Supreme Court rules labor appeal complaints are free from court fees under the Civil Costs Act.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that complaints regarding delays in labor and social security court proceedings are exempt from court fees. The insured party argued for a fee waiver based on the specific statute governing such complaints, while the opposing view suggested a general fee structure applied. The court determined that the Civil Costs Act's closed list of feeable acts excludes these specific labor appeals, thereby granting a full exemption.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; Art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki: Complaints for delay in labor and social security proceedings are exempt from court fees under the Civil Costs Act.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 6 września 2006 r.
III SPZP 2/06
Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Zbigniew Hajn, Zbigniew Myszka.
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2006 r. sprawy ze skargi
Wandy K. na przewlekłość postępowania Sądu Okręgowego w Bydgoszczy [...] zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 1 czerwca 2006 r. [...]
„1. czy przepis art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167 poz. 1398) stanowi zamknięty katalog środków
zaskarżenia, od których ubezpieczony jest zobowiązany do uiszczenia opłaty podstawowej i czy nie przysługuje w myśl ust. 2 art. 100 tej ustawy możliwość zwolnienia
od jej uiszczenia?
2. czy istnieje możliwość zwolnienia ubezpieczonego od opłaty stałej od skargi
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki, o której mowa w art. 17 ustawy z dnia 17.06.2004 r. (Dz.U.
Nr 179 poz. 1843)? Jeżeli nie, to czy opłatą podstawową, o której mowa w art. 100
ust. 2 ustawy o kosztach sądowych jest opłata podstawowa określona w art. 36 tej
ustawy czy też opłata stała określona w art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. ?”
podjął
uchwałę:
Skarga na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wniesiona przez ubezpieczonego w sprawie
odwołania rozpoznawanego przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest
wolna od opłat (art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398).
Uzasadnienie
Rozpatrywane zagadnienie prawne zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny-Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku, który rozpoznaje apelację ubezpieczonej Wandy K. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 14 kwietnia 2005 r. oddalającego odwołanie ubezpieczonej od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w B. w sprawie przyznania emerytury. W toku trwającego postępowania apelacyjnego w dniu 13 kwietnia
2006 r. ubezpieczona złożyła skargę na przewlekłość postępowania sądowego w
trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa
strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
(Dz.U. Nr 179, poz. 1843). Sąd Apelacyjny działający, jak należy przyjąć w ramach
postępowania apelacyjnego, skoro postępowanie ze skargi na przewlekłość postępowania jest postępowaniem incydentalnym, w sprawie której dotyczą zarzuty skargi
(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004
r., III SPP 42/04), rozpoznając wniosek skarżącej o zwolnienie jej od opłaty od skargi,
do której uiszczenia w kwocie 30 zł na podstawie art. 36 ustawy o kosztach sadowych ubezpieczona została wezwana - uznał, że wyłoniło się zagadnienie prawne
budzące poważne wątpliwości.
Zagadnienie to, w postanowieniu Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 czerwca 2006 r. zostało sformułowane w dwóch pytaniach: 1) czy przepis art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sadowych w
sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398) stanowi zamknięty katalog środków
zaskarżenia, od których ubezpieczony jest zobowiązany do uiszczenia opłaty podstawowej i czy nie przysługuje w myśl ust. 2 art. 100 tej ustawy możliwość zwolnienia
od jej uiszczenia ? 2) czy istnieje możliwość zwolnienia ubezpieczonego od opłaty
stałej od skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, o której mowa w art. 17 ustawy z dnia 17
czerwca 2004 r. (Dz.U. Nr 179, poz. 1843)? Jeżeli nie, to czy opłatą podstawową o
której mowa w art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach sadowych jest opłata podstawowa
określona w art. 36 tej ustawy, czy też opłata stała określona w art. 17 ustawy z dnia
17 czerwca 2004 r.?
W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2005 r., III SPP 109/04, stwierdzającą, że skarga strony
na naruszenie prawa do rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy o roszczenia pracownika ze stosunku pracy jest wolna od opłaty stałej (100 zł), o której jest
mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Stanowisko przyjęto na tle
art. 263 § 1 k.p., któremu, jako przepisowi szczególnemu (lex specialis) przyznano
pierwszeństwo przed art. 17 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. Tymczasem z dniem
1 kwietnia 2006 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), która w art. 127 uchyliła art. 263 k.p. W rozdziale 3 tej ustawy został uregulowany zakres opłat w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 36 stanowi, że
w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i w sprawach odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych pobiera się opłatę podstawową
w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Na tle tego przepisu według Sądu Apelacyjnego - pojawia się zagadnienie - czy przepis ten określa zamknięty katalog środków zaskarżenia, od których ubezpieczony jest zobowiązany do
uiszczenia opłaty oraz czy istnieje możliwość uzyskania zwolnienia od tej opłaty, czy
też w myśl ust. 2 art. 100 ustawy o kosztach taka możliwość nie przysługuje. Na
podstawie art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych strona w całości zwolniona od kosztów sądowych z mocy
ustawy nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa. Z kolei ust. 2 wskazanego przepisu stanowi, że Sąd może
zwolnić stronę od kosztów sądowych w całości. Strona, której sąd przyznał całkowite
zwolnienie od kosztów sądowych, ma obowiązek uiścić opłatę podstawową, o której
mowa w art. 14, od wszystkich pism podlegających opłacie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W rozpatrywanej sprawie w związku z wniesieniem skargi na przewlekłość
postępowania powstaje zagadnienie, w jakiej wysokości ubezpieczony wnoszący
skargę winien uiścić opłatę; czy zgodnie z art. 36 ustawy o kosztach w kwocie 30 zł
uwzględniając przepis art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość (stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym), czy też opłatę określoną w art.
17 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość w wysokości 100 zł ? Ponadto, czy od
uiszczenia opłaty sądowej od skargi na przewlekłość przysługuje zwolnienie ?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W powołanej wyżej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), znajduje się
przekonywujące wyjaśnienie charakteru prawnego postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania, że postępowanie to nie toczy się w odrębnej sprawie, lecz
jest częścią postępowania co do istoty sprawy. Jest w stosunku do sprawy zasadniczej, tej sprawy której skarga zarzuca przewlekłość, postępowaniem incydentalnym
(wpadkowym). Wynika to przede wszystkim z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca
2004 r., który stanowi podstawę dla stosowania do postępowania toczącego się na
skutek skargi, przepisów o postępowaniu zażaleniowym obowiązujących w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Postępowanie ze skargi na przewlekłość nie jest więc
samodzielnym postępowaniem, lecz środkiem przeciwdziałania przewlekłości postępowania w danej sprawie sądowej w trakcie jej biegu.
Postępowanie ze skargi na przewlekłość - jak w sprawie, w której powstało
rozpatrywane zagadnienie prawne - jest częścią (incydentalnym postępowaniem)
postępowania w sprawie wynikającej z odwołania ubezpieczonej od decyzji organu
rentowego; jest elementem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Inaczej mówiąc, w nawiązaniu do wskazanej przez Sąd Apelacyjny uchwały Sądu Najwyższego
z dnia 19 stycznia 2005 r., III SPP 109/04, z identycznych powodów, dla których
przyjęto w tej uchwale, że postępowanie w sprawie o roszczenia pracownika ze stosunku pracy nie traci takiego charakteru przez wniesienie skargi na przewlekłość postępowania - należy taką samą konsekwencję incydentalności skargi odnieść do postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych wynikającej z odwołania
ubezpieczonej do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Powyższe założenie jest fundamentem rozstrzygnięcia przedstawionych problemów z zakresu nowej ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych. Z art.
96 ust. 1 pkt 4 tej ustawy (ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.) jasno wynika, że nie tylko
pracownik wnoszący powództwo, ale i strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i
ubezpieczeń społecznych korzystają z ustawowego - z mocy tego przepisu - zwolnienia od kosztów sądowych (nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, z
zastrzeżeniem art. 35 i 36). Pozostawiając na razie wyjaśnienie tych zastrzeżeń
należy wskazać na art. 100 ust. 1 tej ustawy, który definiuje zwolnienie od kosztów z
mocy ustawy. Stosownie do tego przepisu nie może być wątpliwości co do tego, że
strona zwolniona w całości od kosztów sądowych z mocy ustawy (a więc w szczególności pracownik i strona, o których mowa w art. 96 ust. 1 pkt 4) nie uiszcza opłat
sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa.
Przechodząc do wzmiankowanych zastrzeżeń, które dla spraw z zakresu
ubezpieczeń społecznych i spraw odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, zawiera art. 36 ustawy należy stwierdzić, że na podstawie tego
przepisu pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 złotych, ale wyłącznie od wymienionych w tym przepisie czynności procesowych, to jest od apelacji, zażalenia,
skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia. Tak więc zakres zwolnienia od kosztów sądowych z mocy ustawy w odniesieniu do spraw odwołań do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych jest określony
w art. 100 ust. 1 i art. 36 ustawy, stosownie do których strona wnosząca odwołanie,
w całej sprawie toczącej się w zakresie odwołania, a więc także z objęciem incydentalnego postępowania ze skargi na opieszałość sądu, nie uiszcza opłat sądowych, za
wyjątkiem opłaty podstawowej w kwocie 30 złotych. Z kolei zakres pobierania opłaty
podstawowej jest ograniczony do czynności wymienionych kazuistycznie i w katalogu
zamkniętym. O „zamknięciu” listy czynności procesowych, od których - stosownie do
art. 36 ustawy - pobiera się opłatę podstawową świadczy w sposób niebudzący wątpliwości interpretacyjnych brzmienie przepisu, w którym wymienienie przypadków
pobierania opłaty podstawowej poprzedza słowo „wyłącznie”. Jednoznaczność tego
słowa dodatkowo wzmacnia, omówione wyżej zdefiniowanie zwolnienia od kosztów
sądowych z mocy ustawy (art. 100 ust. 1), jako zwolnienia w całości od uiszczenia
opłat sądowych, do którego - na zasadzie wyjątku („zastrzeżenia” z art. 36 w związku
z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy) - wprowadzono tylko wyjątkowe ograniczenie. Opłata
podstawowa, o której mowa w art. 36 ustawy jest - można powiedzieć - wyjątkową w
dwóch aspektach. Po pierwsze jest wyjątkiem od zasady zwolnienia w całości od
uiszczenia opłat sądowych. Po drugie ma ściśle określony zakres zastosowania.
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r.
została wydana już po wejściu w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki, która - jak to wyżej wskazano - określiła postępowanie ze
skargi jako część postępowania w sprawie, której skarga dotyczy. Brak w katalogu
przypadków, w których pobiera się opłatę podstawową w sprawach odwołań rozpo-
znawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, wymienienia skargi, o której
mowa w ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. oznacza, że ustawodawca tego przypadku nie wyłączył z zasady zwolnienia strony wnoszącej odwołanie w całości od uiszczenia opłat sądowych.
Jeżeli chodzi o drugie z pytań postawionych przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, które dotyczy możliwości zwolnienia ubezpieczonego od opłaty stałej od skargi
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, to
odpowiedź na to pytanie staje się bezprzedmiotową, skoro wskazany w pytaniu art.
17 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., nie ma zastosowania do strony, która - w myśl
omówionego wyżej art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a więc nie jest obowiązana także do uiszczenia opłaty, którą w innych sprawach pobiera się od skargi.
W powoływanej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2005 r., III
SPP 109/04, wskazuje się na wyłączenie w sprawie ze stosunku pracy art. 17 ust. 1
ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. ze względu na art. 263 § 1 k.p. będący przepisem
lex specialis. Dokładnie te same względy przemawiają za zastosowaniem art. 96 ust.
1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w
odniesieniu do strony wnoszącej odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych - jako przepisu szczególnego, wyłączającego w tym zakresie zastosowanie art.
17 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne jak w uchwale.