Veterans' rights denied for 1944-56 MLO service as it was classified as public security service.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed Gaston S.'s extraordinary review appeal regarding his veterans' rights. The court held that service in the People's Militia (MLO) between 1944 and 1956 constituted public security service, not combatant activity. Consequently, the applicant failed to meet the statutory exceptions required to claim veteran status for that period.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach; Art. 1 dekretu PKN o Milicji Obywatelskiej: Service in the People's Militia constitutes public security service, thereby excluding veterans' rights unless specific statutory exceptions regarding recruitment by resistance organizations or exclusively non-combatant duties are proven.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 11 stycznia 2002 r.
III RN 177/00
Uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pełnienia w latach
1944-56 służby, funkcji lub zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była
ona formacją służb bezpieczeństwa publicznego (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a
ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst:
Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. w związku z art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej, Dz.U. Nr 7, poz. 33).
Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski
(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2002 r. sprawy ze skargi
Gastona S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 3 lutego 1999 r. [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień
kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w
Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2000 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją
z dnia 15 października 1998 r. [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z
dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami
represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142,
poz. 950 ze zm.), pozbawił Gastona S. uprawnień kombatanckich przyznanych mu
przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w S. w dniu
28 grudnia 1977 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od
dnia 7 lutego 1945 r. do dnia 30 czerwca 1945 r. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że Gaston
S. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie
władzy ludowej podczas służby w szeregach Milicji Obywatelskiej we wskazanym
okresie, a ponieważ Milicja Obywatelska ani nie była częścią Wojska Polskiego, ani
też zmilitaryzowaną służbą państwową, to działalność w jej szeregach nie może być
uznana za działalność kombatancką lub równorzędną z działalnością kombatancką w
rozumieniu art. 1 ust. 2 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Następnie, w wyniku
ponownego rozpoznania sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób
Represjonowanych decyzją z dnia 3 lutego 1999 r. [...] utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję z dnia 15 października 1998 r.
W wyniku skargi Gastona S., Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2000 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3
lutego 1999 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 15 października 1998 r. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż ponieważ w rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, bowiem wskazuje na to również Kierownik
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu swojej
decyzji, że Gaston S. w okresie od dnia 7 lutego 1945 r. do dnia 30 czerwca 1945 r.
pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i „w czasie zatrudnienia w organach
MO brał udział między innymi w walkach z Niemcami w czasie walk o Poznań”, to
mając na uwadze dyspozycję art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach: „wskazany w uzasadnieniu decyzji pogląd, że jakakolwiek działalność w ramach Milicji Obywatelskiej
nie może być uznana za działalność kombatancką, a Milicja Obywatelska nie była
zmilitaryzowaną służbą państwową, jest zdaniem Sądu sprzeczny z przepisami art. 1
ust. 2 i art. 2 ustawy”. Równocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu
tego wyroku stwierdził także, że: po pierwsze – „mimo różnych ocen co do ustawowych powodów powołania MO, nie można przesądzić, że Gaston S. nie zasługuje na
przyznanie statusu kombatanta, skoro w konkretnej sytuacji, w ramach formacji, w
której służył, podejmował i uczestniczył w działaniach zmierzających do wyzwolenia z
pod okupacji niemieckiej, odzyskania suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego ”; oraz po drugie – „zgodnie z aktami prawnymi o jej utworzeniu, Milicja Obywatelska w walkach była służbą podobnie jak wojsko, zhierarchizowaną, umundurowaną, uzbrojoną, co w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego,
aprobowanego przez Sąd Najwyższy (patrz wyrok z 21.03.1996 r., III ARN 80/95), na
tle wykładni przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy uzasadnia pogląd, że osobom wykonującym określoną działalność, w tym wypadku zmierzającą do odzyskania i zachowania niepodległości Państwa, mogą być przyznane czy zachowane uprawnienia
kombatanckie”.
Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 25 października 2000 r. [...] wniósł
rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu AdministracyjnegoOśrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2000 r. [...], któremu zarzucił
rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o
Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 1 ust. 2
pkt 6 i art. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a w konsekwencji na
podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności,
że: po pierwsze – „Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w
rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Została
ona utworzona dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. (Dz.U. RP Nr 7, poz.
33) jako ‘publicznoprawna formacja Służby Bezpieczeństwa Publicznego’, podlegająca kierownikowi tego resortu. Formalnego rozdzielenia organizacyjnego i odrębnego
uregulowania formacji związanych z bezpieczeństwem publicznym dokonano dekretami z dnia 20 lipca 1954 r., ogłoszonymi w Dz.U. Nr 34, poz. 142 i 143. Milicja Obywatelska miała charakter służby porządkowej. Charakteryzowała ją dyspozycyjność,
posiadanie w bieżącej dyspozycji broni palnej, jednakże nie są to czynniki, które pozwalałyby zaliczyć ją do zmilitaryzowanych służb państwowych.”; po drugie - „wykonywanie jakichkolwiek zadań w ramach służby w M.O. nie jest zatem równoznaczne
ze spełnieniem warunków art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy. Stanowisko powyższe
podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 1999 r., III RN 93/99”; po
trzecie - „militaryzacja w okresie, o którym mowa w ustawie, miała ściśle określone
podstawy prawne. Wynikały one np. z ustawy z dnia 30 marca 1939 r. o komunikacji
w służbie obrony Państwa (Dz.U. RP Nr 29, poz. 195), na podstawie której PKWN
wydał w dniu 4 listopada 1944 r. dekret o militaryzacji Polskich Kolei Państwowych
(Dz.U. Nr 11, poz. 55). (...) stan ten został zmieniony ustawą z dnia 1 lipca 1949 r. o
zniesieniu militaryzacji Polskich Kolei Państwowych (Dz.U. Nr 42, poz. 305). Żadne
inne służby państwowe w tym okresie nie były zmilitaryzowane”. W piśmie z dnia 3
stycznia 2002 r., które do Sądu Najwyższego wpłynęło w dniu 8 stycznia 2002 r.,
Gaston S. wniósł o oddalenie rewizji nadzwyczajnej i podniósł, że: po pierwsze – w
postępowaniu mającym na celu pozbawienie go uprawnień kombatanckich pominięto
fakt jego działalności w okresie okupacji, w latach 1939 – 1945, której jednak dzisiaj
nie jest w stanie udokumentować; po drugie – z uprawnienia do dodatku kombatanckiego korzysta już 25 lat i dlatego, jak stwierdza: „z tytułu prawa nabytego, aktualne
przepisy i ustawy nie mogą mnie pozbawić tego prawa (...)”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby „które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu
działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze ‘uczestników walk o ustanowienie i
utrwalenie władzy ludowej’ lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art.
2 oraz w art. 4”. Z kolei, art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi wprawdzie, że
za działalność kombatancką uznaje się „udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w
walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych”, jednakże równocześnie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a
tej ustawy przesądza jednoznacznie o tym, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która: „w latach 1944 – 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji
Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych
ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”, chyba że osoba ta: albo przedłoży dowody, że do
wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy (art.
21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach), albo też przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o
których wyżej mowa, wykonywała „wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem
organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej” (art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach). W tej sytuacji, mając
na uwadze to, że Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr 7, poz. 33), miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby
państwowej, jednakże – z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu – była
ona „prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego”, stosownie do
wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, uprawnienia
kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944 – 1956 pełniły
służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te
przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy
o kombatantach.
W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Gaston S. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu swego udziału „w walkach o utrwalanie władzy ludowej w
1945 roku w ramach służby w organach MO”. Wprawdzie z dokumentacji zebranej w
postępowaniu dowodowym w tej sprawie wynika także, że w czasie swej służby w
organach Milicji Obywatelskiej (w okresie od marca 1945 r. do czerwca 1945 r.) brał
on również udział w walkach z Niemcami, to jednak okoliczność ta nie może stanowić podstawy dla przyznania mu uprawnień kombatanckich. Skoro bowiem Milicja
Obywatelska była „formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego”, to oznacza to, że
Gaston S. brał udział także w walkach z Niemcami jako osoba zatrudniona „w
strukturach Urzędu Bezpieczeństwa” (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach), a nie przedłożył wymaganych w takiej sytuacji dowodów (art. 21 ust. 3 ustawy
o kombatantach), które pomimo to umożliwiłyby mu korzystanie z uprawnień kombatanckich.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1 KPC
w związku z art.10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania
cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i
Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,
ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.