Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III UK 43/09 Generato dall'IA

Work accident claim dismissed because drunk driver moving opposite to work orders severed work connection.

Numero d'incarto III UK 43/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding a work accident claim where the deceased husband died while driving a tractor-trailer. The lower courts found that the driver, who was intoxicated, had deviated from his assigned route and operated independently for several hours before the accident. The court ruled that this deviation and the driver's drunkenness severed the normative link between the accident and his employment duties.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 6 ust. 1 pkt 1; Art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych: An accident occurring when an employee, acting independently and contrary to work instructions while intoxicated, does not constitute a work accident as the link with employment is severed.

Parole chiave

Generato dall'IA
work accident compensation severance of work link intoxication at workplace deviation from work orders independent action by employee driver duty of care social insurance benefits

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
powyższe zdarzenie stanowiło wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ust.
Art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
w rozumieniu art. 6 ust. 1 i art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o
Art. 49a ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
ustawa ma zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 49a ustawy z dnia
Art. 398 § 14 k.p.c.
Zgodnie bowiem z art. 398 3 § 3 k.p.c., podstawą
art. 233 § 1 k.p.c
do wypadku przy pracy oraz naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art.
art. 328 § 2 k.p.c
233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c.
art. 391 § 1 k.p.c
związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez dowolną, sprzeczną z zasadami logiki i
art. 217 § 2 k.p.c
wniosku dowodowego wymagałby powołania art. 217 § 2 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III UK 43/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania T. M.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych: A. M., M. M. i D. M.

o prawo do jednorazowego odszkodowania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 26 listopada 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L. oddalił odwołanie T. M. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2004 r. odmawiającej prawa do

jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, w wyniku którego

poniósł śmierć mąż wnioskodawczyni.

W sprawie tej ustalono, że zmarły mąż wnioskodawczyni, zatrudniony w

Przedsiębiorstwie Obsługi Państwowej Komunikacji Samochodowej Zakładzie w L.

na stanowisku kierowcy – konwojenta, w dniu 10 sierpnia 2001 r., zgodnie z

otrzymanym poleceniem, udał się do P. celem podstawienia samochodu do

załadunku. W dniach 27 i 28 września przeprowadzony został załadunek naczepy.

W dniu 28 września 2001 r. około godz.100 w nocy J.M. w miejscowości M. dokonał

wymiany naczep z innym pracownikiem i udał się na spoczynek. Następnego dnia

rano, tj. 29 sierpnia 2001 r., przed godz.1000 wyjechał z tej miejscowości. Jego

zadaniem było dostarczenie naczepy do Urzędu Celnego w W. w poniedziałek

rano. W tym dniu około godz. 1940 J. M. poruszając się ciągnikiem siodłowym z

naczepą w miejscowości B., na prostym odcinku drogi, lewym kołem ciągnika

najechał na wysepkę rozdzielającą pasy jezdni, następnie zjechał na prawą stronę

drogi i uderzył w drzewo. W wyniku przewrócenia ciągnika i naczepy oraz ich

poślizgu J. M. doznał obrażeń ciała, które spowodowały jego zgon na miejscu

zdarzenia. W chwili wypadku był on nietrzeźwy (2,77 promila alkoholu we krwi).

Pojazd, którym się poruszał był sprawny technicznie i odpowiadał warunkom

technicznym dopuszczenia do ruchu na drogach publicznych. Mając tak ustalony

stan faktyczny, Sąd Okręgowy przyjął, że nie było podstaw do przyjęcia, że

powyższe zdarzenie stanowiło wypadek przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 i art.

41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30,

poz. 144 ze zm. – powoływanej dalej jako ustawa wypadkowa z 1975 r.), która to

ustawa ma zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 49a ustawy z dnia

30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy

i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm. – powoływanej dalej jako

ustawa wypadkowa z 2002 r.). Stwierdził, że nastąpiło zerwanie więzi z pracą, o

czym świadczy jazda w odwrotnym kierunku niż wynikałoby to z polecenia

służbowego (zamiast w kierunku W. - w kierunku P.) oraz to, że nie jest znane,

jakimi czynnościami zajmował się J. M. w dniu wypadku od godz. 1000 do godz.

1940. Także stwierdzony stan nietrzeźwości, wskazuje, że nie było związku między

czynnościami J. M. a pracą, bowiem zerwany on został przez wprowadzenie się

pracownika w stan nietrzeźwości.

Apelacja

wnioskodawczyni

od

powyższego

wyroku

oddalona

został

wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia

26 listopada 2008 r. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy

podzielił ustalenia Sądu Rejonowego i ich ocenę prawną, eksponując przede

wszystkim, że brak związku zdarzenia z pracą wynika ze stwierdzonego stanu

nietrzeźwości pracownika. Stwierdził, „że w takich okolicznościach faktycznych, gdy

kierowca wykonuje swoje obowiązki pracownicze w stanie nietrzeźwym, nie ulega

w najmniejszej wątpliwości, że dochodzi do zerwania związku z pracą. Podjęcie

czynności kierowcy pod wpływem alkoholu jest bowiem bezspornie sprzeczne z

celem zatrudnienia na stanowisku kierowcy, gdzie trzeźwość jest podstawowym

warunkiem wykonywania tejże pracy”.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, opartej na obu podstawach,

wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1975 r.

poprzez błędną wykładnię, z której wynika, że stan nietrzeźwości automatycznie i

kategorycznie spowodował zerwanie więzi z pracą – bez względu na okoliczności

niniejszej sprawy oraz bez względu na stopień przyczynienia się poszkodowanego

do wypadku przy pracy oraz naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez dowolną, sprzeczną z zasadami logiki i

doświadczenia

życiowego

ocenę

materiału

dowodowego

oraz

brak

wszechstronnego rozważenia dowodów – w szczególności zeznań świadków, a w

konsekwencji przyjęcie, że zerwany został związek z pracą, jak również przez

pominięcie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu w postaci opinii biegłego

z zakresu techniki samochodowej na okoliczność stanu technicznego ciężarówki

celem stwierdzenia, czy stan ten nie stanowił przyczyny zewnętrznej wypadku.

Z tych względów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania za wszystkie

instancje.

W uzasadnieniu skargi wnioskodawczyni zarzuciła, że Sąd Okręgowy w

sposób nieuprawniony przyjął, że wprawienie się pracownika w stan nietrzeźwości

a priori przesądza o zerwaniu więzi z pracą – bez potrzeby badania okoliczności

faktycznych zdarzenia. Zaznaczyła, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 24 października 2007 r., I UK 127/07, że przedmiotowy wypadek powinien być

badany przez pryzmat art. 6 ust. 1 pkt. 3 ustawy wypadkowej z 1975 r., bowiem

wypadek nastąpił w czasie pozostawania w dyspozycji pracodawcy w drodze

między siedzibą zakładu pracy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego

ze stosunku pracy. Ponadto, jej zdaniem, Sądy obu instancji pominęły kwestię

ustalenia, czy poprzez wprawienie się w stan nietrzeźwości J. M. przyczynił się do

wypadku, bowiem podstawą odmowy świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego

powinien być nie tylko stan nietrzeźwości pracownika, ale także jego znaczne

przyczynienie się do wypadku przy pracy. W zakresie uchybień przepisom

postępowania skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu, że dowód z opinii

biegłego z zakresu techniki samochodowej na okoliczność stanu technicznego

ciężarówki celem stwierdzenia, czy stan ten nie stanowił przyczyny zewnętrznej

wypadku (np. pęknięcie opony), był nieprzydatny w sprawie. Ponadto Sądy obu

instancji oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy dokonały tego w sposób

dowolny, niezgodny z zasadą wyrażoną w art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia

przepisów postępowania. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (w wyniku

wykroczenia przez sąd drugiej instancji poza granice swobodnej oceny dowodów),

uchyla

się

spod

rozważań

w

postępowaniu

kasacyjnym

jako

dotyczący

bezpośrednio oceny dowodów. Zgodnie bowiem z art. 398 3 § 3 k.p.c., podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Wyklucza to możliwość oparcia skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia

art. 233 § 1 k.p.c., który bezpośrednio i dosłownie dotyczy oceny dowodów (por. np.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 marca 2008 r., I PK 244/07, LEX nr 465983, z

dnia 5 marca 2008 r., III UK 97/07, LEX nr 459225, z dnia 8 stycznia 2008 r. II PK

123/07, LEX nr 442862). Natomiast zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku

art. 391 § 1 k.p.c. wypełniony został nieadekwatną treścią. Uzasadniony on został

dowolną oceną dowodów i brakiem wszechstronnego rozważenia dowodów oraz

pominięciem wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu w postaci opinii

biegłego z zakresu techniki samochodowej na okoliczność stanu technicznego

ciężarówki celem stwierdzenia, czy stan ten nie stanowił przyczyny zewnętrznej

wypadku, a więc w istocie kwestionuje się i w tym zakresie ocenę dowodów, do

czego nie ma podstaw w postępowaniu kasacyjnym. Natomiast zarzut pominięcia

wniosku dowodowego wymagałby powołania art. 217 § 2 k.p.c. w związku z art.

391 § 1 k.p.c., czego skarżąca nie uczyniła, a stosownie do art. 398 13 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach

podstaw; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność

postępowania. Granice zaskarżenia wyznaczają zaś podstawy skargi kasacyjnej.

Niezależnie od tego, przy przyjęciu koncepcji zerwania więzi z pracą, kwestia, z

jakiej przyczyny do doszło do wypadku, pozostaje bez znaczenia. Jeśli zaś chodzi o

ewentualne przyczynienie się pracownika pozostającego w stanie nietrzeźwości do

wypadku przy pracy, to nie ma ono wpływu na uprawnienia członków rodziny

pracownika zmarłego w wyniku wypadku przy pracy, bowiem nawet przy znacznym

stopniu przyczynienia się pracownika zachowują oni prawo do świadczeń z ustawy

wypadkowej, a jedynie jest ich pozbawiony sam pracownik (art. 8 ust. 2 ustawy

wypadkowej z 1975 r.).

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy

wypadkowej z 1975 r. Judykatura Sądu Najwyższego przedstawia odmienne

poglądy co do kwestii czy wprowadzenie się pracownika w stan nietrzeźwości w

czasie wykonywania obowiązków pracowniczych wyłącza istnienie związku z pracą

w rozumieniu art. 6 ust. 1 i art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz art. 3 ust.

1 ustawy wypadkowej z 2002 r. W niektórych orzeczeniach Sąd Najwyższy

przyjmował, że stwierdzony sam stan nietrzeźwości pracownika stanowi podstawę

odmowy uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. Taki pogląd wyrażono w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1998 r., II UKN 355/98 (OSNAPiUS

2000 nr 2, poz. 69), zgodnie z którym wypadek, któremu uległ pracownik w drodze

do domu po wyjściu z pracy, gdzie wprowadził się w stan nietrzeźwości, nie jest

wypadkiem w drodze z pracy do domu w rozumieniu ustawy wypadkowej, gdyż

pracodawca nie tylko nie może dysponować osobą nietrzeźwego pracownika, ale

jest zobowiązany odmówić dopuszczenia go do pracy. Podobnie przyjął Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 7 marca 2007 r., I UK 127/05 (Lex nr 299138),

wywodząc, że samo fizyczne stawienie się w miejscu pracy nie wyczerpuje treści

obowiązku świadczenia pracy, jeżeli pracownik nie jest gotowy do jej wykonywania.

Świadczenie pracy w rozumieniu ustawy wypadkowej nie może być rozumiane jako

samo przebywanie w zakładzie pracy, fizyczna tam obecność pracownika, ale

pozostawanie pracownika w dyspozycji pracodawcy. Warunkiem pozostawania w

dyspozycji pracodawcy jest gotowość pracownika do pracy - subiektywny zamiar

wykonywania pracy i obiektywna możliwość jej świadczenia. W obu tych

orzeczeniach podkreślono, że nietrzeźwość pracownika wyłącza z istoty rzeczy

jego gotowość do pracy. Istnieją także orzeczenia wyraźnie wypowiadające się

przeciwko takiej koncepcji (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5

marca 2003 r., II UK 194/02, OSNP 2004 nr 8, poz. 143 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 27 października 2007 r., I UK 127/07, OSNP 2008 nr 23-24,

poz. 365). Taki też pogląd wyrażany był w dawniejszym orzecznictwie (por. wyrok z

dnia 27 marca 1979 r., III PR 16/79, LexPolonica nr 321579). Z argumentacji

uzasadniającej takie stanowisko wynika, że o tym, czy spożywanie alkoholu w

czasie i miejscu świadczenia pracy bądź w drodze z pracy do domu, prowadzi do

zerwania normatywnego związku z pracą lub z odbywaniem drogi z pracy do domu,

decydują okoliczności konkretnej sprawy. W ustawie wypadkowej nie ma bowiem

regulacji pozwalających wykreować regułę, według której stan nietrzeźwości

pracownika w pracy, bądź w drodze do pracy lub drodze powrotnej do domu,

niejako automatycznie unicestwia normatywny związek zdarzenia z wykonywaniem

obowiązków pracowniczych lub z pokonywaniem drogi do pracy lub z pracy.

Przeciwnie, w takich przypadkach istnieje możliwość pozbawienia świadczeń z

ustawy

wypadkowej

poszkodowanego

pracownika,

który

będąc

w

stanie

nietrzeźwości przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku (art. 8

ust. 2 ustawy wypadkowej z 1975 r., w aktualnym stanie prawnym wynika ona z art.

21 ust. 2 ustawy wypadkowej z 2002 r.). Oznacza to, że stan nietrzeźwości

poszkodowanego pracownika, który wykonuje obowiązki pracownicze, bądź

odbywa najkrótszą i nieprzerwaną drogę do pracy lub z pracy, nie przekreśla

automatycznie związku zdarzenia (wypadku) ze świadczeniem pracy, bądź z

pokonywaniem drogi do pracy lub z pracy. Związek z pracą w rozumieniu obu tych

ustaw nie ma charakteru związku przyczynowego, lecz stanowi związek

normatywny. Zerwanie tego związku następuje wówczas, gdy pracownik spożywa

alkohol zamiast wykonywania obowiązków pracowniczych, np. pracownik ulega

wypadkowi w czasie i miejscu pracy, której w ogóle nie świadczy, uchylając się od

jej wykonywania lub bezczynnie przebywając w miejscu pracy tylko w celu

spożywania alkoholu, bądź po odsunięciu go od świadczenia pracy ze względu na

stan nietrzeźwości.

Powyższe stanowisko oznacza co do zasady, że jeżeli pracownik wykonuje

obowiązki pracownicze w stanie nietrzeźwości, to nie przysługują mu świadczenia z

ubezpieczenia wypadkowego, tylko wówczas, gdy - będąc w stanie nietrzeźwości

lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku (art. 21 ust. 2

ustawy wypadkowej z 2002 r., podobnie art. 8 ust. 2 ustawy wypadkowej z 1975 r.).

Równocześnie świadczenia wypadkowe przysługują zawsze członkom rodziny

zmarłego pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy bądź w drodze do pracy

lub z pracy, bez względu na jego stopień przyczynienia się do spowodowania

wypadku.

Wbrew zarzutom skarżącej nie sposób uznać, że Sąd Okręgowy przyjął, że

pozostawanie zmarłego męża wnioskodawczyni pod wpływem alkoholu w sposób

automatyczny i kategoryczny spowodowało zerwanie normatywnego związku z

pracą - bez względu na okoliczności zaistniałe w niniejszej sprawie. Po pierwsze,

przejął on od Sądu Rejonowego jego ustalenia faktyczne i ich ocenę, z której

wynika, że nie sam stan nietrzeźwości pracownika przesądził o zarwaniu więzi z

pracą. W ocenie tej w pierwszej kolejności podkreślono to, że w chwili zdarzenia

mąż wnioskodawczyni przemieszczał się odwrotnym kierunku niż wynikało to z

wydanej mu dyspozycji, co w ogóle poddaje w wątpliwość (niezależnie od stanu

nietrzeźwości), że w chwili wypadku wykonywał swoje obowiązki służbowe, które

miały polegać na dostarczeniu naczepy do Urzędu Celnego w W. Drugą

okolicznością, która zadecydowała o przyjętym stanowisku było to, że J. M.

dysponował samodzielnie swoim czasem od momentu wyjazdu z miejscowości M.,

bowiem jedynym jego zadaniem było dostarczenie naczepy do W. następnego dnia

rano i nie wiadomo, jakimi czynnościami zajmował się on w dniu wypadku od godz.

1000 do godz. 1940. Stan nietrzeźwości dla Sądu Rejonowego stanowił zatem jeden

z elementów stanu faktycznego i jednocześnie jeden z argumentów, wcale nie

najważniejszy, wskazujący na brak związku między czynnościami wykonywanymi

przez zmarłego w chwili wypadku a pracą. Sąd Okręgowy jedynie przesunął akcent

argumentacji na stan nietrzeźwości, wywodząc, że: „W takich okolicznościach

faktycznych, gdy kierowca wykonuje swoje obowiązki pracownicze w stanie

nietrzeźwości nie ulega najmniejszej wątpliwości, że dochodzi do zerwania więzi z

pracą. Podjęcie czynności kierowcy pod wpływem alkoholu jest bowiem bezspornie

sprzeczne z celem zatrudnienia na stanowisku kierowcy, gdzie trzeźwość jest

podstawowym warunkiem wykonywania pracy”. Jednakże również i pozostałe

względy, wskazane wyżej, zadecydowały o rozstrzygnięciu. Takie zaś stanowisko,

że wszystkie, wskazane wyżej, okoliczności sprawy, świadczą o zerwaniu więzi z

pracą, nie budzi wątpliwości – w szczególności uzasadnia je kierunek, w którym

poruszał się mąż wnioskodawczyni, odwrotny niż do W., która miała stanowić etap

docelowy zleconego zadania.

Nieuzasadniony jest również pogląd skarżącej, że przedmiotowy wypadek

powinien być badany przez pryzmat art. 6 ust. 1 pkt. 3 ustawy wypadkowej z 1975

r., bowiem wypadek nastąpił w czasie pozostawania w dyspozycji pracodawcy w

drodze między siedzibą zakładu pracy a miejscem wykonywania obowiązku

wynikającego ze stosunku pracy, z powołaniem się stanowisko wyrażone w wyroku

I UK 127/07. W tamtej sprawie pracownik został oddelegowany wraz z innymi

pracownikami do pracy miejscowości, gdzie wykonywał prace murarskie; wypadek

nastąpił w drodze powrotnej, w czasie której pracownik ten nie wykonywał swoich

zwykłych czynności wynikających ze stosunku pracy, pozostawał natomiast w

dyspozycji pracodawcy. W niniejszej sprawie wypadek zdarzył się podczas

kierowania przez pracownika pojazdem mechanicznym, co, gdyby nie okoliczności

niniejszej sprawy, stanowiłoby wykonywanie jego normalnych obowiązków

wynikających z zajmowanego stanowiska – kierowcy konwojenta w rozumieniu art.

6 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej.

Z tych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 398 14 k.p.c. orzekł jak w

sentencji.