Supreme Court dismissed pension claim for tractor driver in agriculture, ruling it does not match transport conditions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland overturned the appellate court's decision granting a pension to a tractor driver employed in agriculture. While the lower court recognized the physical hazards of farming, the Supreme Court held that agricultural tractor driving lacks the specific psycho-physical demands of road transport. Consequently, the court found the appellant failed to prove the work met the strict criteria for 'special conditions' under the pension law.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej; § 4 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 7 lutego 1983 r.: Work performed in agriculture by a tractor driver does not constitute work in special conditions unless it involves the specific psycho-physical requirements of road transport safety.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III UK 63/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 kwietnia 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Piotr PrusinowskiSSN Andrzej Wróbel w sprawie z odwołania J. T.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J.o emeryturę,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 kwietnia 2018 r.,skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt III AUa […], uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Decyzją z 9 czerwca 2015 r., znak: […] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. (organ rentowy) odmówił J. T. (wnioskodawca) prawa do emerytury, z uwagi na nieudowodnienie 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł wnioskodawca, zaskarżając ją w całości. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.Wyrokiem z 19 maja 2016 r., IV U […] Sąd Okręgowy w K. zmienił zaskarżoną decyzję, przyznając wnioskodawcy prawo do emerytury począwszy od 8 maja 2015 r.
Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawcy należy doliczyć do okresu pracy w warunkach szczególnych pracę w charakterze kierowcy ciągnika, zarówno w okresach, kiedy wykonywał on prace w transporcie, jak i wówczas gdy były to prace polowe. Wyrokiem z 9 lutego 2017 r., III […] Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację organu rentowego od powyższego orzeczenia. Sąd Apelacyjny wyjaśnił stwierdził, że wprawdzie prace kierowcy ciągnika w transporcie i rolnictwie są różne, nie wyklucza to jednak możliwości zaliczenia pracy kierowcy ciągnika chociażby w państwowym gospodarstwie rolnym jako pracy w warunkach szczególnych.
Powołując się na stanowisko doktryny, Sąd Apelacyjny zaznaczył, że istotne zagrożenie dla zdrowia rolników mogą stwarzać drgania mechaniczne występujące na siedziskach podczas wykonywania prac polowych. Praca w narażeniu na hałas prowadzi do uszkodzeń słuchu, a praca w narażeniu na drgania ogólne może skutkować schorzeniami narządów wewnętrznych, przede wszystkim układu kostnego kręgosłupa, takimi jak dolegliwości bólowe w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, dyskopatia, zniekształcenie zwyrodnieniowe kręgów i stawów.
Kierowcy ciągnika, poza fizycznymi czynnikami szkodliwymi, narażeni są także na czynniki chemiczne w postaci spalin lub środków chemicznych używanych do oprysków, czynniki uciążliwe wynikające ze sposobu wykonywania pracy i jej organizacji - wymuszona pozycja ciała, stres, zmienne warunki mikroklimatyczne i wysiłek fizyczny. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że kierowa ciągnika, który wykonuje prace polowe musi spełniać takie same wymagania, dotyczące sprawności psychofizycznej i jest narażony na takie same czynniki szkodliwe, co kierowca ciągnika w transporcie.
Nie ma więc podstaw do odmiennego traktowania zatrudnionego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy kierowcy ciągnika, pracującego w rolnictwie przy pracach polowych i transportowych oraz kierowcy ciągnika w firmie transportowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy, zaskarżając go w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania lub uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy, przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania.
Organ rentowy zarzucił naruszenie art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 748 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna) w związku z § 4 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudniony w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43, dalej jako rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r.) w związku z wykazem A Dział VIII pkt 3 zawartym w załączniku do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że praca kierowcy ciągnika jest pracą w szczególnych warunkach także wówczas, gdy była ona wykonywana jako praca polowa, przy jednoczesnym rozstrzygnięciu przez Sąd Apelacyjny, iż czynniki szkodliwe i uciążliwe, charakterystyczne dla kierowców ciągników, wykonujących prace polowe, są zbieżne z czynnikami szkodliwymi i uciążliwymi występującymi w transporcie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu rentowego ma usprawiedliwione podstawy.Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2017 r., III UK 210/16, LEX nr 2428257) wyodrębnienie prac w szczególnych warunkach uzasadniających nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym ma zasadniczo charakter branżowo-stanowiskowy. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia i uciążliwości w oddzielnych działach oraz przypisanie poszczególnych stanowisk pracy do odrębnych gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe.
Konkretne stanowisko jest narażone na ekspozycję czynników szkodliwych w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale gospodarki (branży) jest umiejscowione. Dlatego konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki. W konsekwencji nie można dowolnie wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r.Dlatego Sąd Najwyższy przyjmuje, że nie ma podstaw do uznania, iż prace polowe polegające na obsługiwaniu ciągnika mogą być zaliczone do prac w transporcie, wymienionych w wykazie A, Dziale VIII, pod pozycją 3.
Wymienienie w tym wykazie prac kierowców ciągników i kombajnów nie oznacza, że za pracę w szczególnych warunkach powinno być uznane kierowanie tymi pojazdami przy wykonywaniu jakichkolwiek czynności, a nie tylko transportowych. Stanowisko, zgodnie z którym praca kierującego ciągnikiem jest zawsze pracą w transporcie, nawet gdy kierujący wykonuje przy pomocy ciągnika prace polowe, prowadzi do zanegowanego powyżej dowolnego wiązania konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w rozporządzeniu. Powyższe nie oznacza zanegowania stanowiska, zgodnie z którym taki sposób traktowania wykazów prac w szczególnych warunkach nie ma bezwzględnego charakteru (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, LEX nr 1439383; z dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817; z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, OSNP 2015 nr 5, poz. 66; z dnia 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16, LEX nr 2258032).
Może bowiem zdarzyć się, że praca na konkretnym stanowisku wymienionym w Wykazie A lecz wykonywana w zakładzie pracy należącym do gałęzi gospodarki, dla której wykaz nie przewiduje uznania tej pracy za pracę w szczególnych warunkach, jest jednak wykonywana w warunkach tożsamych z tymi, które panują w branży, w której stanowisko to zostało wymienione w Wykazie A. Wówczas istnieją podstawy do przełamania branżowo-stanowiskowego charakteru Wykazu A, gdyż pracownik wykonujący taką samą pracę w innej branży narażony jest na ekspozycję takich samych czynników szkodliwych oraz w takim samym stopniu, jak w przypadku branży, w ramach której dany rodzaj pracy został uznany za pracę w szczególnych warunkach.
Gdy natomiast uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy wynika wyłącznie z branżowej specyfiki danej pracy (np. wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2016 r., III UK 40/16, LEX nr 2186064), to należy odmówić tego szczególnego waloru (pracy wykonywanej w szczególnych warunkach) pracy wykonywanej w innym dziale gospodarki.Odnosząc powyższe poglądy Sądu Najwyższego do stanu faktycznego sprawy, w której wniesiono skargę kasacyjną, nie ulega wątpliwości, że odwołujący zatrudniony był w spornym okresie w zakładzie pracy, który nie funkcjonował w branży transportowej, lecz rolniczej.
Adresowany do pracowników tej gałęzi gospodarki Dział X wykazu A nie wymienia prac kierowców ciągników (traktorzystów). Prace tego rodzaju wymienione zostały wyłącznie w Dziale VIII „w transporcie i łączności”. Przełamanie branżowo-stanowiskowego charakteru wykazów prac w szczególnych warunkach wymagałoby zatem ustalenia, że praca traktorzysty w podmiocie z branży rolniczej była de facto pracą kierowcy ciągnika w transporcie i była realizowana w warunkach tożsamych z tymi, które panują w transporcie. Jak wynika to z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, szkodliwość i uciążliwość pracy traktorzysty zatrudnionego w zakładzie pracy z branży rolniczej należy wiązać - na użytek art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej - wyłącznie ze specyfiką poruszania się w ruchu drogowym przez pojazdy o odmiennej w stosunku do „normalnych” uczestników tego ruchu charakterystyce, wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Nie można natomiast utożsamiać warunków, w jakich prace kierowcy ciągnika w przedsiębiorstwie z branży rolnej były wykonywane z warunkami (zewnętrznymi) towarzyszącymi pracom polowym (drgania, zapylenie, hałas), jak uczynił to Sąd drugiej instancji, zwłaszcza że prace te z całą pewnością nie są przecież pracami transportowymi. Nie polegają bowiem na przewozie ludzi i ładunków, realizowane są poza drogami publicznymi (z wyjątkiem przejazdu na pole), a przez to bez narażenia na zagrożenia charakterystyczne dla ruchu drogowego w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy.Przedstawiona wyżej wykładnia przepisów wykazu A, Działu VIII, poz. 3 znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki: z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13, LEX nr 1467147; z dnia 13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14, LEX nr 1797093; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 121/15, LEX nr 2080883; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 132/15, LEX nr 2052411; z dnia 13 lipca 2016 r., I UK 218/15, LEX nr 2108499; z dnia 15 listopada 2016 r., II UK 397/15, LEX nr 2177089; z dnia 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16, LEX nr 2258032; z dnia 9 lutego 2017 r., III UK 66/16, LEX nr 2238701).Dlatego Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska Sądu drugiej instancji, skądinąd opartego na wszechstronnej argumentacji, zgodnie z którym jako prace tożsame z pracami transportowymi mogą zostać potraktowane prace polowe.
Oznacza to, że za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy emerytalnej w związku z § 4 ust. 1 i § 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. oraz wykazem A, Dział VIII poz. 3 stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia. Kierując się więc przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 39815 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego wyroku.