Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III UK 84/04 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal allowing early pension for sick child care based on new medical evidence.

Numero d'incarto III UK 84/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the applicant's cassation appeal against a lower court ruling that granted her an early pension for caring for a sick child. The applicant argued that the Social Insurance Institution failed to verify her son's medical condition according to specific regulations, while the opposing party contended that the initial decision was legally sound. The court ruled that the declaratory nature of administrative decisions means a flawed decision does not validate an improperly acquired right, allowing the case to be reopened under the relevant statute.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

§ 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r.; art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: A declaratory administrative decision does not validate a right acquired contrary to law, permitting procedural renewal when new evidence justifies a different legal assessment.

Parole chiave

Generato dall'IA
early pension entitlement care for sick child declaratory administrative act procedural renewal medical evidence verification good faith acquisition social insurance law

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
§ 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki
art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
ocenę jej prawna do tego świadczenia w oparciu o przepis art. 114 ustawy z dnia
art. 366 k.p.c.
prawomocnym wyrokom sądowym (art. 366 k.p.c.).
art. 393 § 12 k.p.c.
Wobec przytoczenia w kasacji obydwu podstaw przewidzianych w art. 393 1
art. 366 k.p.c
prawomocnym wyrokom sądowym (art. 366 k.p.c.).
art. 233 § 1 k.p.c
i 10 kpa oraz art. 233 § 1 k.p.c.
art. 3931 k.p.c
art. 379 pkt 5 k.p.c
Zarzut „sprzeczności" zaskarżonego wyroku z art. 379 pkt 5 k.p.c.,
art. 379 k.p.c
bezsensowny. Przepis art. 379 k.p.c. wymieniający przyczyny nieważności odnosi
art. 1 k.p.c
wykracza poza ramy wynikające z art. 1 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III UK 84/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Maria Tyszel (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wasilewski

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z wniosku B. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

o wcześniejszą emeryturę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 października 2004 r.,

kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w R.

z dnia 4 marca 2004 r.,

oddala kasację

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z

dnia 4 marca 2004 r.,

uwzględnił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w R. i zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia 10 października 2003 r., przywracający

wnioskodawczyni B. S. począwszy od dnia 1 października 2002 r., prawo do

wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad chorym dzieckiem w ten sposób, że

oddalił odwołanie wnioskodawczyni B. S. od dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w R. z dnia 19 września 2002 r., którymi wstrzymano jej

dalszą wypłatę emerytury wcześniejszej oraz odmówiono prawa do niej. Zdaniem

Sądu drugiej instancji, wydanie zaskarżonego apelacją wyroku nastąpiło z

naruszeniem § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie

uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi

wymagającymi stałej opieki

rozporządzeniem,

(Dz.

U. Nr 28,

poz.

149), zwanego

dalej

Sąd Okręgowy błędnie bowiem stanął na stanowisku, iż w

sprawie nie zostały ujawnione żadne nowe okoliczności, które nie były znane

organowi rentowemu przed wydaniem decyzji przyznającej na rzecz B. S., od dnia

1 listopada 2000 r., prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad synem T.

urodzonym 28 sierpnia 1986 r., a które to okoliczności uzasadniałyby ponowną

ocenę jej prawna do tego świadczenia w oparciu o przepis art. 114 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej ustawą o FUS, i w konsekwencji

wydania decyzji odmawiającej przyznania uprawnienia do tego świadczenia. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że decyzje organów rentowych mają jedynie charakter

deklaratoryjny i pomimo swej ostateczności nie tworzą prawa, nie korzystają

również

z

przymiotu

powagi

rzeczy

osądzonej,

przysługującego

jedynie

prawomocnym wyrokom sądowym (art. 366 k.p.c.). Oznacza to, że w każdym

przypadku

stwierdzenia

ich wadliwości,

istnieją podstawy do wznowienia

postępowania i to nawet w sytuacji pobierania świadczenia, jak ma to miejsce w

niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w sprawie nie zachodzi sytuacja

odmiennej oceny dowodów dołączonych do wniosku o przyznanie prawa do

emerytury, przez B. S., lecz w wyniku postępowania wyjaśniającego uzyskano

nowe dowody, które miały wpływ na ocenę jej uprawnienia do tego świadczenia, i

dlatego organ rentowy był uprawniony do wznowienia postępowania na podstawie

art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Skoro więc tenże organ rentowy w

oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej z przebiegu leczenia syna T. ustalił, że

nie

wymagał

on

stałej

opieki,

pielęgnacji

lub

pomocy

w

czynnościach

samoobsługowych do dnia 31 grudnia 1998 r., więc decyzja przyznająca na rzecz

wnioskodawczyni prawo do tego świadczenia, jako błędna i niezgodna z prawem

została

uchylona, a w konsekwencji wstrzymana została wypłata świadczenia,

zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt.4 ustawy o FUS. Wobec zakwestionowania

odwołaniem powyższej decyzji, rzeczą Sądu pierwszej instancji było, po

przesądzeniu dopuszczalności wznowienia postępowania w sprawie dokonanie

weryfikacji stanowiska organu rentowego w zakresie oceny stanu zdrowia T. S., do

czego zresztą przystąpił. Sąd drugiej instancji uznał za wiarygodne opinie wydane

przez biegłych lekarzy sądowych urologa i nefrologa, zgodne z orzeczeniem

Lekarza Orzecznika ZUS. Wskazał ponadto, iż ponowne ustalenie prawa do

świadczenia lub jego wysokości, nie jest uzależnione od wykazania, że organ

rentowy z okoliczności faktycznych lub dowodów podważających prawo do

świadczeń lub ich wysokości nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że przepisy systemu prawa ubezpieczeń społecznych nie

zawierają uregulowania, które upoważniałoby do stosowania zasad współżycia

społecznego, przy wykładni prawa materialnego.

W kasacji od powyższego wyroku pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o

jego zmianę i orzeczenie co do istoty sprawy lub jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Podstawę kasacji

stanowiły zarzuty naruszenia prawa materialnego: art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a

także zarzut naruszenia przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ

na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 5 kpa, art. 149 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 oraz art. 9

i 10 kpa oraz art. 233 § 1 k.p.c.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:

Wobec przytoczenia w kasacji obydwu podstaw przewidzianych w art. 393 1

k.p.c., w pierwszej kolejności Sąd Najwyższy rozpoznaje zasadność zarzutów

naruszenia przepisów

postępowania. W tym zakresie należy stwierdzić, że

wszystkie podniesione zarzuty naruszenia wymienionych w kasacji przepisów

postępowania Kodeksu postępowania administracyjnego są nie tylko chybione lecz

całkowicie pozbawione znaczenia prawnego. Sąd Najwyższy wielokrotnie już

wyjaśniał, że przepisy te, w określonym zakresie mają zastosowanie w

postępowaniu przed organem rentowym, natomiast sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych

rozpoznawane są na podstawie przepisów kodeksu postępowania

Stosownie

do

art.

3931

k.p.c.

naruszenia

przepisów

cywilnego.

postępowania

administracyjnego nie są podstawą kasacji.

Zarzut „sprzeczności" zaskarżonego wyroku z art. 379 pkt 5 k.p.c.,

podniesiony także w okolicznościach uzasadniających rozpoznanie kasacji, jest

bezsensowny. Przepis art. 379 k.p.c. wymieniający przyczyny nieważności odnosi

się

wyłącznie

do

nieważności

sądowego

postępowania

cywilnoprawnego,

natomiast kasacja przedstawia ten zarzut w odniesieniu do postępowania przez

organem rentowym. Stwierdzenie nieważności w postępowaniu administracyjnym,

wykracza poza ramy wynikające z art. 1 k.p.c. Błędne wskazanie organu

rentowego, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 145 k.p.a. zamiast art.

114 ustawy o FUS nie ma wpływu na cywilnoprawny charakter sprawy, toczącej się

z odwołania od tej decyzji, przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych.

Chybiony jest natomiast zarzut naruszenia przez sąd drugiej instancji art.

233 § 1 k.p.c. „przez przyjęcie, że organ rentowy był (...) uprawnionym do

wznowienia z urzędu i w takiej formie postępowania". „Przyjęcie", że organ rentowy

był uprawniony do wznowienia postępowania zarówno „z urzędu" jak i „w takiej

formie" nie jest wynikiem oceny dowodów dokonywanej w ramach art.233 § l k.p.c.

lecz oceną prawną przesłanek warunkujących to wznowienie.

Bezzasadny jest podniesiony w kasacji zarzut naruszenia „art. 114 ustawy

(...) o FUS, w związku z § 1.1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

15.05.1989 r. oraz przepisów rozdziału 3 tej ustawy w zakresie kompetencji lekarzy

orzeczników ZUS opiniujących stan zdrowia dziecka do lat 16, jak i zakresu ich

uprawnień określonych w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

8.08.1997r. (Dz.U. Nr 99, poz. 612) w sprawie orzekania, w sytuacji kiedy, w

sprawie nie zostały ujawnione żadne nowe nieznane organowi rentowemu

okoliczności w chwili wydawania decyzji pierwszorazowej.”

Przede wszystkim należy przypomnieć, że art. 114 ustawy o FUS wskazuje

przesłanki wznowienia postępowania w sprawach o świadczenia wynikające z

zakresu ubezpieczeń społecznych, zakończonych prawomocną decyzją. Zgodnie z

ust.1 tego przepisu, prawo do świadczeń lub ich wysokość ulegają ponownemu

ustaleniu

na

wniosek

osoby

zainteresowanej

lub

z

urzędu,

jeżeli

po

uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe

dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które

mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość W przepisie tym

ustawodawca wskazał dwie przesłanki wznowienia postępowania w sprawach o

świadczenia z ubezpieczenia społecznego: 1) przedłożenie nowych dowodów a

także 2) ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, a mających

wpływ na prawo lub wysokość tych świadczeń. Każda z tych przesłanek jest

samodzielną podstawę wznowienia postępowania. Tak więc ujawnienie wszelkich a

nie tylko nowych, jak to określa kasacja, okoliczności istniejących przed wydaniem

decyzji lub orzeczenia sądowego z których wynika, że prawo do świadczenia nie

istnieje (i nie istniało) stanowi wystarczającą przesłankę wznowienia postępowania

organ rentowy w razie stwierdzenia jej istnienia może wznowić postępowanie w

każdym czasie.

Pozbawione znaczenia prawnego jest powołanie się wnoszącej kasację na

„naruszenie uchwały Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2003 r, III UZP 5/03". Jak to

trafnie zauważył Sąd Apelacyjny uchwała ta nie ma mocy wiążącej a nadto, w jej

uzasadnieniu (OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 442) Sąd Najwyższy jednoznacznie

wskazał, że ponowną ocenę umożliwia nie tylko uzyskanie nowych dowodów lecz

także „ujawnienie okoliczności nieznanych organowi rentowemu w chwili orzekania

o prawie do świadczenia, mających wpływ na to prawo”. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego niejednokrotnie już wyrażano pogląd, że warunkiem ponownego

ustalenia prawa do świadczeń nie jest ujawnienie okoliczności nowych, lecz takich,

które istniały przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia lecz nie zostały

przez organ rentowy uwzględnione i to także wówczas, gdy zostały pominięte

wskutek niedbałego lub wadliwego działania tego organu (Por. wyroki: z 12 stycznia

2001 r., II UKN 182/00 - OSNAPiUS 2002 r, nr 17, poz.149; z 28 stycznia 2004r., II

UK 228/03 - OSPUS 2004,nr 19, poz. 341; oraz z 11 marca 2004 r. II UK 289/03 niepublikowany). Stanowisko to ma zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, a skład

orzekający podziela je w całej rozciągłości. Podstawą wznowienia w tej sprawie

była ujawniona okoliczność, że organ rentowy przed przyznaniem wnioskodawczyni

prawa do wcześniejszej emerytury nie dokonał weryfikacji przedłożonych

zaświadczeń o stanie zdrowia syna wnioskodawczyni dla ustalenia, czy istniejące u

niego schorzenia są schorzeniami, o jakich stanowił § 1 ust. 3 rozporządzenia. To

zaniechanie Zakładu, aczkolwiek wysoce naganne i wymagające napiętnowania,

nie oznacza jednak, że przyznane wnioskodawczyni prawo było prawem słusznie

nabytym, podlegającym konstytucyjnej ochronie. To, że wnioskodawczyni „działała

w dobrej wierze" oznacza tylko to, że nie ciąży na niej obowiązek zwrotu pobranego

świadczenia a nie, że nabyła do niego prawo. Sąd Najwyższy konsekwentnie

wyjaśnia, że prawo do świadczeń emerytalno - rentowych - stosownie do art. 100

ustawy o FUS - powstaje z mocy samego prawa, z dniem spełnienia wszystkich

warunków wymaganych do jego nabycia, a decyzja organu rentowego ma

charakter deklaratoryjny, czyli nie nadaje tego prawa lecz potwierdza tylko

spełnienie warunków. Tak więc wadliwa decyzja organu rentowego nie jest

podstawą prawną „słusznego nabycia prawa" i może być usunięta z obrotu

prawnego właśnie poprzez dopuszczalność wznowienia postępowania w trybie art.

114 ustawy o FUS. Dlatego też chybione jest powoływanie się w kasacji na

naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów Konstytucji RP, bowiem żaden z

nich nie służy, i nie może służyć, ochronie pobierania świadczenia nabytego

niezgodnie z prawem.

Sąd Najwyższy w żadnej mierze nie podziela przedstawionego w kasacji

poglądu, że tylko „lekarz poradni specjalistycznej, wolą ustawodawcy był jako

jedyny upoważnionym § 1.1. ust. 2 w/w rozporządzenia i wydał na obowiązującym

wówczas opracowanym przez Ministra Zdrowia druku Mz/L-1 zaświadczenie, w

którym określił zgodnie z zawartymi tam rubrykami tylko: rozpoznanie oraz cel

wydania zaświadczenia w którym wymienił ZUS, konieczność sprawowania stałej

opieki zgodnie z § 1.1 pkt. 3 w/w rozporządzenia. Lekarz ten nie miał więc wydać

zaświadczenia do tego celu na innych niż obowiązujące druki, oraz wykazywać w

nim innych danych, niż były wymagane prawem,

czyli w/w rozporządzeniem.

Utrzymywanie więc w tym zakresie obecne twierdzenie organu rentowego, jak i

sądu II instancji, że rzekomo do wniosku emerytalnego zaświadczenie lekarskie nie

było pełną wymaganą dokumentacją medyczną lub nie odzwierciedlało właściwego

stanu zdrowia dziecka zgodnie z wymogami rozporządzenia z dnia 15.05.1989 .r,

jest więc twierdzeniem chybionym i nie może być uznane jako właściwe, bo jest

sprzeczne z w/w aktem”.

Pogląd ten zdaje się wskazywać, że - zdaniem skarżącego - to lekarz

leczący jest „jedynym upoważnionym" do stwierdzenia, że dziecko spełnia warunki

określone w § 1 ust. 3 rozporządzenia i jego ocena nie podlega kontroli. Jest to

pogląd nie do zaakceptowania, ponieważ sprowadza się do przypisania temu

lekarzowi kompetencji decydowania o spełnieniu jednej z zasadniczych przesłanek

warunkujących powstanie prawa do świadczenia. Oznaczałoby to przekazanie, w

tym zakresie, lekarzowi leczącemu uprawnień organu rentowego, z przypisaniem

mu roli nadrzędnej nad tym organem.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku usprawiedliwienia przytoczonych

podstaw kasacyjnych Sąd Najwyższy, na podstawie art. 393 12 k.p.c. orzekł, jak w

sentencji wyroku.