Supreme Court denies early retirement due to recent self-employment insurance coverage violating statutory employee status requirements.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland overturned the appellate court's decision granting early retirement to a claimant who had recently engaged in self-employment. The claimant argued that continuous pre-retirement benefits justified an earlier pension age, but the court found she failed to meet the statutory requirement of being an employee immediately prior to filing her claim. Consequently, the court ruled that her recent self-employment insurance coverage disqualified her from the specific employee status needed for early retirement under the relevant social security law.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 29 ust. 2 pkt 1, 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: An individual is not considered an employee for early retirement purposes if they are insured under social security for business activities immediately before filing the claim, thereby negating the requirement of continuous pre-retirement benefits without interruption by non-employment insurance.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III UK 50/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 marca 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)
SSN Bogusław Cudowski
SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)
w sprawie z odwołania M. S.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J.
o emeryturę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 marca 2010 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 26 marca 2009 r.
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego
rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego
Sądowi Apelacyjnemu.
Uzasadnienie
Decyzją z 31 marca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.
powołując art. 24, art. 29 i art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze
zm.) odmówił wnioskodawczyni M. S. prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji
Zakład podał, że wnioskodawczyni udowodniła łączny okres ubezpieczenia
wynoszący 34 lata, 9 miesięcy i 2 dni, w tym 31 lat, 8 miesięcy i 22 dni okresów
składkowych i 3 lata i 10 dni okresów nieskładkowych, jednakże nie przysługuje jej
prawo do emerytury, bowiem przed dniem zgłoszenia wniosku ostatnim tytułem
ubezpieczenia
wnioskodawczyni
było
ubezpieczenie
z
tytułu
prowadzonej
działalności gospodarczej.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. domagała się zmiany zaskarżonej
decyzji, przez przyznanie prawa do emerytury. Podniosła, że nieprzerwanie od
2003 r. pobiera świadczenie przedemerytalne, co uzasadnia przyznanie jej
emerytury w obniżonym wieku stosownie do dyspozycji art. 21 ust. 3 ustawy o
emeryturach i rentach z FUS.
Odpowiadając na odwołanie Zakład wniósł o jego oddalenie podtrzymując
swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia
22 października 2008 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał M.
S. prawo do emerytury od dnia złożenia wniosku. Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją
z 14 marca 2004 r. Powiatowy Urząd Pracy w S. przyznał wnioskodawczyni prawo
do świadczenia przedemerytalnego począwszy od 2 grudnia 2003 r. Organ rentowy
decyzjami z 10 marca 2004 r. i z 5 września 2006 r. ustalił wysokość emerytury
odwołującej, celem obliczenia jej świadczenia przedemerytalnego. W decyzji z 5
września 2006 r. Zakład przyjął 29 lat 8 miesięcy i 8 dni okresów składkowych oraz
9 miesięcy i 19 dni okresów nieskładkowych. W dniu 9 stycznia 2006 r. M. S.
rozpoczęła działalność gospodarczą i z tego tytułu została objęta ubezpieczeniem
społecznym.
Sąd
Okręgowy
ustalił
także,
że
Zakład
przyjął
podleganie
ubezpieczeniu społecznemu przez wnioskodawczynię z tytułu pozostawania w
stosunku pracy przez okres wynoszący 29 lat, 11 miesięcy i 13 dni, wyłączając
okresy urlopów wychowawczych od 14 maja 1977 r. do 13 czerwca 1977 r. oraz od
15 czerwca 1978 r. do 31 października 1978 r., a także okres za który odwołująca
otrzymała odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o
pracę.
Sąd pierwszej instancji uznał, że M. S. nabyła prawo do emerytury na
podstawie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu
wnioskodawczyni spełniła przesłanki z art. 29 ust. 1, bowiem ukończyła 55 lat i
posiada niekwestionowane przez Zakład okresy składkowe i nieskładkowe
przenoszące 30 lat. Sąd uznał ponadto, że wnioskodawczyni posiada także ponad
trzydziestoletni
okres
podlegania
ubezpieczeniu
społecznemu
z
tytułu
pozostawania w stosunku pracy. Powołując się na treść art. 13 ust. 1 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz.
887 ze zmianami) oraz art. 186 kp Sąd stwierdził, że okresy urlopów
wychowawczych są okresami podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu
pozostawania w stosunku pracy.
W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie art. 29 ust. 3
ustawy o emeryturach i rentach z FUS, kwestionując posiadanie przez
wnioskodawczynię wymaganego tym przepisem okresu podlegania ubezpieczeniu
społecznemu z tytułu umowy o pracę. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego
wyroku i oddalenie odwołania. Podniósł, że zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy o systemie
ubezpieczeń
społecznych
okres
urlopu
wychowawczego
jest
okresem
nieskładkowym, ponadto w jego trakcie pracownik nie świadczy pracy na rzecz
pracodawcy i nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę, wskutek czego stosunek
pracy jest zawieszony na czas trwania tego urlopu.
W wyroku zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny
oddalił apelację.
Sąd Apelacyjny wskazując na sprzeczność w uznanych przez ZUS okresach
podlegania ubezpieczeniu w związku z pozostawaniem w stosunku pracy przez
wnioskodawczynię, zwrócił się do Zakładu o udzielenie informacji, jakie okresy i z
jakiego tytułu zostały uwzględnione wnioskodawczyni jako okresy składkowe i
nieskładkowe. W odpowiedzi pismem z 10 lutego 2009 r. organ rentowy wskazał,
że okresy składkowe wnioskodawczyni wynoszą 31 lat, 8 miesięcy i 22 dni, zaś
okresy wynikające z zatrudnienia na podstawie umowy o pracę wynoszą 29 lat, 11
miesięcy i 13 dni, na które składa się 29 lat, 8 miesięcy i 11 dni okresów
składkowych oraz 3 miesiące i 2 dni okresu nieskładkowego (k. 41).
Sąd Apelacyjny podzielił pogląd apelującego o niemożności uznania
okresów przebywania przez wnioskodawczynię na urlopie wychowawczym jako
okresów spełniających kryteria z art. 29 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z
FUS. W świetle informacji przedstawionej przez Zakład, Sąd stwierdził, że
odwołująca się nie ma wymaganego okresu ubezpieczenia wynikającego z
pozostawania w stosunku pracy, jednakże okoliczność ta nie ma znaczenia dla
rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, bowiem M. S. spełnia wszystkie warunki
wymienione w art. 29 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W
wyroku z 11 września 2007 r., II UK 44/07 (OSNP 2008 nr 21-22, poz. 323) Sąd
Najwyższy stwierdził, że osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne nie traci
statusu „ubezpieczonego będącego pracownikiem" w rozumieniu art. 29 ustawy o
emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu Najwyższego osiągnięcie przez
ubezpieczonego wymaganego do przyznania emerytury wieku w trakcie pobierania
świadczenia przedemerytalnego, uprawnia go do emerytury, skoro prawo do
świadczenia zostało uzyskane w związku z podleganiem pracowniczemu
ubezpieczeniu społecznemu. Warunkiem nabycia emerytury w obniżonym wieku
przez
taką
osobę
jest
nieprzerwane
korzystanie,
do
czasu
osiągnięcia
wymaganego wieku, z uzyskanego po ustaniu stosunku pracy prawa do
świadczenia przedemerytalnego. Pogląd ten potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z
4 stycznia 2008 r., I UK 198/07 (LEX 442846). Stanowisko to Sąd Apelacyjny
zaakceptował w orzeczeniu z 19 lutego o sygn. akt III AUa 90/09, podziela je także
Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym sprawę. Pozwala ono na uznanie, że
okres objęcia M. S. ubezpieczeniem z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności
gospodarczej od 10 stycznia 2006 r. do 19 stycznia 2008 r., nie może stanowić
przeszkody w uznaniu, że spełnia ona warunek wymieniony w art. 29 ust. 2 pkt 1
wyżej opisanej ustawy emerytalno - rentowej.
Wnioskodawczyni
przed
złożeniem
wniosku
o
emeryturę
pobierała
nieprzerwanie świadczenie przedemerytalne od 2 grudnia 2003 r., poprzedzone
nieprzerwanym okresem pracy od 1 stycznia 1995 r. do 31 października 2003 r. w
„Z. " sp. z o.o. Wobec tego M. S. w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania
ubezpieczeniu
społecznemu
poprzedzających
przyznanie
jej
świadczenia
przedemerytalnego, przez cały ten okres pozostawała w stosunku pracy. Spełnia
więc warunek nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku wymieniony w art.
29 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W tym stanie rzeczy apelacja nie mogła odnieść skutku, wobec braku
podstaw faktycznych i prawnych, dlatego orzeczono o jej oddaleniu na podstawie
art. 385 k.p.c.
Organ rentowy zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, opierając
skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego, przez błędną
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ustalenie, że
odwołująca się spełnia warunki do przyznania prawa do wcześniejszej emerytury
mimo, że bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę podlegała
ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz w
okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu nie
pozostawała w stosunku pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy, to jest na
przesłance wynikającej z art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go
wyroku Sądu Okręgowego w K. z 22 października 2008 r. i oddalenie odwołania M.
S. od decyzji organu rentowego z 31 marca 2008 r. to jest orzeczenie co do istoty
sprawy, ponieważ podstawa naruszenia prawa materialnego jest uzasadniona;
ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu .
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniono potrzebą wykładni
art. 29 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odnośnie właściwego
stosowania zapisu art. 29 ust. 2 pkt 2 „w okresie ostatnich 24 miesięcy podleganiu
ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu
pozostawał w stosunku pracy przez co najmniej 6 miesięcy" w sytuacji przyjęcia, że
spełniony jest warunek z art. 29 ust. 2 pkt 1 to jest, że ostatnim ubezpieczeniem
przed złożeniem wniosku o emeryturę było ubezpieczenie pracownicze, traktując
nieskładkowy okres pobierania świadczenia przedemerytalnego, jako okres
ubezpieczenia pracowniczego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ rentowy wskazał na konieczność
badania kwestii tytułu ubezpieczenia jakiemu wnioskodawca podlegał przed
osiągnięciem wieku emerytalnego. Jeżeli to ubezpieczenie było z innego tytułu niż
zatrudnienie to nie jest spełniona przesłanka do nabycia emerytury na podstawie
art. 29 wyżej wymienionej ustawy. W niniejszej sprawie w okresie 24 miesięcy
przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę i osiągnięciem wymaganego wieku
emerytalnego wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu
prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższe uzasadnia przyjęcie skargi do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W uchwale składu siedmiu sędziów z 17 grudnia 2009 r., I UZP 7/09 (LEX nr
533221, Biuletyn Sądu Najwyższego 2009 nr 12, poz. 26) Sąd Najwyższy
stwierdził, że ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy po
rozwiązaniu stosunku pracy do czasu złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę
otrzymywali świadczenie przedemerytalne i w okresie jego pobierania zawarli
umowę zlecenia, z tytułu której podlegali ubezpieczeniom społecznym, nie mogą
być uznani za ubezpieczonych, którzy ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o
emeryturę, byli pracownikami w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227).
W
uzasadnieniu
powyższej
uchwały
Sąd
Najwyższy
przedstawił
i
szczegółowo oraz przekonująco uzasadnił szerszą podstawę wyrażonego w niej
poglądu prawnego, wskazując że przesłanka z art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy
emerytalnej jest spełniona tylko wówczas, gdy pomiędzy ustaniem ostatniego
stosunku pracy a złożeniem wniosku o emeryturę nie wystąpił żaden okres
podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu niezwiązanego z zatrudnieniem w
charakterze pracownika. Pobieranie po ustaniu stosunku pracy świadczenia
przedemerytalnego nie niweczy zatem możliwości spełnienia omawianego warunku
dopóty, dopóki osoba je otrzymująca nie podejmie działalności objętej przymusem
ubezpieczeń społecznych z innego tytułu niż pracowniczy. Ubezpieczonego
ostatnio przed złożeniem wniosku o emeryturę z tytułu niezwiązanego z
zatrudnieniem w charakterze pracownika (w tym z tytułu umowy zlecenia) nie
można bowiem uznać za pracownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy
emerytalnej.
W
rozpoznawanej
sprawie
jest
bezsporne,
że
wnioskodawczyni
nieprzerwanie od 2003 r. pobierała świadczenie przedemerytalne. W okresie
pobierania tego świadczenia podlegała od 10 stycznia 2006 r. do 19 stycznia 2008
r. ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W
dniu 4 marca 2008 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie prawa do
emerytury.
W świetle okoliczności faktycznych sprawy nie ma więc wątpliwości, że
wnioskodawczyni nie była ostatnio przed zgłoszeniem wniosku pracownikiem,
ponieważ do 19 stycznia 2008 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu
prowadzenia działalności gospodarczej. Nie spełniła zatem warunku określonego w
art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej.
Ponadto z powyżej wskazanych dat zgłoszenia wniosku o przyznanie
emerytury i podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia
działalności gospodarczej wynika, że w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania
ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,
poprzedzających dzień złożenia wniosku o emeryturę, nie pozostawała ona w
stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy. Nie spełniła więc również warunku
określonego w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej.
Wobec powyższego trafny okazał się kasacyjny zarzut naruszenia przez
zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego art. 29 ust. 2 (jak doprecyzowano w
uzasadnieniu podstawy skargi) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie
art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.
108 § 2 k.p.c. w związku z 39821 k.p.c.