Supreme Court allows pension severance claim by interpreting civil service work period to include general service years.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially overturned the lower court's dismissal of a teacher's claim for pension severance and anniversary bonus. The court held that the statutory definition of 'work period in civil service' encompasses not only actual employment within the civil service but also general service years accumulated elsewhere. Consequently, the court ruled that the lower court erred by excluding periods of work outside the civil service from the calculation base.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 94 ust. 1, 2, 3 ustawy o służbie cywilnej z dnia 21 listopada 2008 r.: The period of work in civil service for calculating pension severance includes all general service years and other periods legally credited to the civil service work period.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III PK 80/11
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 maja 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)
SSN Maciej Pacuda
w sprawie z powództwa M.B.
przeciwko Kuratorium Oświaty w W.
o odprawę emerytalną i nagrodę jubileuszową,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 maja 2012 r.,
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w R.
z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt […],
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I i przekazuje sprawę w
tej części Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w R. do ponownego rozpoznania i rozstrzygniecia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z
dnia 22 listopada 2010 r. zasądził od pozwanego Kuratorium Oświaty w W.na rzecz
powódki M.B. kwotę 12.042 zł brutto z 13% od dnia 1 sierpnia 2010 r. tytułem
odprawy emerytalnej (nadając orzeczeniu w tej części nadał rygor natychmiastowej
wykonalności co do kwoty 4.014 zł brutto) i kwotę 6.021 zł brutto z 13% od dnia 1
sierpnia 2010 r. tytułem nagrody jubileuszowej, a w pozostałej części oddalił
powództwo przeciwko Kuratorium Oświaty w W. o odprawę emerytalną i nakazał
pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 904 zł tytułem opłaty
sądowej od pozwu, od której powódka była zwolniona oraz oddalił w całości
powództwo w stosunku do Zespołu Szkół Muzycznych im. […] w R..
Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka M.B.
będąc z zawodu
nauczycielką, rozpoczęła pracę w 1980 r., pierwotnie w Szkole Podstawowej nr […]
w K., następnie w Szkole Podstawowej w S. […] i Publicznym Gimnazjum w tej
miejscowości, a z dniem 1 września 2003 r. została zatrudniona w charakterze
nauczyciela w Zespole Szkół Muzycznych im. […] w R. na podstawie umowy o
pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze zajęć. Od 1 stycznia 2008 r.
wynagrodzenie zasadnicze powódki wynosiło 2.380 zł plus dodatek motywacyjny w
wysokości 76,82 zł. Pismem z 17 lipca 2008 r. Mazowiecki Kurator Oświaty zwrócił
się do pracodawcy powódki o udzielenie jej urlopu bezpłatnego w związku z
planowanym zatrudnieniem w Kuratorium Oświaty w W. Delegatura w R. na
stanowisku wymagającym kwalifikacji pedagogicznych. Dyrektor Zespołu Szkół
Muzycznych im. […] w R. udzielił M.B. urlopu bezpłatnego od 1 sierpnia 2008 r. na
czas zatrudnienia na tymże stanowisku. W trakcie przebywania na urlopie
bezpłatnym powódka była ujmowana w arkuszu organizacyjnym szkoły jako
pracownik oddelegowany do Kuratorium. W dniu 1 sierpnia 2008 r. pomiędzy
Kuratorium Oświaty w W. a M.B. została zawarta umowa o pracę na czas określony
do 31 lipca 2009 r., na podstawie której powierzono powódce stanowisko zastępcy
dyrektora delegatury Kuratorium Oświaty w R. W dniu 31 lipca 2009 r. strony
zawarły kolejną umowę o pracę na czas określony do 31 lipca 2010 r., na tym
samym stanowisku za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 3.345 zł płacy
zasadniczej plus dodatek stażowy w kwocie 669 zł i dodatek specjalny. W dniu 22
marca 2010 r. Mazowiecki Kurator Oświaty zaświadczył, iż powódka odbyła w
Kuratorium Oświaty w W. służbę przygotowawczą w służbie cywilnej, uzyskując
pozytywny wynik egzaminu. Pismem z 1 lipca 2010 r. M.B. zwróciła się do M.
Kuratora Oświaty w W. o przedłużenie umowy. W odpowiedzi M. Kurator Oświaty
wskazał, iż umowa o pracę z powódką ulegnie rozwiązaniem z upływem czasu, na
jaki została zawarta, tj. z dniem 31 lipca 2010 r. (z tą datą ustanie też urlop
bezpłatny udzielony jej przez dyrektora Zespołu Szkół Muzycznych w R.) i polecił
powódce wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w okresie od 21 lipca do 30 lipca
2010 r. Pismem z 29 lipca 2010 r. powódka wystąpiła do M. Kuratora Oświaty o
rozwiązanie z tym dniem umowy o pracę na mocy porozumienia stron – w związku
z przejściem na emeryturę. Skierowała też do Kuratora pisma z wnioskami o
wypłatę nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy i odprawy emerytalnej. M. Kurator
Oświaty pismem z 2 sierpnia 2010 r. odmówił wypłaty nagrody jubileuszowej i
odprawy emerytalnej z uwagi na to, że umowa o pracę uległa rozwiązaniu wskutek
upływu czasu, na jaki była zawarta. W dniu 30 lipca 2010 r. Kuratorium Oświaty w
W. wystawiło powódce świadectwo pracy z adnotacją o rozwiązaniu umowy o pracę
z upływem czasu, na który była zawarta. Pismem z 30 lipca 2010 r. M.B. zwróciła
się do dyrektora Zespołu Szkół Muzycznych im. […] w R. o rozwiązaniu umowy o
pracę na podstawie porozumienia stron z dniem 31 lipca 2010 r. w związku z
przejściem na emeryturę. Dyrektor szkoły wyraził na to zgodę. W wydanym przez
szkołę świadectwie pracy wskazano, że łączący strony stosunek pracy ustał na
podstawie art. 23 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela
(jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r., Nr 97, poz. 674 ze zm., dalej jako Karta
Nauczyciela) W dniu 22 lipca 2010 r. powódka złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w R. dokumenty w sprawie przyznania jej emerytury. Decyzją
z 21 września 2010 r. organ rentowy przyznał jej emeryturę od 1 sierpnia 2010 r., tj.
od dnia ustania zatrudnienia.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo
zasługuje na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że rzeczywistym pracodawcą M.B. od chwili
zawarcia z nią umowy o pracę było Kuratorium Oświaty w W., a łączący strony
stosunek pracy ustał w związku z przejściem powódki na emeryturę, skoro jeszcze
przed zakończeniem umowy o pracę podjęła ona kroki mające na celu formalne
przyznanie jej przez organ rentowy tego uprawnienia. Użyta w przepisie art. 94 ust.
1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze
zm.; dalej jako ustawa o służbie cywilnej) formuła „ustanie stosunku pracy" winna
być rozumiana jako rozwiązanie stosunku pracy na skutek zgodnych oświadczeń
stron, ale również zdarzeń, z którymi Kodeks pracy wiąże następstwa w postaci
zakończenia stosunku pracy. Z tego punktu widzenia nie ma znaczenia, że
stosunek pracy między stronami ustał z dniem 31 lipca 2010 r., na skutek upływu
czasu, na jaki zawarto umowę o pracę. Nie ma prawnych podstaw do przyjęcia, iż
w formule „ustanie stosunku pracy", rozpatrywanej w kontekście uprawnienia do
odprawy emerytalnej, nie mieszczą się umowy terminowe. Nie jest więc istotne, że
M.B. podjęła działania związane z przejściem na emeryturę w ostatnim miesiącu
swego zatrudnienia w Kuratorium Oświaty w W. Sąd Rejonowy uznał, iż istnieje
związek przyczynowy pomiędzy rozwiązaniem łączącego strony stosunku pracy a
przejściem powódki na emeryturę, co w rezultacie uprawnia ją do domagania się od
pozwanego odprawy emerytalnej na podstawie przepisów ustawy o służbie cywilne.
Z uwagi na staż pracy M.B. w służbie cywilnej wysokości przedmiotowej odprawy
odpowiada trzymiesięcznemu wynagrodzeniu za pracę, natomiast roszczenia
przekraczające tę kwotę podlegają oddaleniu.
W ocenie Sądu pierwszej instancji M.B. nabyła też z mocy art. 91 ust. 1 pkt 3
i ust. 2 ustawy o służbie cywilnej oraz § 6 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady
Ministrów z dnia 9 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych,
wymagających kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby
cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad
ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby
cywilnej (Dz.U. Nr 211, poz. 1630) prawo do nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy
w wysokości 150% miesięcznego wynagrodzenia
Sąd Rejonowy nie uwzględnił natomiast powództwa o odprawę emerytalną i
nagrodę jubileuszową w stosunku od macierzystego pracodawcy M.B., tj. Zespołu
Szkół Muzycznych im. […] w R. W odniesieniu do tego pozwanego uprawnienie
powódki do odprawy emerytalnej wynikałoby z art. 87 ust. 2 Karty Nauczyciela,
przyznającego
trzymiesięcznego
nauczycielowi
tego
wynagrodzenia
rodzaju
ostatnio
świadczenie
pobieranego
w
w
wysokości
szkole
będącej
podstawowym miejscem pracy. Zważywszy jednak, że wynagrodzenie będące
podstawą obliczenia wysokości odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej, które
powódka otrzymywała w Kuratorium Oświaty w W., było wyższe od tego, jakie
pobierała w Zespole Szkół im. […] w R., należało świadczenia te (mające charakter
jednorazowy) zasądzić od Kuratorium Oświaty w W. W przypadku bowiem zbiegu
praw do tychże świadczeń w stosunku do obu pracodawców, słuszne jest żądanie
zapłaty świadczenia korzystniejszego dla pracownika. W niniejszym przypadku dla
powódki korzystniejsze pod względem finansowym są uprawnienia mające
podstawę w ustawie o służbie cywilnej.
Od powyższego wyroku apelację wniosła zarówno powódka jak i pozwane
Kuratorium Oświaty w W. Powódka domagała się zmiany zaskarżonego wyroku w
punkcie I i II przez zasądzenie od pozwanego Kuratorium Oświaty w W. na jej rzecz
tytułem odprawy emerytalnej kwoty 24.084 zł (zamiast 12.042 zł) oraz kosztów
postępowania za obie instancję. Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i
oddalenie powództwa w całości w stosunku do niego oraz o zasądzenie kosztów
procesu według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, przy
uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.
Sąd Okręgowy – Sad Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z
dnia 14 kwietnia 2011 r. oddalił apelację powódki i także odrzucił apelację
pozwanego oraz uchylił punkt piąty zaskarżonego wyroku.
Sąd drugiej instancji wskazał, iż apelacja strony pozwanej złożona została po
terminie i nie wykazane zostało, aby opóźnienie w wystąpieniu z wnioskiem o
przywrócenie terminu nastąpiło bez winy pełnomocnika. Co się natomiast tyczy
zarzutów podniesionych w apelacji strony powodowej, Sąd Okręgowy uznał, że
stanowią one jedynie polemikę z wywodami Sądu pierwszej instancji i nie znajdują
potwierdzenia w prawnych i faktycznych realiach sprawy.
Sąd Okręgowy podzielił zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie wysokości
przyznanej powódce odprawy emerytalnej zauważając, że zgodnie z art. 94 ust. 1
ustawy o służbie cywilnej członkowi korpusu służby cywilnej, którego stosunek
pracy ustał w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub
emeryturę, przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego
wynagrodzenia, a jeżeli członek korpusu służby cywilnej przepracował co najmniej
20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa przysługuje w wysokości
sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Natomiast w myśl ustępu drugiego tego
artykułu do okresu pracy, o którym mowa w ustępie pierwszym, wlicza się
wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne udowodnione
okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu
pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Z literalnego brzmienia ustępu
pierwszego tego przepisu wynika zatem, że uprawnienie do jednorazowej odprawy
w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia przysługuje wyłącznie po
przepracowaniu co najmniej 20 lat w służbie cywilnej. Ustęp drugi powyższego
przepisu dotyczy jedynie sytuacji określonej w pierwszej części art. 94 ust. 1 ustawy
o służbie cywilnej. Ustawodawca wprost wskazał, w jakim wypadku przysługuje
jednorazowa odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia, a
mianowicie po przepracowaniu 20 lat w służbie cywilnej. Gdyby ustawodawcy
chodziło o wliczanie okresów, o jakich mowa w ustępie 2, do stażu zatrudnienia
członków służby cywilnej, którzy nie przepracowali 20 lat w tej służbie i ten sposób
nabywaliby uprawnienia do odprawy emerytalnej w wysokości sześciomiesięcznego
wynagrodzenia, nie byłoby wówczas logiczne parcelowanie prawa do odpraw w
dwóch
rożnych
wysokościach
(trzymiesięcznego
i
sześciomiesięcznego
wynagrodzenia). Wszystkim członkom służby cywilnej przysługiwałyby bowiem
odprawy w jednakowej wysokości. Jeśli taki byłby zamiar ustawodawcy, to nie
gratyfikowałby osobno członków służby cywilnej, którzy przepracowali co najmniej
20 lat w tej służbie, odprawą w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia,
uprawniając jednocześnie – w wyniku zastosowania ustępu 2 powołanego przepisu
– do takiej samej odprawy osoby, które w służbie cywilnej były zatrudnione
przykładowo jeden rok. Konkludując Sąd drugiej instancji wskazał, iż niewątpliwie w
chwili ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę M.B. była
członkiem korpusu służby cywilnej i z tej racji na podstawie art. 94 ustęp 1 ustawy o
służbie cywilnej przysługuje jej jednorazowa odprawa emerytalna w wysokości
trzymiesięcznego wynagrodzenia, bowiem powódka nie przepracowała w służbie
cywilnej co najmniej 20 lat. Wliczenie do wymaganego stażu pracy innych okresów
zatrudnienia apelującej na podstawie ustępu 2 tego artykułu byłoby możliwe
dopiero wówczas, gdyby pracowała ona jako członek służby cywilnej co najmniej lat
20. Powyższy wyrok w części oddalającej apelację M.B.
został zaskarżony
skargą kasacyjną powódki. Skargę oparto na podstawie naruszenia prawa
materialnego, przez błędną wykładnię art. 94 ust. 1 i 2 ustawy o służbie cywilnej.
Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi; ewentualnie o
uchylenie wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez
zmianę wyroku Sądu Rejonowego i zasądzenie od Kuratorium Oświaty w W. na
rzecz powódki kwoty 24.084,00 zł tytułem odprawy emerytalnej, a nadto o
zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym
kosztów adwokackich według przepisanych norm.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przyznano, że konstrukcja art. 94 ustawy
o służbie cywilnej nasuwa wątpliwości interpretacyjne, bowiem treść ustępu
drugiego odnosi się do całości ustępu pierwszego, w związku z czym brak
możliwości odczytania i prawidłowej interpretacji treści normy prawnej wynikającej z
tego przepisu wyłącznie na podstawie zasad literalnej wykładni ustępu pierwszego.
Treść art. 94
ustępu pierwszego powinna być wykładana w kontekście treści
ustępu drugiego oraz przepisów dotyczących ogólnych zasad obliczania stażu
pracy. Literalna wykładnia ustępu drugiego art. 94 oraz wykładnia systemowa
nakazują bowiem doliczenie do jedynego, wskazanego w treści ustępu pierwszego
okresu pracy, tj. okresu 20 lat przepracowanych w służbie cywilnej (innego okresu
ustęp pierwszy nie wymienia), wszystkich innych okresów zatrudnienia, poza
wymienionymi enumeratywnie w art. 94 ust. 3 ustawy o służbie cywilnej. Za taką
interpretacją przepisu przemawiają również względy celowości. W doktrynie
podkreśla się bowiem fakt, że korpus służby cywilnej funkcjonuje w Polsce przez
okres krótszy niż 20 lat. Ustawodawcy nie chodziło więc o realne wykonywanie
przez członków korpusu służby cywilnej pracy w tej służbie przez okres co najmniej
20 lat, gdyż okres liczenia stażu pracy zaprzecza tej regulacji, a jedynie o
powszechny staż pracy. Przyjęta przez Sądy orzekające w sprawie wykładnia
wykluczałaby w ogóle zastosowanie sześciomiesięcznej odprawy dla członków
korpusu służby cywilnej, bowiem żaden z nich mimo spełnienia pozostałych
warunków do uzyskania świadczenia, nie legitymuje się okresem 20 lat
„przepracowanych" w służbie cywilnej. Sąd Okręgowy nie zwrócił też uwagi na fakt,
że przy przyjęciu odmiennej od przedstawionej przez powódkę interpretacji art. 94
ust. 2 ustawy o służbie cywilnej, ustęp ten utraciłby całkowicie praktyczne
znaczenie, bowiem w ustępie pierwszym brak innego - poza 20 letnim - okresu, do
którego ustęp drugi mógłby się odnosić.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej odrzucenie
lub oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem uzasadniony jest
zarzut naruszenia prawa materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku.
Inicjując rozważania w przedmiotowej sprawie warto podkreślić, że już
pierwsza ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 89, poz. 42 ze
zm.) stanowiła w art. 59, iż urzędnikowi służby cywilnej, którego stosunek pracy
ustał w związku z przejściem na rentę inwalidzką lub emeryturę, przysługuje
jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a jeżeli
urzędnik przepracował co najmniej 20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa
przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia, nie precyzując
jednak pojęcia stażu pracy w służbie cywilnej. Przepisy kolejnych ustaw o służbie
cywilnej zawierały już regulacje analogiczne do zamieszczonej w art. 94 obecnie
obowiązującej ustawy. I tak art. 87 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie
cywilnej (Dz.U. z 1999 r. Nr 49, poz. 483 ze zm.) stanowił, że członkowi korpusu
służby cywilnej, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę z
tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, przysługuje jednorazowa odprawa w
wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a jeżeli członek korpusu przepracował
co najmniej 20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa przysługuje w
wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia (ust. 1). Do okresu pracy, o którym
mowa w ust. 1, wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia
oraz inne udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one
wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (ust.2). Do
okresów pracy, o których mowa w ust. 2, nie wlicza się okresów zatrudnienia w
partii komunistycznej (Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii
Robotniczej), jak również w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2
ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach
bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób
pełniących funkcje publiczne (Dz.U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428) w okresie od dnia 22
lipca 1944 r. do dnia 1 lipca 1989 r. (ust.3). Odprawę, o której mowa w ust. 1,
oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy (ust.4). Podobnie art.
64 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz.U. Nr 170, poz. 1218 ze
zm.) otrzymał redakcję, zgodnie z którą członkowi korpusu służby cywilnej, którego
stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy
lub emeryturę, przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego
wynagrodzenia, a jeżeli członek korpusu służby cywilnej przepracował co najmniej
20 lat w służbie cywilnej, jednorazowa odprawa przysługuje w wysokości
sześciomiesięcznego wynagrodzenia (ust.1). Do okresu pracy, o którym mowa w
ust. 1, wlicza się wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne
udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu
do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (ust. 2). Do okresów
pracy, o których mowa w ust. 2, nie wlicza się okresów zatrudnienia w partii
komunistycznej
(Polskiej
Partii
Robotniczej
i
Polskiej
Zjednoczonej
Partii
Robotniczej), jak również w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2
ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach
organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
(ust. 3). Odprawę, o której mowa w ust. 1, oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za
urlop wypoczynkowy (ust. 4). Artykuł ten posiadał zatem brzmienie tożsame z
obecnie obowiązującym art. 94 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie
cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze zm.). Wynikający z tego przepisu sposób
uregulowania przez ustawodawcę problematyki uprawnień członków korpusu
służby cywilnej do odprawy emerytalno – rentowej ma zatem długą tradycję, której
początki sięgają pierwszej ustawy o służbie cywilnej. Jednocześnie fakt, że sama
służba cywilna istnienie dopiero od 1996 roku, rzutuje na treść owych przepisów i
ich wykładnię, zwłaszcza odnośnie do stażu pracy predestynującego pracownika do
przedmiotowego świadczenia w wyższej wysokości.
Pozostaje więc przejść do wykładni językowej i systemowej art. 94 ustawy o
służbie cywilnej.
Z literalnego brzmienia ustępu 1 tego artykułu (wzorowanego na art. 92¹ § 1
k.p.) można wyprowadzić wniosek, że podmiotom uprawnionym do odprawy, tj.
osobom mającym status członka służby cywilnej, świadczenie to przysługuje w
razie spełnienia jednaj tylko przesłanki, czyli ustania stosunku pracy w związku z
przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę. Zaprezentowany
w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sposób interpretacji pojęć „ustania stosunku
pracy” oraz „związku” tego zdarzenia z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do
pracy lub emeryturę nie budzi zastrzeżeń. Redakcja przepisu nie upoważnia
natomiast do postawienia tezy o zależności nabycia prawa do odprawy od
jakiegokolwiek stażu pracy (w służbie cywilnej czy poza tą służbą). Świadczenie
przysługuje każdemu członkowi służby cywilnej, którego stosunek pracy został
zakończony z powodu uzyskania statusu rencisty lub emeryta, bez względu na
długość okresu zatrudnienia tak w służbie cywilnej jak i poza nią. Staż ten rzutuje
natomiast na wysokość świadczenia w ten sposób, iż odprawa w podstawowej
wysokości,
odpowiadającej
trzymiesięcznemu
wynagrodzeniu,
podlega
podwyższeniu do kwoty sześciomiesięcznego wynagrodzenia w przypadku
legitymowania
się
przez
pracownika
co
najmniej
letnim
okresem
przepracowanym w służbie cywilnej. Jednocześnie przepis ustępu 1 nie precyzuje,
jak ów staż liczyć.
Zamieszczenie tego rodzaju regulacji w ustępie 2
komentowanego artykułu, wyraźnie nawiązującego w swym brzmieniu do ustępu 1
sprawia, że treść całego przepisu staje się przejrzysta i zarazem - w odniesieniu do
zasygnalizowanego problemu - pełna. Godzi się podkreślić, iż ze sformułowania ”do
okresu pracy, o którym mowa w ust. 1, wlicza się …” można wyprowadzić wniosek,
że ustawodawca nie przewidział w ustępie 1 przepisu różnych – co do sposobu
obliczania - okresów rzutujących na wysokość odprawy emerytalno – rentowej.
Rację ma skarżąca zauważając, iż jedynym okresem wymienionym w tym przepisie
jest właśnie okres przepracowany w służbie cywilnej. To od długości tego okresu
zależy wysokość przedmiotowej odprawy. Do niego też należy odnieść regulację
ustępu 2 i 3 tego artykułu, która pozwala na zaliczenie do tegoż okresu wszystkich
zakończonych okresów zatrudnienia (a więc tzw. ogólny, bezwarunkowy staż pracy,
obejmujący wszystkie okresy pracy w ramach stosunku pracy, bez względu na
podstawę prawną tego stosunku, sposób i przyczyny jego ustania oraz przerwy
między
zakończeniem
jednego
a
nawiązaniem
drugiego)
oraz
innych
udowodnionych okresów, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one
wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (czyli tzw.
powszechne okresy zaliczane, inne niż pozostawanie w stosunku pracy,
uwzględniane w zakresie uprawnień pracowniczych) poza okresami zatrudnienia w
partii komunistycznej i organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944 – 1990.
Do przyjęcia odmiennej treści normy prawnej zawartej w komentowanym przepisie
nie upoważnia ani wykładnia językowa ani systemowa. Jeśli bowiem wysokość
odprawy emerytalno - rentowej miałaby zależeć – jak sugerują Sądy obu instancji –
od długości okresu pracy w samej służbie cywilnej, to jaki byłby sens obliczania
(przy
zastosowaniu
unormowań
ustępu
i
3)
ogólnego
stażu
pracy
świadczeniobiorcy, skoro staż ten nie ma wpływu na powstanie prawa do
świadczenia ani na dalsze (poza wynikającym z ustępu 1zróżnicowaniem jego
wysokości). Prawdą jest, że przyjęty w art. 94 ustawy sposób ustalania stażu pracy
w służbie cywilnej sprawia, iż zwrotu tego nie należy rozumieć dosłownie, gdyż w
rzeczywistości chodzi nie o realny okres pracy w tej służbie, lecz z powszechny
staż pracy. Takie zdefiniowanie przez ustawodawcą pojęcia okresu pracy w służbie
cywilnej nie jest jednak odosobnione na gruncie ustawy. Analogiczną do art. 94 ust.
2 i 3 regulację zamieszczono bowiem w art. 90 ustawy co do sposobu obliczania
stażu pracy w służbie cywilnej, od którego zależy wysokość dodatku do
wynagrodzenia za wieloletnią pracę w tej służbie. Podobne unormowania –
odnośnie do tegoż dodatku – zawarte też były w przepisach art. 82 ustawy o
służbie cywilnej z dnia 18 grudnia 1998 r. oraz w art. 60 ustawy o służbie cywilnej z
dnia 24 sierpnia 2006 r.
Reasumując wypada stwierdzić, że przez okres przepracowany w służbie
cywilnej, o jakim mowa w art. 94 ust.1 ustawy o służbie cywilnej z dnia 21 listopada
2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze zm.), od którego zależy
wysokość odprawy emerytalno – rentowej członka korpusu służby cywilnej, należy
rozumieć okresy pracy w tejże służbie wraz z okresami zaliczalnymi, wymienionymi
w ustępie 2 i 3 tego artykułu.
Wobec zasadności podstawy i zarzutu kasacyjnego, Sąd Najwyższy z mocy
art. 398¹⁵ § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398²¹ k.p.c. orzekł jak w sentencji.
/tp/