Supreme Court allows attorney fees from State for delay complaint, ruling creditor is not a party to delay proceedings.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that attorney fees incurred by a debtor in a delay complaint must be paid by the State, not the creditor. The debtor argued for costs against both the creditor and the State, but the Court determined the State, not the creditor, is the proper opposing party in delay proceedings. Consequently, the Court ordered the State to pay the attorney fees to the debtor.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki; art. 10 ust. 1; art. 10 ust. 3; art. 98 k.p.c.: When a delay complaint is filed against the State, the State is the opposing party, and the losing party (the State) must bear the costs of the delay proceedings, excluding the creditor from the main execution.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 21 czerwca 2006 r.
III SPZP 1/06
Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn,
Andrzej Wróbel (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2006 r.
sprawy ze skargi Piotra Z. na przewlekłość postępowania w sprawie prowadzonej
przez Sąd Rejonowy w Lesznie w związku ze skargą dłużnika na czynności komornika w toku prowadzonej egzekucji [...], zagadnienia prawnego przekazanego przez
Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 maja 2006 r. [...]
„Czy w świetle ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej
zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843) dopuszczalne jest uwzględnienie wniosku o zasądzenie kosztów adwokackich, a jeśli tak to w jakiej wysokości i kogo obowiązek poniesienia tych kosztów obciąża ?”
p o d j ą ł uchwałę:
Sąd uwzględniający skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zasądza od
Skarbu Państwa, na żądanie strony reprezentowanej w tym postępowaniu
przez adwokata, koszty zastępstwa procesowego należne za prowadzenie
spraw w postępowaniu zażaleniowym.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego i prawnego. W dniu 28 marca 2006 r. dłużnik reprezentowany przez adwokata wniósł do Sądu Okręgowego w Poznaniu skargę na
przewlekłość postępowania sądowego wywołanego skargą na czynności komornika,
toczącego się przed Sądem Rejonowym w Lesznie. W skardze dłużnik domagał się
zasądzenia solidarnie od wierzycielki oraz od Skarbu Państwa kwoty 300 zł tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu wywołanym skargą na
przewlekłość. Żądanie zasądzenia kosztów adwokackich oparto na przepisach
ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179,
poz. 1843) oraz § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163,
poz. 1348 ze zm.).
Sąd Okręgowy rozpoznając skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego wskutek wniesienia skargi na czynności komornika, powziął wątpliwości związane z dopuszczalnością zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w sprawie
wywołanej skargą na przewlekłość postępowania.
Wątpliwości Sądu Okręgowego wynikają z „braku podstawy prawnej” dla zasądzania kosztów. Sąd wskazał, iż praktyka sądowa nie jest jednolita. Zdarzają się
przypadki zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art. 8 ust. 2
ustawy o skardze oraz § 13 ust. 3 pkt. 1 w związku z § 4 ust. 1 i § 6 pkt. 2 rozporządzenia. W większości przypadków składy orzekające Sądu Okręgowego oddalają
jednak takie wnioski. W związku z powyższym Sąd Okręgowy w Poznaniu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1.Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego wymaga uprzedniego rozważenia trzech szczegółowych kwestii prawnych, a mianowicie, czy w postępowaniu w sprawie przewlekłości postępowania dopuszczalne jest uwzględnienie
przez sąd rozpoznający skargę wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, a jeśli tak, to w jakiej wysokości koszty te powinny być zasądzane i kogo obciąża obowiązek zapłaty tych kosztów.
2. Ogólnie należy stwierdzić, że ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843, dalej jako „ustawa”), przewiduje
jedynie zwrot opłaty stałej uiszczonej od skargi, którą sąd uwzględnił (art. 17 ust. 3
ustawy). Nie oznacza to jednak, że jest to regulacja zupełna i wyczerpująca w zakresie dotyczącym kosztów procesu, a strona tego postępowania nie może żądać
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie bowiem z przepisem art. 8 ust. 2
ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na
skutek skargi sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Nie ulega wątpliwości, że powyższe odesłanie obejmuje nie tylko zasady i tryb postępowania, którego skarga dotyczy, ale także koszty tego postępowania, w tym koszty zastępstwa procesowego
(por. postanowienie SN z dnia 8 marca 2005 r., III SPP 34/05, OSNP 2005 nr 20,
poz. 327; postanowienie z dnia 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, niepublikowane;
postanowienie SN z dnia 4 lutego 2005 r., III SPP 11/05, OSNP 2005 nr 16, poz.
260).
3. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu zażaleniowym
nie regulują zagadnienia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zgodnie z art.
397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia
stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym. Przepisy Kodeksu
postępowania cywilnego o postępowaniu apelacyjnym również nie normują zagadnienia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, więc zgodnie z kolejnym odesłaniem zawartym w art. 391 § 1 k.p.c. należy stosować odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, czyli przepisy o kosztach procesu (art. 98 i
nast. k.p.c.). Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie należy uznać za
utrwalone (postanowienie SN z dnia 8 marca 2005 r., III SPP 34/05; postanowienie
SN z dnia 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Nie stosuje się jednak przepisu art. 108
k.p.c. ustanawiającego zasadę, że sąd rozstrzyga o kosztach, w tym o zwrocie
kosztów zastępstwa procesowego, dopiero w orzeczeniu kończącym sprawę w danej
instancji. Stanowisko to ma potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym zasądza się lub odmawia zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego poprzez odpowiednie zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania
cywilnego w związku z art. 8 ust. 2 ustawy ( postanowienie SN z 8 marca 2005 r., III
SPP 34/05; postanowienie SN z 15 lipca 2005 r., III SPP 121/05, OSNP 2006 nr 5-6,
poz. 103; postanowienie SN z 3 czerwca 2005 r., III SPP 107/05, OSNP 2006 nr 1-2,
poz. 32; postanowienie SN z 12 maja 20005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005 nr 23,
poz. 384; postanowienie z 22 marca 2005 r., III SPP 52/05; postanowienie z dnia 12
maja 2005 r., III SPP 96/05).
4. Zasady zwrotu kosztów w postępowaniu egzekucyjnym normuje art. 770
k.p.c., zgodnie z którym dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do
celowego przeprowadzenia egzekucji. Koszty egzekucyjne obejmują: opłaty, ryczałt
kancelaryjny i wydatki poniesione przez komornika oraz należności pełnomocnika,
jeżeli strona była reprezentowana przez adwokata (radcę prawnego) w postępowaniu
egzekucyjnym (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 1996 r., III
CZP 80/96, OSNC 1996 nr 11, poz. 148). W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29
lutego 1996 r., III CZP 17/96, przyjęto, że w sprawie ze skargi na czynności komornika o kosztach postępowania orzeka sąd na podstawie art. 770 k.p.c. stosując odpowiednio (art. 13 § 2 k.p.c.) w niezbędnym zakresie przepisy o zwrocie kosztów
procesu (art. 98-110 k.p.c.). W związku z tym wskazane wyżej zasady i tryb zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu w sprawie przewlekłości postępowania dotyczą także przewlekłości wywołanej działaniem lub bezczynnością sądu
w postępowaniu egzekucyjnym (art. 1 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2 ustawy i art.
770 k.p.c.).
5. W konkluzji tej części rozważań należy zatem stwierdzić, że strona postępowania w sprawie przewlekłości postępowania cywilnego (postępowania egzekucyjnego przed sądem) może żądać zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
6. Kolejną kwestią prawną jest problem, w jakiej wysokości należy zasądzać
koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu w sprawie przewlekłości postępowania. Z odesłania zawartego w art. 8 ust. 2 ustawy wynika, że do ustalania wysokości kosztów zastępstwa procesowego strony przez adwokata, jak w sprawie niniejszej, należy stosować odpowiednio te przepisy o opłatach za czynności adwokackie,
które dotyczą czynności adwokata w postępowaniu zażaleniowym (§ 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.), dalej jako rozporządzenie. W przypadku, gdy skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zostanie wniesiona
przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wówczas koszty nieopłaconej pomocy
prawnej ponosi Skarb Państwa w wysokości określonej w § 19 powyższego rozporządzenia.
7. Pozostaje do rozważenia, którą ze stron obciąża obowiązek zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego. Wymaga to wyjaśnienia struktury podmiotowej postępo-
wania w sprawie przewlekłości, czyli określenia stron (uczestników na prawach
strony) uczestniczących w tym postępowaniu, to zaś z kolei wymaga wyjaśnienia
charakteru prawnego tego postępowania. W związku z tym należy podnieść, że w
orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że „postępowanie w sprawie
przewlekłości postępowania jest postępowaniem incydentalnym (wpadkowym) w
ramach postępowania co do istoty sprawy. Postępowanie ze skargi na przewlekłość
nie jest więc samodzielnym postępowaniem zmierzającym do stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego odszkodowania (zadośćuczynienia). Jego celem jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowania w
trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie „odpowiedniej sumy pieniężnej” jako
wstępnej (tymczasowej) rekompensaty. W istocie rozpoznanie skargi nie ma samodzielnego przedmiotu, lecz jest jedynie elementem postępowania co do istoty
sprawy” (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia
17 listopada 2004 r., III SPP 42/04, OSNP 2005 nr 5, poz. 71). W orzecznictwie SN
wypowiedziano także odmienny pogląd, że „w sensie prawnoprocesowym” postępowanie ze skargi na przewlekłość postępowania ma jednak charakter postępowania
odrębnego względem „postępowania w określonej sprawie”, którego ono dotyczy: (a)
odmienny jest bowiem przedmiot i cel tego postępowania (art. 2 i art. 6 ustawy), (b)
toczy się ono pomiędzy innymi stronami i inny jest sąd właściwy do rozpoznania tej
skargi (art. 3 i art. 10 ustawy), (c) w postępowaniu tym w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie „należy stosować odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym, obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy” (art. 8 ust. 2
ustawy), a ponadto (d) ustawodawca przesądził równocześnie i o tym, że wydane w
wyniku tego postępowania „postanowienie uwzględniające skargę wiąże sąd w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, co do stwierdzenia
przewlekłości postępowania” (art. 15 ust. 2 ustawy - skutek prejudycjalny) i wreszcie,
co nie mniej istotne, (e) właściwymi w sprawach ze „skargi na przewlekłość postępowania” są wyłącznie sądy i toczy się ono „od początku do końca” przed sądami (uzasadnienie uchwały z dnia 28 czerwca 2005 r., III SPZP 1/05, OSNP 2005 nr 19, poz.
312). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze pytanie prawne podziela
prawną argumentacją przytoczoną w uzasadnieniu uchwały SN z dnia 28 czerwca
2005 r., III SPZP 1/05 i przychyla się do stanowiska, że postępowanie w sprawie
przewlekłości postępowania jest postępowaniem odrębnym w stosunku do postępo-
wania głównego, co oznacza, że krąg podmiotów tego postępowania może być inny
niż postępowania głównego (postępowania w określonej sprawie).
8. Ustawa określa w sposób autonomiczny wobec przepisów Kodeksu postępowania cywilnego krąg uczestników postępowania w sprawie przewlekłości postępowania. Przepisy ustawy określają w szczególności, kto może być stroną skarżącą
(uprawnionym do wniesienia skargi) w postępowaniu w sprawie przewlekłości postępowania. Zgodnie z art. 10 pkt 5 ustawy uprawnionym do wniesienia skargi jest
strona, interwenient uboczny i uczestnik postępowania cywilnego, a w postępowaniu
egzekucyjnym oraz w innym postępowaniu dotyczącym wykonania orzeczenia sądowego - strona oraz inna osoba realizująca swoje uprawnienia w tym postępowaniu
(art. 10 pkt 7 ustawy). Jak trafnie przyjął Sąd Najwyższy w niepublikowanym postanowieniu z dnia 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05, strona przeciwną w postępowaniu
w sprawie przewlekłości postępowania jest Skarb Państwa - prezes tego sądu, którego działanie lub bezczynność według twierdzeń skarżącego spowodowała przewlekłość postępowania (art. 10 ust. 1 ustawy). Należy zatem przyjąć, że stronami
postępowania w sprawie przewlekłości postępowania w istocie są skarżący i Skarb
Państwa, który zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy występuje w postępowaniu ze skargi
na przewlekłość na prawach strony (postanowienie z 6 stycznia 2006 r., III SPP
154/05). Zachowaniem prowadzącym do wniesienia skargi na przewlekłość postępowania jest zachowanie sądu - organu państwa. Wynika to w sposób wyraźny z art. 1
ustawy, który jednoznacznie stanowi, iż przedmiotem postępowania ze skargi na
przewlekłość jest nieuzasadniona zwłoka w rozpoznaniu sprawy wywołana działaniem sądu lub jego bezczynnością. Przepisów ustawy nie stosuje się zatem do przypadków zwłoki w rozpoznaniu sprawy spowodowanej zachowaniem drugiej strony
postępowania głównego.
9. Odnosząc powyższe założenie do materii stanowiącej przedmiot niniejszego zagadnienia prawnego należy stwierdzić, iż stroną postępowania w sprawie
przewlekłości postępowania, gdy skargę na naruszenie prawa do rozpoznania
sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w sądowym postępowaniu egzekucyjnym wniósł
dłużnik nie jest wierzyciel. Nie ma zatem podstaw, by kosztami postępowania wywołanymi wniesieniem skargi dłużnika na przewlekłość postępowania obciążać wierzyciela-stronę postępowania głównego. Zdaniem Sądu Najwyższego zasadne jest rozliczenie kosztów postępowania ze skargi na przewlekłość między jego stronami, a nie
między stronami postępowania głównego. Nie można bowiem stosować wprost
wszystkich przepisów dotyczących postępowania zażaleniowego (postanowienie SN
z dnia 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05, niepublikowane).
10. Sąd Najwyższy stwierdza, iż rozliczenie takie może nastąpić tylko w postanowieniu rozpoznającym skargę, ponieważ postanowienie to kończy postępowanie
odrębne między podmiotami, które nie są stronami postępowania głównego. Postanowienie to powinno więc zawierać rozstrzygnięcie o kosztach postępowania między
skarżącym, a Skarbem Państwa (postanowienie SN z dnia 6 stycznia 2006 r., III SPP
154/05).
11. Obowiązek zwrotu kosztów zastępstwa procesowego ciąży (zgodnie z art.
98 k.p.c.) na stronie przegrywającej sprawę. Odpowiednie zastosowanie art. 98 k.p.c.
oznacza, iż w przypadku, gdy sąd uwzględni skargę ( art. 12 ust. 2-4 ustawy), wówczas zasądza na rzecz skarżącego na jego żądanie od Skarbu Państwa oznaczoną
kwotę tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu w sprawie
przewlekłości postępowania (art. 8 ust. 2 ustawy w związku z art. 98 k.p.c.). Sąd nie
może zatem obciążyć tymi kosztami wierzyciela (art. 770 k.p.c.), który nie jest stroną
tego postępowania.
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione
zagadnienie prawne jak w uchwale.