Tax exemption for R&D units does not cover agricultural business activities outside their core research tasks.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the extraordinary review filed by the Institute of Breeding and Acclimatization regarding a refusal of agricultural tax refunds. The court found that the Institute's agricultural production was a commercial activity distinct from its core research duties under the relevant statute. Consequently, the tax exemption was correctly denied as it applies only to primary research tasks, not to separate commercial agricultural operations.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 2 ust. 1 i 2 w związku z art. 18 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych; Tax exemptions for research and development units apply strictly to their primary research tasks and do not extend to separate commercial agricultural activities conducted for profit.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 7 czerwca 2001 r.
III RN 109/00
Zwolnienie podatkowe jednostki badawczo-rozwojowej nie obejmuje rolniczej działalności gospodarczej nie należącej do jej zadań podstawowych (art.
2 ust. 1 i 2 w związku z art. 18 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 44, poz. 194 ze zm.).
Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski
(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2001 r. sprawy ze skargi Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 16 lutego 1998 r. [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku rolnego za lata 94-96, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od
wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu
z dnia 24 września 1999 r. [...]
o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym rewizją nadzwyczajną wyrokiem z dnia 24 września 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu oddalił skargę Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R. na decyzję Samorządowego Kolegium
Odwoławczego w W. z dnia 16 lutego 1998 r. Decyzja ta została wydana w drugiej
instancji na skutek odwołania Instytutu od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. z
dnia 12 grudnia 1997 r., odmawiającej zwrotu podatku rolnego i leśnego za lata
1994-1996 i I ratę roku 1997. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w
mocy decyzję Burmistrza w części dotyczącej odmowy zwrotu podatku za lata 19941996 (co do kwoty 13.768,10 zł), natomiast uchyliło tę decyzję w części dotyczącej
pierwszego kwartału 1997 r. (co do kwoty 1627 zł) i w tym zakresie przekazało
sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie było ostateczne rozstrzygnięcie o odmowie zwrotu podatku uiszczonego - według skarżącego
nienależnie - za lata 1994-1996. Powołany wyżej wyrok NSA ma następujące podstawy, które - w zakresie wynikającym z rewizji nadzwyczajnej - przedstawiają się jak
następuje:
Organ pierwszej instancji odmówił zwrotu podatku rolnego za żądane okresy
wywodząc, iż na gruntach rolnych położonych na terenie Gminy W. w latach 19941997 strona nie prowadziła doświadczeń w ramach programów hodowlano-badawczych, zlecanych corocznie zgodnie z § 10 ust. 6 statutu Instytutu - w formie zlecenia
wewnętrznego. W prowadzonej w tych latach ewidencji nie wyodrębniono działalności, o której mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 44, poz. 194 ze zm.), a żądający zwrotu podatków Zakład Doświadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R.
nie posiada sporządzonego w poszczególnych latach wykazu przewidzianego w § 4
rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 sierpnia 1991 r. (Dz.U. Nr 72, poz. 318).
Zakład prowadził działalność wytwórczą w zakresie produkcji roślinnej, przynoszącą
rezultaty finansowe, a więc nie podlegającą zwolnieniu od podatku rolnego.
W decyzji organu odwoławczego zwrócono uwagę na fakt, iż nieprowadzenie
wspomnianej przez organ pierwszej instancji ewidencji wynikało z braku przewidzianego w § 10 pkt 6 statutu Instytutu zlecenia na prowadzenie prac badawczo-rozwojowych. W składanych deklaracjach podatkowych nie wykazano gruntów, na których
prowadzono by takie prace, w związku z czym w zasadzie cały areał przedstawiano
jako przeznaczony do uprawy w normalnej działalności rolniczej, także przewidzianej
w statucie Instytutu. Na tej podstawie działalność tę objęto opodatkowaniem.
Określeniu zakresu opodatkowania ma służyć ewidencja wyodrębnionej działalności,
gwarantująca przejrzystość co do tego, która działalność podlega opodatkowaniu, a
która nie. Takiej ewidencji podatnik nie prowadził deklarując opodatkowanie w
zasadzie wszystkich posiadanych gruntów, wyjąwszy niewielkie obszary zwolnione z
opodatkowania na podstawie przepisów o podatku rolnym (nieużytki, grunty VI
klasy). Dopiero w deklaracji na 1997 r. wyodrębniono grunty pod uprawami „specjalnymi”, od których nie deklarowano opodatkowania i grunty opodatkowaniem objęte.
Oznacza to - zdaniem organu odwoławczego - że w latach 1994 - 1996 podatek prawidłowo był przez stronę uiszczany. Kwestia podatku za 1997 r. znalazła się w rezultacie w odrębnym postępowaniu. Końcowo organ odwoławczy zaznaczał, iż wśród
uprawianych roślin były też takie, które w ogóle w zakres badań przewidzianych statutem Instytutu nie wchodziły
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił niekwestionowane okoliczności
faktyczne sprawy i podzielił podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Spornej kwestii
prawnej dotyczy następująca ocena. Zgodnie z art. 217 Konstytucji RP przyznawanie
ulg oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatku następuje w drodze ustawy.
Strona prawo do zwolnienia z obowiązku podatkowego w podatku rolnym wywodzi z
ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, a ściślej z treści jej art. 18 ust. 1.
Przepis ten ustanawia generalną zasadę, iż jednostka badawczo-rozwojowa jest
zwolniona od podatków. Treść tego przepisu zatem co do zasady wyłącza wskazany
w nim podmiot od jakiegokolwiek podatku. Wszakże ustęp 2 tego artykułu wprowadza odstępstwo od owej zasady, poddając na mocy art. 2 ust. 3 opodatkowaniu
działalność przykładowo w nim wymienioną oraz inną działalność gospodarczą bądź
usługową, choćby objętą przedmiotem działania tej jednostki. Nie ulega kwestii, że
zwolnienie w podatku odnosi się do jednostek badawczo-rozwojowych, zdefiniowanych jako państwowe jednostki organizacyjne wyodrębnione pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, tworzone w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych, których wyniki powinny znaleźć zastosowanie w określonych dziedzinach gospodarki narodowej i życia społecznego.
Ustawodawca dopuszcza też (art. 2 ust. 3) prowadzenie działalności gospodarczej
lub usługowej przez jednostki badawczo-rozwojowe, zwłaszcza polegającej na produkcji aparatury i urządzeń, lecz w oczywisty sposób wyłącza ten rodzaj aktywności
spod dobrodziejstw unormowań art. 18 ust. 1 uregulowaniem zawartym w ust. 2 tego
przepisu. W celu ustanowienia przejrzystości w działalności jednostek badawczorozwojowych, a w szczególności zagwarantowania realizacji celu do jakiego zostały
te podmioty przede wszystkim powołane, na podstawie delegacji wynikającej z przepisu art. 19 ustawy, rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 7 sierpnia 1991 r. w
sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej jednostek badawczo-rozwojowych (Dz.U. Nr 72, poz. 318) wprowadzono dalsze uściślenia zakresu ich funkcjonowania. I tak w § 2 in fine uregulowano źródła przychodów tych jednostek. Podstawowym źródłem przychodów jest sprzedaż prac naukowych i badawczo-rozwojowych
oraz ich wyników itp. W konsekwencji w § 4 rozporządzenia wprowadzono obowiązek wyodrębnienia w prowadzonej ewidencji działalności, o której mowa w art. 2 ust.
3 ustawy, w sposób umożliwiający płacenie od tej działalności obowiązujących podatków.
Rozważania interpretacyjne wyroku kończą następujące tezy. Po pierwsze,
zwolnienie z podatku, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, dotyczy wyłącznie podmiotów w zakresie ich podstawowej działalności, określonej w art. 1 ust. 1, natomiast podlega wyłączeniu w przypadku innej
działalności, w tym gospodarczej bądź usługowej, przewidzianej w art. 2 ust. 3 tej
ustawy. Po drugie, w przypadku prowadzenia działalności, o której mowa w art. 2 ust.
3 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, podmiot zdefiniowany w art. 1 ust. 1
tej ustawy korzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 18 ust. 1, jeżeli prowadzi
ewidencję pozwalającą wyodrębnić dla celów podatkowych ten rodzaj działalności od
zadań podstawowych wyczerpująco określonych w powołanym art. 1 ust. 1.
W konkluzji NSA stwierdził, że skoro jest niesporne, że strona w latach 1994 1996 prowadziła działalność rolniczą na gruntach będących w jej posiadaniu i deklarowała z tych gruntów podatek, jednocześnie nie zgłaszała faktu wydzielenia niektórych z nich, jako zajętych pod uprawy związane z wykonywaniem ustawowych zadań
przypisanych jednostkom badawczo-rozwojowym oraz nie prowadziła ewidencji pozwalającej na wyodrębnienie działalności opodatkowanej z działalności korzystającej
w tym względzie ze zwolnienia – to zaskarżone orzeczenie uznać należy za odpowiadające prawu.
Od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną
zarzucając rażące naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), art. 18 ust. 1 i 2 w
związku z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych oraz art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku
rolnym (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.) i z tych powodów
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi
Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej przedstawiona została następująca argumentacja: Podatek rolny w swej normatywnej strukturze przybiera postać podatku
od własności lub posiadania określonych składników majątkowych. Skoro przedmiot
opodatkowania jednostek badawczo rozwojowych – stosownie do art. 18 ust. 2
ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo rozwojowych – określony jest
sformułowaniem „inna działalność gospodarcza lub usługowa”, to do opodatkowania
jednostek badawczo-rozwojowych mogą mieć zastosowanie podatki od efektów tej
działalności. Wykluczyć natomiast należy podatek od majątku, stanowiącego podstawę działalności. Zatem ograniczenie wynikające z wymienionego art. 2 ust. 3
ustawy nie odnosi się do prowadzonej przez Zakład Doświadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w O.M. działalności rolniczej, której nie można utożsamiać z działalnością gospodarczą w rozumieniu wymienionego przepisu. Dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 listopada 1998 r., K 12/98 (OTK 1998 nr 6, poz.
98) biorąc pod uwagę zaistniałe w orzecznictwie NSA rozbieżności stwierdził, że
podstawowym zadaniem jednostek badawczo-rozwojowych jest prowadzenie badań
naukowych i prac badawczo-rozwojowych. Są to zadania o oczywistym stopniu użyteczności publicznej i minimalizacja kosztów ich realizacji jest ze wszech miar społecznie uzasadniona.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie należy zauważyć, że jedyny zarzut rewizji nadzwyczajnej z zakresu jej podstawy procesowej (por. art. 3931 pkt 2 KPC) dotyczy naruszenia art. 27 ust.
1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, stanowiącego, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Doprawdy nie wiadomo na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu - i to rażące - w wyroku oddalającym skargę wobec jej
nieuwzględnienia. Brak zasadnej podstawy procesowej rewizji nadzwyczajnej oznacza w konsekwencji, że miarodajna dla oceny co do poprawności zaskarżonego wyroku w zakresie zastosowanych i wskazanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów
prawa materialnego jest podstawa faktyczna wyroku. Okoliczności faktyczne sprawy
nie były zresztą przedmiotem sporu w postępowaniu administracyjnym, w związku z
czym punktem odniesienia kontrowersyjnej kwestii prawnej jest ustalenie zaskarżonego wyroku, że Zakład Doświadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w O.M.
(wchodzący w skład Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w R., działającego na
podstawie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych) w latach 1994-1996 prowadził działalność rolniczą, nie objętą (także pod względem organizacyjnym i ewidencyjnym) zakresem prac badawczo-rozwojowych (hodowlano-badawczych). Dla
rozważanej kwestii z zakresu prawa podatkowego istotne jest również, że wymieniony Zakład w składanych przez siebie deklaracjach podatkowych nie wykazywał
gruntów rolnych wykorzystywanych na cele naukowo-badawcze (działalność badawczo-rozwojową) i uiszczał wynikający z tych deklaracji podatek określony według
ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym.
Przechodząc do kwestii prawnej w zakresie interpretacji i zastosowania art. 18
ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 2 ust. 3 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych
należy na wstępie odnieść się do wyrażonej w rewizji nadzwyczajnej sugestii jakoby
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 listopada 1998 r., K 12/98 (OTK 1998 nr
6, poz. 98) przemawiał na rzecz stanowiska reprezentowanego w tej rewizji. Nie podzielając tej sugestii należy zauważyć, że przedmiotem powyższego wyroku TK była
ocena konstytucyjności art. 18 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych,
natomiast w kwestii art. 18 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 3 tej ustawy TK stwierdził, że
pozostaje ona poza zakresem rozpatrywanego wniosku oraz, że „nie jest rzeczą Trybunału Konstytucyjnego orzekać, czy i w jakim zakresie poddanie opodatkowaniu
działalności jednostek badawczo-rozwojowych, o której mowa w art. 2 ust. 3 ustawy,
powinno także skutkować odpowiednim wymierzaniem podatku rolnego i leśnego.
Rozwiązanie tych kwestii powinno nastąpić w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego a – jak widać z dotychczasowej praktyki – nie ukształtowała się jeszcze jednolita linia tego orzecznictwa”. Stwierdzając ponadto, że nie do Trybunału
Konstytucyjnego należy podejmowanie kroków mających na celu ujednolicenie istniejących rozbieżności, zauważono w tym wyroku, że problemy wnioskodawcy zabiegającego o ustalenie podlegania jednostek badawczo-rozwojowych obowiązkowi
podatkowemu w zakresie podatku rolnego „mogą zostać rozwiązane w drodze odpowiedniej interpretacji przepisów art. 18 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 3 ustawy”.
Sąd Najwyższy - wbrew stanowisku Ministra Sprawiedliwości - stwierdził, że w
zaskarżonym wyroku wyrażona została odpowiednia interpretacja powołanych wyżej
przepisów ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, która - na co należy liczyć
- umożliwi ukształtowanie już jednolitego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie. Odwołując się do przedstawionej wyżej argumentacji wyroku NSA, Sąd Najwyższy stwierdził pełną zasadność przyjętych założeń. Po pierwsze, że z art. 18 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych wynika ograniczony
zakres zwolnienia podatkowego udzielonego jednostkom badawczo-rozwojowym. Z
zasady zwolnienia (ustęp 1 art. 18) została bowiem wyłączona działalność, o której
mowa w art. 2 ust. 3 (ustęp 2 art. 18). Po drugie – w związku z powyższym – o zakresie podlegania jednostek badawczo-rozwojowych obowiązkom podatkowym de-
cyduje rodzaj ich działalności. Jeśli dotyczy ona ich zadań podstawowych (art. 2 ust.
1 i 2) to są one zwolnione od podatków. Jeśli zaś chodzi o produkcję aparatury i
urządzeń, a także inną działalność gospodarczą lub usługową na potrzeby kraju i
eksportu w zakresie objętym przedmiotem ich działania (art. 2 ust. 3), to jednostki
badawczo-rozwojowe podlegają podatkom na ogólnych zasadach. Po trzecie, mając
na uwadze niekwestionowaną zasadę sprawiedliwości podatkowej wyrażającej się w
powszechności opodatkowania oraz równości podatkowej – zwolnienia podatkowe
należy traktować jako wyjątek wymagający wykładni ścisłej bez rozszerzania ich zakresu. Wychodząc z tego założenia nie ma żadnych uzasadnionych podstaw ażeby
działalność rolnicza nie należąca do kategorii zadań badawczo-rozwojowych (art. 2
ust. 1 i ust. 2 ustawy) była traktowana inaczej niż jako działalność gospodarcza w
rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy. W szczególności przekonywające jest stanowisko
wyroku w kontekście wyjaśnienia działalności gospodarczej, o której mowa w art. 2
ust. 3 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, z uwzględnieniem znaczenia
tego pojęcia według przepisów ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), z których (por. art. 2 ust. 1, art. 10 pkt 1)
wynika, że działalnością gospodarczą jest działalność wytwórcza, budowlana, usługowa, prowadzona w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego taką działalność. W kontekście ustaleń faktycznych sprawy jednostka badawczo-rozwojowa prowadząca na własny rachunek i w celach zarobkowych działalność rolniczą z pewnością zajmowała się działalnością gospodarczą.
Podzielając tezę zaskarżonego wyroku, iż „zwolnienie z podatku, o którym
mowa w art. 18 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych dotyczy wyłącznie podmiotów w zakresie ich podstawowej działalności, określonej w art. 1 ust. 1
natomiast podlega wyłączeniu w przypadku innej działalności, w tym gospodarczej
bądź usługowej, przewidzianej w art. 2 ust. 3 tej ustawy” – Sąd Najwyższy stwierdził,
że odmienne stanowisko rewizji nadzwyczajnej opiera się na nieprzekonywającej
argumentacji. Z całą pewnością wykładnia gramatyczna art. 18 ust. 2 w związku z
art. 2 ust. 3 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie stwarza podstawy do
wnioskowania jakoby opodatkowaniu podlegała nie rolnicza działalność gospodarcza, ale tylko „efekty tej działalności”. Powyższa teza rewizji nadzwyczajnej wątpliwa
jest także na gruncie analizy podatku rolnego i leśnego. Chociaż podatek ten w swej
konstrukcji jest związany z majątkiem (gruntami rolnymi – por. art. 1 ustawy z dnia 15
listopada 1984 r. o podatku rolnym), to przecież jest to jedyny podatek dotyczący
działalności rolniczej (o jakiej mowa w sprawie), z wyłączeniem podatku od nieruchomości i podatku dochodowego.
Z powyższych przyczyn uznając, że rewizja nadzwyczajna nie miała usprawiedliwionej podstawy Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 393 12 KPC.