Supreme Court dismissed early retirement claim where business owner periods were not covered by employment insurance.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's cassation appeal regarding the right to early retirement. The appellant argued that his total contribution period of nearly 40 years entitled him to early retirement, but the Social Insurance Institution denied it because periods from 1993 to 2005 were spent running a business. The court ruled that the statutory requirement for early retirement under the relevant article strictly demands coverage by employment-based insurance schemes, which the appellant failed to meet during those years.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 27 ust. 1 pkt 1 i 2; Art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: The right to early retirement based on employment insurance is strictly limited to periods of social insurance coverage under employment contracts, excluding self-employed periods or general insurance coverage.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III UK 6/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 maja 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Bogusław Cudowski
SSN Jerzy Kwaśniewski
w sprawie z odwołania W. B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
o prawo do emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 maja 2009 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego […]
z dnia 29 września 2008 r.,
oddala skargę.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 września 2008 r., w sprawie z wniosku
W. B. na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrok Sądu
Okręgowego z dnia 20 maja 2008 r., w ten sposób, że oddalił odwołanie w części
dotyczącej przyznania emerytury za okres od 8 maja do 26 sierpnia 2008 r. i dalej
idącą apelację oddalił.
Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich
prawna ocena. Decyzją z dnia 17 marca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych
odmówił wnioskodawcy W. B. prawa do emerytury w obniżonym wieku
emerytalnym,
wskazując
w
uzasadnieniu,
iż
nie
spełnia
on
warunków
przewidzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz.
353 ze zm.). W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca wskazał, iż
ukończył 64 lata (urodził się 27 sierpnia 1943 r.) oraz legitymuje się stażem
ubezpieczenia wynoszącym 39 lat 5 miesięcy i 11 dni. Po rozpoznaniu odwołania
Sąd pierwszej instancji zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał W. B.
prawo do emerytury od 8 maja 2008 r., wskazując, iż wnioskodawca spełnia
przesłanki jej przyznania w oparciu o art. 29 ustawy o emeryturach i rentach. Ze
stanowiskiem tym nie zgodził się Sąd Apelacyjny, wskazując, iż wprawdzie
wnioskodawca legitymuje się przeszło 39 letnim okresem ubezpieczenia i ukończył
60 lat życia, jednak, jak trafnie wskazał organ rentowy w zarzutach apelacyjnych, a
co uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, wnioskodawca nie legitymował się 35–
letnim okresem ubezpieczenia pracowniczego, bowiem jak wskazują akta rentowe
w okresie od 1 kwietnia 1993 r. do 28 lutego 2005 r. zaliczonym do ogólnego stażu
ubezpieczenia prowadził on działalność gospodarczą (11 lat i 2 miesiące). Sąd
Apelacyjny zważył także, iż W. B. bezpośrednio przez uzyskaniem statusu osoby
bezrobotnej (od dnia 3 marca 2005 r.) prowadził działalność gospodarczą i nie
podlegał ubezpieczeniu pracowniczemu. Nadto treść rozstrzygnięcia Sądu
Apelacyjnego uwarunkowana była okolicznością, iż z dniem 27 sierpnia 2008 r.
wnioskodawca ukończył 65 lat, a przy tym legitymował się przeszło 25 letnim
okresem ubezpieczenia a tym samym spełnił przesłanki uzyskania prawa do
emerytury określone w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach.
Wyrok ten zaskarżył skargą kasacyjną wnioskodawca wskazując jako jej
podstawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 27 pkt 1 i art.
29 ustawy o emeryturach i rentach. Wniósł o jego uchylenie i oddalenie apelacji
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 maja 2008 r., bądź o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy od strony pozwanej
kosztów procesu wg. norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest bezzasadna.
Okoliczności dotyczące stażu ubezpieczeniowego wnioskodawcy i okresów
ubezpieczenia są w sprawie bezsporne, co przyznał sam wnioskodawca w skardze
kasacyjnej.
Kwestią
sporną
jest
natomiast
ocena
przesłanek
dających
wnioskodawcy prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Według
ustępu 1 pkt 2 tego przepisu ubezpieczony mężczyzna urodzony przed dniem 1
stycznia 1949 r., który nie osiągnął wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1
(czyli 65 lat), może przejść na emeryturę po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma co
najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 25-letni
okres składkowy i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie niezdolnego do
pracy. Zgodnie zaś z ustępem 2 tego artykułu: emerytura, o której mowa w ust. 1,
przysługuje ubezpieczonym, którzy:
1) ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami oraz
2) w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co
najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są
uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Z kolei ustęp 3 tego przepisu stanowi, że spełnienia warunków, o których mowa w
ust. 2, nie wymaga się od ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany okres, o
którym mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, podlegali ubezpieczeniu społecznemu lub
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy.
Jak wskazano wyżej bezsporne jest, że wnioskodawca spełniał przesłanki
uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy o
emeryturach i rentach wskazane w ustępie 1 tego przepisu. Urodził się bowiem 27
sierpnia 1943 r. i legitymował się stażem ubezpieczenia wynoszącym 39 lat 5
miesięcy i 11 dni. Wbrew twierdzeniom skarżącego wnioskodawca nie spełniał
jednak pozostałych przesłanek do uzyskania tego prawa wskazanych w ustępie 2 i
3 tego artykułu.
I tak w zakresie przesłanek wskazanych w ustępie 2 art. 29 ustawy o
emeryturach i rentach należy wskazać, iż co prawda bezpośrednio przed złożeniem
wniosku o wcześniejszą emeryturę wnioskodawca miał status bezrobotnego z
prawem do zasiłku dla bezrobotnych, a tym samym zgodnie z art. 13 pkt 9 ustawy z
dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu,
rentowemu,
chorobowemu
i
wypadkowemu,
ale
w
orzecznictwie
Sądu
Najwyższego, które skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela, przyjęto, że
warunek z ustępu 2 punktu 1 analizowanego przepisu spełnia tylko taki bezrobotny,
dla którego ostatnim ubezpieczeniem przed spełnieniem warunków z art. 29 ust. 1
ustawy o emeryturach i rentach, było pobieranie zasiłku dla bezrobotnych
bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16
sierpnia 2005 r., I UK 363/04, OSNP 2006, nr 11-12, poz. 194). W przedmiotowej
sprawie
zaś
ubezpieczony
bezpośrednio
przed
pobieraniem
zasiłku
dla
bezrobotnych nie pozostawał w stosunku pracy, ale prowadził działalność
gospodarczą. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano, że
przepis szczególny jakim jest art. 29 ustawy o emeryturach i rentach podlega
wykładni ścisłej. Zasadą zaś jest, iż prawo do emerytury wcześniejszej przysługuje
osobom objętym ubezpieczeniem emerytalnym z tytułu zatrudnienia w ramach
stosunku pracy. Pracowniczy, a nie powszechny charakter tego uprawnienia - po
dniu 1 stycznia 1999 r. - potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12
września 2000 r., K 1/00 (OTK 2000, nr 6, poz. 185) wyjaśniając, że pracowniczy
charakter omawianego uprawnienia wynika z uregulowań prawnych uchwalonych
jeszcze przed wejściem w życie ustawy o emeryturach i rentach, tj. z art. 27 ust. 1
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich
rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) Przyznanie zatem prawa do wcześniejszej
emerytury na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach osobie, która status
bezrobotnego uzyskała bezpośrednio po okresie prowadzenia działalności
gospodarczej w sposób jawny godziłoby w tę zasadę.
Pracowniczy charakter uprawnienia do wcześniejszej emerytury na podstawie
art. 29 ustawy o emeryturach i rentach nie pozwala także na przyjęcie, iż
wnioskodawca spełnia przesłankę wskazaną w ustępie 3 tego przepisu, który
wyłącza wymogi wskazane w jego ustępie 2, ale czyni to tylko wobec osób, które
przez cały wymagany okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 tej regulacji,
podlegały ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i
rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Skarżący nie spełnia tego
warunku. Nieuprawniony jest bowiem zawarty w skardze kasacyjnej pogląd, iż 35–
letni okres składkowy i nieskładkowy dotyczyć może wszelkich okresów podlegania
ubezpieczeniu, tak każdemu ubezpieczeniu społecznemu, jak i ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowemu z tytułu pozostawania w stosunku pracy i że okresy te
mogą być sumowane. Skarżący nie wziął bowiem pod uwagę, iż użyty w tym
przepisie zwrot „podlegali ubezpieczeniu społecznemu” należy odnosić do stanu
prawnego sprzed wejścia w życie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
kiedy to nie funkcjonowały, tak jak obecnie, odrębne ubezpieczenia społeczne
(ubezpieczenie emerytalne; ubezpieczenia rentowe; ubezpieczenie chorobowe i
ubezpieczenie wypadkowe – art. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych),
ale jedno ubezpieczenie społeczne obejmujące prawo do różnych świadczeń (por.
np. art. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu
ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.).
Użyty w art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach zwrot „podlegali
ubezpieczeniu społecznemu” należy zatem odnosić do okresów ubezpieczenia
sprzed dnia 1 stycznia 1999 r. Od tej daty bowiem pojęcie podlegania
ubezpieczeniu społecznemu nie ma już prawnej racji bytu, można co najwyżej
podlegać wskazanym w art. 1 ustawy systemowej ubezpieczeniom społecznym.
Tym samym, skoro wnioskodawca legitymujący się okresem składkowym i
nieskładkowym 39 lat 5 miesięcy i 11 dni, w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28
lutego 2005 r. prowadził działalność gospodarczą, a zatem
nie podlegał
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozostawania w stosunku pracy,
to tym samym nie można uznać, iż spełnił przesłankę nabycia prawa do
wcześniejszej emerytury wskazaną w art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach.
Z tych względów na podstawie art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w
sentencji.