Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III UK 50/06 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses pension claim where special conditions and special character periods cannot be summed for early retirement.

Numero d'incarto III UK 50/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the appellate court's decision granting early retirement to a teacher by invalidating the summation of work periods in special conditions and special character. The lower court incorrectly allowed combining 15 years of special conditions work with 15 years of teaching work to meet the 30-year threshold, whereas the Supreme Court ruled these categories are mutually exclusive under the law. Consequently, the pension claim was dismissed because the applicant failed to meet the specific 15-year special conditions requirement on its own.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; § 4 ust. 1 i § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. – periods of work in special conditions and in special character are mutually exclusive and cannot be summed to satisfy the 15-year special conditions requirement for early retirement.

Parole chiave

Generato dall'IA
early retirement conditions special work conditions special character employment mutually exclusive categories closed catalogue of work pension eligibility summing work periods

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 32 ust. 1 and ust. 2 of the Act on Pensions and Allowances from the Social Insurance Fund
Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 32 ust.
§ 4 ust. 1 of the Ministerial Regulation of 7 February 1983 on the retirement age
§ 15 of the Ministerial Regulation of 7 February 1983 on the retirement age

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III UK 50/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSA Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania T.K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w L.

z dnia 8 listopada 2005 r., sygn. akt III AUa …./04,

uchyla zaskarżony wyrok i zmienia wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia 28

października 2004 r., sygn. akt VIII U …/03 w ten sposób, że

oddala odwołanie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z dnia 28

października 2004 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału

w L. z dnia 31 października 2002 r. w ten sposób, że przyznał T. K. prawo do

emerytury od dnia 1 października 2002 r.

Sąd ten ustalił, że odwołujący, urodzony 8 września 1942 r., złożył w dniu 1

października 2002 r. wniosek o emeryturę. Z dokumentacji załączonej do wniosku

wynikało, że legitymuje się okresem zatrudnienia w łącznym rozmiarze 41 lat, 3

miesięcy i 29 dni, przy czym przez 8 lat, 5 miesięcy i 10 dni wykonywał pracę w

szczególnych warunkach, a przez 8 lat, 11 miesięcy i 29 dni pracę w szczególnym

charakterze, tj. nauczycielską.

Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.

U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonemu urodzonemu przed dniem 1

stycznia 1949 r., będącemu pracownikiem zatrudnionym w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku

niższym niż powszechnie wymagany. Wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk

oraz warunki, na jakich emerytura przysługuje, ustala się zaś na podstawie

przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Stosownie do treści § 4 ust.

1 tego rozporządzenia pracownik, który wykonywał w szczególnych warunkach

prace wymienione w wykazie A (stanowiącym załącznik do rozporządzenia),

nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla

mężczyzny 60 lat i ma co najmniej 25 – letni okres zatrudnienia, w tym co najmniej

15 lat pracy w warunkach szczególnych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, wnioskodawca spełnił powyższe

wymagania, bowiem przepracował w warunkach szczególnych ponad 15 lat, a tylko

ta przesłanka nabycia przez niego prawa do emerytury była sporna między

stronami. Na poparcie swojego stanowiska Sąd Okręgowy przytoczył treść § 15

rozporządzenia, zgodnie z którym nauczyciel, wychowawca lub inny pracownik

pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską nabywa prawo do emerytury na

zasadach określonych w § 4 rozporządzenia i jest uważany za wykonującego pracę

w szczególnym charakterze. Odesłanie do § 4 rozporządzenia, przy jednoczesnym

braku zakazu sumowania pracy nauczycielskiej i pracy w warunkach szczególnych

oznacza, według Sądu pierwszej instancji, iż na wymagany 15 – letni okres

zatrudnienia może się składać łącznie praca w warunkach szczególnych i praca

nauczycielska. W związku z tym Sąd Okręgowy uznał, że odwołujący legitymuje się

wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym

charakterze, a tym samym nabył prawo do emerytury.

Apelację organu rentowego od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalił Sąd

Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z dnia 8

listopada 2005 r., akceptując w całości ustalenia faktyczne i rozważania prawne

Sądu Okręgowego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. złożył skargę kasacyjną od

wyroku Sądu drugiej instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r., Nr

39, poz. 353 ze zm.) oraz § 15 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) polegającą

na uznaniu, że przy ocenie prawa do emerytury dopuszczalne jest sumowanie

zatrudnienia w szczególnym charakterze z okresem pracy w warunkach

szczególnych.

Wskazując na taką podstawę, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku, zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie

odwołania T.K. od decyzji z dnia 31 października 2002 r. odmawiającej mu prawa

do emerytury.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wbrew prezentowanej

przez Sąd Apelacyjny wykładni, z przepisów § 4 w związku z § 15 rozporządzenia,

ani z art. 32 ustawy nie można wyinterpretować normy, która uzasadniałaby

możliwość zaliczania do pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia innego niż

wskazane w § 4 ust. 3 rozporządzenia.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia, prawo do emerytury w niższym wieku może

nabyć pracownik posiadający co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Rodzaje tych prac wymienione zostały w wykazie A, stanowiącym załącznik do

rozporządzenia, a zaliczone mogą być do nich jedynie okresy wskazane w § 4 ust.

3 rozporządzenia, tj. praca górnicza, zatrudnienie na kolei oraz prace i służby

oznaczone bliżej w §§ 5 – 10.

Skarżący podniósł, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż przepisy liberalizujące

wymogi nabycia prawa do świadczenia muszą być interpretowane ściśle. Takie

stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 stycznia 1986 r., III

UZP 56/85 (OSNCP 1986 nr 12, poz. 203) wskazując, że § 15 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie przewiduje możliwości zaliczenia

nauczycielom do okresów pracy w szczególnym charakterze jakichkolwiek innych

okresów, nawet uznawanych w myśl rozporządzenia za pracę wykonywaną w

szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach. Natomiast w wyroku z

dnia 8 lutego 2002 r., II UKN 53/01 (OSNP 2003 nr 23, poz. 576) Sąd Najwyższy

przyjął, że przy ustalaniu prawa do emerytury w wieku niższym od powszechnie

wymaganego nie jest możliwe zaliczanie okresów pracy w szczególnych warunkach

wymienionych odrębnie w wykazach A i B, stanowiących załącznik do

rozporządzenia, a w wyroku z dnia 18 stycznia 2005 r., II UK 137/04 (OSNP 2005

nr 15, poz. 234) wyraził pogląd, iż brak jest w przepisie § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz w §

15 rozporządzenia upoważnienia do zaliczania nauczycielom do okresów pracy w

szczególnym charakterze jakichkolwiek innych okresów niż praca nauczycielska.

Ostatecznie wątpliwości związane z interpretacją art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 4 i §

15 rozporządzenia zostały zaś wyjaśnione w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29

września 2005 r., w której wyraźnie wskazano, że przy ustalaniu okresów

zatrudnienia warunkujących nabycie prawa do emerytury w niższym wieku

emerytalnym nie jest możliwe zaliczenie okresu pracy w szczególnym charakterze

nauczyciela do okresów pracy w szczególnych warunkach.

Skarżący podniósł, że wnioskodawca nie posiadał liczonych w sposób

rozłączny ani 15 lat pracy w warunkach szczególnych, ani 15 lat pracy w

szczególnym charakterze, wobec czego nie spełnił warunków do nabycia prawa do

emerytury, a tym samym przeciwne stanowisko Sądu Apelacyjnego jest błędne i

narusza wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r., Nr

39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym

urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których

mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1,

przy czym według ust. 2 dla celów ustalenia tych uprawnień, za pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych

przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu

uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Natomiast w myśl art. 32 ust. 3 pkt 5 ustawy

o emeryturach i rentach, za pracowników zatrudnionych w szczególnym

charakterze uważa się nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników

pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Ustawa o emeryturach i rentach

rozróżnia zatem pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i

pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze. Stosownie do treści art.

32 ust. 4 tej ustawy, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na

podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do

emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Z § 2 ust. 1 rozporządzenia

wynika, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach

określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Przepis § 4 ust.

1 pkt 3 rozporządzenia określa, że pracownik, który wykonywał prace w

szczególnych warunkach, nabywa prawo do emerytury, jeżeli ma wymagany okres

zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Rozporządzenie, podobnie jak ustawa o emeryturach i rentach, odróżnia

zatem zatrudnienie w szczególnych warunkach od zatrudnienia w szczególnym

charakterze, a nadto przewiduje doliczenie do okresów pracy w szczególnych

warunkach, wymienionych w wykazie A, okresów pracy górniczej, okresów

zatrudnienia na kolei, a także pracy lub służby bliżej wskazanych w §§ 5 - 10

rozporządzenia (§ 4 ust. 3 rozporządzenia).

Nie można odmówić racji skarżącemu, gdy zarzuca, iż w świetle takiego

uregulowania doliczenie wnioskodawcy okresu pracy w szczególnym charakterze

do okresu pracy w szczególnych warunkach, o którym mowa w § 4 rozporządzenia,

jest nieuprawnione.

W szczególności trafnie organ rentowy wywodzi, że z uwagi na charakter

świadczenia przysługującego na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach,

jakim jest prawo do emerytury w wieku niższym niż powszechnie wymagany,

utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego nakazuje wykładać ściśle przepisy

rozporządzenia stanowiące o przesłankach nabycia tego prawa. W wyroku z dnia 8

lutego 2002 r., II UKN 53/01 (OSNP 2003 nr 23, poz. 576) Sąd Najwyższy wyraził

np. pogląd, że nie można dokonywać zliczenia różnych okresów pracy w

szczególnych warunkach (wymienionych w wykazach A i B), ponieważ wymogi, od

spełnienia których rozporządzenie w każdej z tych sytuacji uzależnia przyznanie

świadczenia, są zróżnicowane. Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

1986 r., III UZP 56/85 (OSNCP 1986 nr 12, poz. 203) wynika natomiast, że przepis

§ 15 wymienionego rozporządzenia nie przewiduje możliwości zaliczenia

nauczycielom do okresów pracy w szczególnym charakterze jakichkolwiek innych

okresów zatrudnienia, nawet uznanych w myśl rozporządzenia za wykonywane w

szczególnym charakterze (lub w szczególnych warunkach). W uchwale z dnia 29

września 2005 r., II UZP 10/05 (OSNP 2006 nr 1 – 2, poz. 21) Sąd Najwyższy

zaprezentował zaś pogląd, że przy ustalaniu okresów zatrudnienia warunkujących

nabycie prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym nie jest możliwe

zaliczenie okresu pracy w szczególnym charakterze nauczyciela do okresów pracy

w szczególnych warunkach (§ 15 i § 4 rozporządzenia).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę akceptuje w pełni

wynikające z powyższych orzeczeń stanowisko, albowiem zawarte w przepisie art.

32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach sformułowanie, że emeryturę w niższym

wieku emerytalnym może uzyskać pracownik zatrudniony w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze nie oznacza, iż okresy pracy w

szczególnych warunkach i szczególnym charakterze mogą podlegać dowolnemu

sumowaniu. Sąd Apelacyjny, przyjmując taką koncepcję, pominął, iż spójnik „lub”

łączący dwa człony zdania może wyrażać w języku polskim także wzajemne

wyłączanie się tych członów i nie rozważył z tego punktu widzenia jego znaczenia

we wskazanym wyżej przepisie, przy uwzględnieniu, że art. 32 stanowi jedynie

ustawową podstawę nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym.

Przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia sprecyzowane zostały zaś

przepisami rozporządzenia, które w sposób niewątpliwy różnicują wymagania

uprawniające do ubiegania się o emeryturę przez osoby pracujące w szczególnych

warunkach od przesłanek umożliwiających nabycie prawa do świadczenia przez

osoby uważane za zatrudnione w szczególnym charakterze. Do okresów pracy w

szczególnych warunkach mogą być doliczone jedynie te, które zostały wymienione

w § 4 ust. 3 rozporządzenia, przy czym jest to katalog zamknięty, a praca

nauczycielska nie została w nim zamieszczona. Z powyższego wynika zatem, że

art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach stanowi podstawę do nabycia prawa

do emerytury dla osób pracujących w szczególnych warunkach na zasadach

określonych przepisami rozporządzenia w stosunku do tej grupy ubezpieczonych, a

dla zatrudnionych w szczególnym charakterze – po spełnieniu odrębnych

przesłanek przewidzianych w rozporządzeniu dla takich osób. Nieuzasadniony jest

więc pogląd Sądu drugiej instancji, że warunek co najmniej 15 – letniego okresu

pracy w szczególnych warunkach jest spełniony także wtedy, gdy taki rozmiar

osiąga dopiero po doliczeniu do niego okresu pracy w szczególnym charakterze.

Natomiast przepis § 15 rozporządzenia odsyła jedynie do zasad nabywania prawa

do emerytury określonych w § 4 tego rozporządzenia, a zatem wynika z niego, że

nauczyciel wychowawca lub inny pracownik pedagogiczny, który legitymuje się co

najmniej 15 – letnim okresem określonej tam pracy nauczycielskiej i ma wymagany

okres zatrudnienia, może przejść na emeryturę w wieku o 5 lat niższym od

powszechnie wymaganego. Odesłanie do § 4 rozporządzenia nie oznacza więc, że

do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach mogą być zaliczone okresy

pracy nauczycielskiej, jak nieprawidłowo wywiódł Sąd Apelacyjny.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy bezsporne jest, iż okres pracy w

szczególnych warunkach i liczone rozłącznie okresy pracy w szczególnym

charakterze, nie osiągają 15 lat, co oznacza, że wnioskodawca nie spełniał

przesłanki określonej w § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i nie był w związku z tym

uprawniony do nabycia emerytury w oparciu o art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy uznając, że skarga kasacyjna ma

usprawiedliwione podstawy, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 398 16 k.p.c.