Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III PK 96/06 Generato dall'IA

Supreme Court allows personal injury claims by applying short limitation period after unconstitutional 10-year rule expires.

Numero d'incarto III PK 96/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the appellate court's dismissal of a personal injury claim, ruling that the unconstitutional 10-year limitation period ceased to apply upon its formal expiration. The plaintiff argued the new three-year limitation period should apply retroactively to injuries discovered after the old rule was struck down. The court held that the invalid provision never legally existed, allowing the claim to proceed under the valid three-year rule from the date of discovery.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

art. 190 ust. 3 Konstytucji RP; art. 442 § 1 k.c.: A provision declared unconstitutional by the Constitutional Tribunal ceases to be valid from its enactment date; therefore, upon its formal expiration, the valid alternative limitation period applies retroactively to claims arising before the invalidity was declared.

Parole chiave

Generato dall'IA
unconstitutional provision retroactivity limitation period personal injury Constitutional Tribunal ruling retroactive application of law statute of limitations expiration

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 190 ust. 3 Konstytucji RP
(art. 190 ust. 3 Konstytucji RP) stwierdzającego sprzeczność przepisu ustawy z
art. 442 § 1 k.c.
także zarzut, że art. 442 § 1 k.c. w części odnoszącej się do dziesięcioletniego terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody na osobie jest sprzeczny z art.
art. 2 Konstytucji
Wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonego wyroku było naruszenie art. 2 Konstytucji.
art. 175 ust. 1 Konstytucji
Po pierwsze, sprawuje on wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji), co oznacza, że orzekając powinien kierować się dobrocią i słusznością (nic
art. 10 ust. 1 Konstytucji
Przepis art. 10 ust. 1 Konstytucji stanowi bowiem, że ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i
art. 398 § 1 k.p.c.
Z tych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.
art. 5 k.c
jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.
art. 8 k.p
jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c. i art. 8 k.p.).
art. 120 § 1 k.c
442 § 1 zdanie drugie i art. 120 § 1 k.c.
art. 300 k.p
w związku z art. 300 k.p.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 23 stycznia 2007 r.

III PK 96/06

1. Odroczenie wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

(art. 190 ust. 3 Konstytucji RP) stwierdzającego sprzeczność przepisu ustawy z

Konstytucją nie stanowi przeszkody do uznania przez sąd, że przepis ten był

sprzeczny z Konstytucją od jego uchwalenia.

2. Sąd może odmówić stosowania art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. w odniesieniu do zdarzeń wyrządzających szkodę na osobie zaistniałych od dnia jego

wejścia w życie. Roszczenia z tytułu tych szkód ulegają przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i

osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c.).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia

2007 r. sprawy z powództwa Anny M. przeciwko Firmie Oponiarskiej „D.” SA w D. o

zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę uzupełniającą, na skutek skargi kasacyjnej

powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego z

dnia 28 marca 2006 r. [...] i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2006 r. [...] w sprawie z powództwa Anny M.

przeciwko Fabryce Oponiarskiej „D.” SA w D. o zadośćuczynienie, odszkodowanie i

rentę uzupełniającą, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji, oddalającego powództwo. Przyczyną oddalenia powództwa było przedawnienie roszczeń. Powódka, u której stwierdzono chorobę nowotworową, przestała pracować u pozwanej w 1991 r., a z powództwem wystąpiła w

2006 r. Nastąpiło to więc po upływie okresu przewidzianego w art. 442 § 1 zdanie

drugie k.c., według którego w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Zdaniem Sądu Apelacyjnego skorzystanie przez pozwaną z zarzutu przedawnienia nie

jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c. i art. 8 k.p.).

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie art. 442 § 1 zdanie drugie i art. 120 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 5 k.c. i art. 8 k.p. Postawiono

także zarzut, że art. 442 § 1 k.c. w części odnoszącej się do dziesięcioletniego terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody na osobie jest sprzeczny z art.

2, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 66 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Istotą sprawy jest stosowanie wobec powódki u której prawdopodobna szkoda na osobie ujawniła się po kilkunastu latach od zaprzestania pracy u pozwanej, przepisu art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., przewidującego dziesięcioletnie przedawnienie roszczenia od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Należy w tym zakresie powołać się na dwa istotne orzeczenia. Według uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006

r., III CZP 84/05 (OSNC 2006 nr 7-8, poz. 114) „roszczenie o naprawienie szkody

wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem lat dziesięciu od

dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę (art. 442 § 1 zdanie drugie

k.c.), bez względu na to, kiedy szkoda powstała lub się ujawniła”. Natomiast według

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 września 2006 r., SK 14/05 (OTK-A nr 8,

poz. 97) „art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. przez to, że pozbawia pokrzywdzonego dochodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat

dziesięciu od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę, jest niezgodny z art. 2 i

art. 77 ust. 1 Konstytucji”, przy czym traci on moc obowiązującą z dniem 31 grudnia

2007 r.

Uchwała pełnego składu izby z mocy prawa uzyskuje moc zasady prawnej

(art. 61 § 6 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240,

poz. 2052 ze zm.). Składy orzekające w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i

Spraw Publicznych są związane uchwałą Izby Cywilnej w tym sensie, że jeżeli

zamierzają odstąpić od tej zasady prawnej, to powinny wystąpić o podjęcie uchwały

przez obie te Izby, co wynika z art. 62 § 2 i 3 tej ustawy. Składy Sądu Najwyższego

nie mogą orzekać sprzecznie z zasadą prawną dopóty, dopóki nie nastąpi zmiana

stanu prawnego. Zmiana treści, okresu lub zakresu stosowania przepisu, którego

dotyczy zasada prawna oznacza, że jest to już inny przepis. Co do zmiany treści

przepisu jest to oczywiste, natomiast zmiana okresu lub zakresu jego stosowania

oznacza, że reguluje on inne stosunki społeczne niż te, które istniały w dniu podjęcia

uchwały przez Sąd Najwyższy. Nie da się zaś oddzielić wykładni prawa od stosunków społecznych, które poddane są jego regulacji. Według Sądu Najwyższego

zmianą przepisu art. 442 § 1 k.c. jest powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego,

który został wydany po podjęciu wskazanej uchwały Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

Zdaniem Sądu Najwyższego odroczenie, na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, iż przepis

uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez

Trybunał. Nie jest przecież tak, że do tego dnia jest on zgodny z Konstytucją, a od

tego dnia staje się z nią niezgodny, mimo że Trybunał orzeka na podstawie aktualnego stanu prawnego. Teza ta jest konsekwencją utrwalonego w orzecznictwie Izby

Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych poglądu, że przepis uznany

przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym, był niekonstytucyjny od dnia jego wydania i jako akt niższej rangi nie powinien

być stosowany od dnia jego wejścia w życie. Odroczenie wejścia w życie orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego nie ma wpływu na tę tezę Sądu Najwyższego. Istotą zagadnienia jest bowiem stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu. Natomiast odroczenie wejścia w życie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosowną zmianę tego przepisu, tak aby był on zgodny z Konstytucją lub innym

aktem nadrzędnym. Podstawowym argumentem przemawiającym za wstecznym

działaniem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego jest funkcjonalność prawa. W

szczególności dotyczy to wyroków stwierdzających odroczony termin utraty mocy

obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Dysfunkcjonalne byłoby domaganie się stosowania prawa, co do którego Trybunał stwierdził sprzeczność z Konstytucją, po to tylko, aby po utracie jego mocy obowiązującej wznawiać

postępowanie na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji.

Z tych względów Sąd Najwyższy uważa, że nastąpiła zmiana stanu prawnego

i dlatego nie jest związany powołaną uchwałą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

Niestosowanie art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., w okresie do utraty jego mocy

obowiązującej na podstawie wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (31

grudnia 2007 r.), oznacza, że roszczenia z tytułu szkody na osobie przedawniają się

tylko w okresie 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i

osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c.).

Przyjęcie tej tezy czyni zbędnym rozważanie zarzutów odnoszących się do

nadużycia prawa przez stronę pozwaną, polegającego na zgłoszeniu zarzutu

przedawnienia (art. 5, art. 120 k.c. i art. 8 k.p.). Obejmuje to także zarzuty naruszenia

art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 66 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji. Wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonego wyroku było naruszenie art. 2 Konstytucji.

Przy orzekaniu Sąd Najwyższy miał na uwadze jego obowiązki wynikające z

Konstytucji. Po pierwsze, sprawuje on wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji), co oznacza, że orzekając powinien kierować się dobrocią i słusznością (nic

nie straciła na aktualności rzymska paremia „ius est ars boni et aequi”). Po drugie,

władza sądownicza nie jest słabsza od pozostałych władz. Przepis art. 10 ust. 1 Konstytucji stanowi bowiem, że ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i

równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.

Z tych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.