miejscem prowadzenia działalności,

zmieniając przy tym zastosowany przez ustawodawcę łącznik alternatywy łącznej

na

łącznik

koniunkcji.

W

ocenie

skarżącego,

skoro

podmiot

trzeci

(Przedsiębiorstwo) zapewniał w całości organizację miejsca (w tym zaplecza)

wykonywania zlecenia na obszarze realizowanej przez siebie budowy, a

wnioskodawca dostarczał wyłącznie pracowników ochrony, nie mając przy tym

wpływu na bezpieczeństwo swoich zleceniobiorców, to w stosunku do B. T. winien

być zastosowany wyjątek określony w rat 12 ust. 3 ustawy systemowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Rację ma skarżący, że wykładnia literalna art. 12 ust. 3 ustawy systemowej

(obowiązującego do dnia 31 grudnia 2009 r.) nie daje jasnego rozstrzygnięcia co do

zakresu

jej

normowania,

jednakże

przepis

ten

jest

aktualnie

jednolicie

interpretowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przyjmuje się w nim, że

wskazanie na „miejsce prowadzenia działalności zleceniodawcy” nie oznacza samo

z siebie, że chodzi tu o miejsce, z którego zleceniodawca zarządza działalnością

(lokal zleceniodawcy). Wręcz przeciwnie, rozróżnienie na siedzibę i miejsce

prowadzenia działalności oznacza, że nie sposób ograniczać się tylko do jednego,

głównego lokalu podmiotu zatrudniającego. Jak się wydaje, ustawodawca miał w

tym

przypadku na myśli potoczne

rozumienie

tego

pojęcia

jako

lokalu

przedsiębiorstwa (por. wyrok z dnia 20 maja 2008 r., II UK 291/07).

Teorie interpretacji prawniczej nie ograniczają się do metod wykładni

literalnej

czy

systemowej,

ale

obejmują

także

wykładnię

funkcjonalną

i

celowościową i z tych metod należy przede wszystkim skorzystać, aby uzyskać

efekt w postaci prawidłowej wykładni art. 12 ust. 3 ustawy systemowej. Celem tej

normy jest wyłączenie niektórych kategorii zatrudnionych z obowiązku objęcia

ubezpieczeniem wypadkowym. Dlatego Sąd Najwyższy w powołanym wyżej

wyroku z dnia 20 maja 2008 r., II UK 291/07 odnosi się do historii ubezpieczenia

wypadkowego i jego ratio. Przypomnienia zatem wymaga, że ubezpieczenie to

powinno być stosowane wszędzie tam, gdzie podmiot zatrudniający organizuje

pracę i powinien zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki jej wykonywania. A

contrario wyłączenie tego obowiązku następuje jedynie tam, gdzie podmiot ten nie

może takich działań podejmować. Zatrudnienie cywilnoprawne w ramach umowy

zlecenia cechuje mniej lub bardziej znaczna swoboda wykonawcy w doborze

miejsca i czasu świadczenia usług, co odróżnia tę podstawę zatrudnienia np. od

stosunku pracy. Oczywiście zasada swobody umów w rozumieniu art. 353 1 k.c.

oznacza, że strony mogą zakres podległości kształtować w mniejszym lub

większym zakresie, co może ograniczać wykonawcę co do miejsca podejmowania

działań. Jeśli miejsce to determinuje podmiot zatrudniający, to on też ma obowiązek

organizowania bezpiecznych warunków pracy. Dlatego w wyroku z dnia 6

października 2009 r., II UK 40/09 (LEX 559953) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że stosując metodę porównawczą - przepis art. 12 ust. 3 ustawy systemowej można

wykładać w sposób zbieżny z pojęciem „miejsca wyznaczonego” użytym w art. 304

§ 1 k.p., zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i

higieniczne warunki pracy, o których mowa w art. 207 § 2, osobom fizycznym

wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w

miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym w

zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny

rachunek działalność gospodarczą, a także w art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13

kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.), który

stanowi, że do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy nadzór i kontrola

zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom fizycznym

wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy oraz osobom

wykonującym

na

własny

rachunek

działalność

gospodarczą

w

miejscu

wyznaczonym przez pracodawcę lub przedsiębiorcę, niebędącego pracodawcą, na

rzecz którego taka praca jest świadczona.

Obowiązek organizacji bezpiecznych warunków pracy stanowi element

zapobiegania wypadkom przy pracy. W związku z tym istnieje pełne uzasadnienie

dla

ustanowienia

obowiązku

objęcia

ubezpieczeniem

wypadkowym

tych

zatrudnionych zleceniobiorców, w odniesieniu do których podmiot zatrudniający

powinien dbać o bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Innymi słowy, choć nie

zawsze miejsce wykonywania usług przez zleceniobiorcę będzie miejscem

prowadzenia działalności przez zleceniodawcę, to jednak ten zleceniobiorca, który

wykonuje pracę w miejscach wynikających ściśle ze zleceń zleceniodawcy, podlega

obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wypadków przy pracy, gdyż w

rozumieniu

ustawy

systemowej

-

miejsca

pracy

wskazanego

przez

zleceniodawcę nie można wyłączyć z pojęcia „miejsca prowadzenia działalności

zleceniodawcy” (por. między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada

2010 r., I UK 135/10 oraz z dnia 3 grudnia 2010 r., I UK 187/10, niepublikowane).

Skoro w sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga

kasacyjna, jest poza sporem, że B. T. wykonywał pracę w miejscu wskazanym

przez skarżącego, to podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu i wyłączenie

przewidziane w art. 12 ust. 3 ustawy systemowej nie miało do niego zastosowania.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814 k.p.c.