Supreme Court dismisses appeal, ruling a mandatory penalty judgment constitutes a conviction for teacher dismissal.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the teacher's cassation appeal regarding his dismissal from employment. The teacher argued that a mandatory penalty judgment (wyrok nakazowy) was legally distinct from a standard conviction and should not trigger automatic dismissal under the Teachers' Charter. The Court rejected this distinction, holding that the statutory requirement for dismissal applies to any final conviction for an intentional crime, regardless of the procedural form of the judgment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela; Art. 178a § 1 k.k.; A final conviction for an intentional crime, whether rendered as a standard judgment or a mandatory penalty judgment, automatically terminates the employment relationship of a teacher.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 29 kwietnia 2005 r.
III PK 3/05
Prawomocny wyrok nakazowy skazujący nauczyciela za przestępstwo z
art. 178a § 1 k.k. powoduje wygaśnięcie stosunku pracy na podstawie art. 26
ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity
tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.).
Przewodniczący SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Józef Iwulski, Jerzy Kwaśniewski.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2005 r.
sprawy z powództwa Andrzeja R. przeciwko Zespołowi Szkół w G. o ustalenie istnienia stosunku pracy na podstawie mianowania, na skutek kasacji powoda od wyroku
Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 20
października 2004 r. [...]
1. o d d a l i ł kasację,
2. zasądził od powoda na rzecz Zespołu Szkół w G. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Uzasadnienie
Pozwem z dnia 19 maja 2004 r. powód Andrzej R. wniósł o ustalenie, że począwszy od 1 września 1986 r. jest zatrudniony w pozwanym Zespole Szkół w G. w
charakterze nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy, w tym od 1 stycznia 1992
r. w charakterze nauczyciela mianowanego. W uzasadnieniu powód podał, że podczas zatrudnienia w Zespole Szkół w G. miał nienaganną opinię. W dniu 4 listopada
2003 r. został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu za przestępstwo
z art. 178a § 1 k.k. na karę grzywny. W dniu 7 maja 2004 r. otrzymał od pozwanego
pismo stwierdzające wygaśnięcie stosunku pracy z dniem 22 listopada 2003 r. z
uwagi na skazanie za przestępstwo umyślne prawomocnym wyrokiem nakazowym.
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 6 lipca 2004 r. oddalił powództwo uznając, że w stosunku do powoda zostały spełnione przesłanki
określone w art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
(jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.). Sąd uznał, że zgodnie z
tym artykułem stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa w razie prawomocnego skazania go za przestępstwo popełnione umyślnie. Przepis ten dotyczy wszystkich nauczycieli, także mianowanych. Przesłankami wygaśnięcia z mocy prawa stosunku pracy z nauczycielem są: skazanie go, prawomocność orzeczenia skazującego i popełnienie przestępstwa umyślnie.
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyrokiem z dnia 20 października 2004 r. oddalił apelację. Uznał apelację powoda za bezzasadną i podzielił w pełni ustalenia Sądu pierwszej instancji.
Powód w kasacji zarzucił skarżonemu orzeczeniu rażące naruszenie prawa
materialnego, tj. art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, że
skazanie nauczyciela mianowanego przez Sąd Grodzki w postępowaniu karnym wyrokiem nakazowym za przestępstwo określone w art. 178a § 1 Kodeksu karnego, jest
równoznaczne ze „skazaniem” w myśl dyspozycji art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Po pierwsze, należy zauważyć, że w razie wygaśnięcia stosunku pracy w trybie art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela nauczycielowi przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy a nie o ustalenie istnienia stosunku pracy na podstawie mianowania. Po drugie, kasacja nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania, co oznacza, że zgodnie z art.
39311 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami zaskarżonego wyroku. Z
ustaleń tych zaś wynika w sposób oczywisty, że powód dnia 4 listopada 2003 r. został wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnobrzegu skazany za przestępstwo umyślne z
art. 178a § 1 k.k. na karę grzywny, który to wyrok stał się prawomocny. Pozostaje
zatem do rozważenia, czy skazanie, o którym wyżej mowa, jest skazaniem które
wymienia w art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, skutkującym wygaśnięcie sto-
sunku pracy nauczyciela z mocy prawa. Na postawioną kwestię należy odpowiedzieć
pozytywnie.
Wyrok był bowiem prawomocny, wymierzał karę (grzywny) i dotyczył przestępstwa umyślnego, ponieważ tylko w taki sposób można dopuścić się czynu z art. 178a
§ 1 k.k., tj. znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzić pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym.
Zostały zatem spełnione wszystkie przesłanki z art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela.
Powołane w kasacji orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest adekwatne do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. W sprawie
III ZP 17/01 (OSNAPiUS 2002 nr 11, poz. 259) Sąd Najwyższy w uzasadnieniu
uchwały z dnia 6 listopada 2001 r. zaakcentował, iż doszło wprawdzie do uznania
nauczyciela mianowanego winnym przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, lecz sąd odstąpił od wymierzenia kary, a zatem dla zastosowania art. 26 ust. 1
pkt 3 Karty Nauczyciela zabrakło przesłanki „skazania”, przez które Sąd Najwyższy
rozumiał wymierzenie kary; stanowisko to spotkało się zresztą z glosą krytyczną
(A.Bojańczyk, Przegląd Sądowy 2003, nr 3, poz. 166).
W uchwale z dnia 8 maja 1987 r., III PZP 10/87 (OSNCP 1988, nr 9, poz. 11)
Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że stosunek pracy mianowanego nauczyciela
wygasa z mocy art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela z dniem uprawomocnienia się
wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności także wówczas, gdy na poczet tej
kary zaliczono okres tymczasowego aresztowania. Wprawdzie w dacie tej uchwały
obowiązywała inna treść wymienionego przepisu (a mianowicie, że stosunek pracy
wygasa w razie upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności), chodziło jednak o rozważenie innego poglądu, iż przebywanie w areszcie
tymczasowym nie jest odbywaniem kary pozbawienia wolności, a do prawomocnego
zakończenia postępowania karnego oskarżony korzysta z domniemania niewinności.
Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu, że zaliczenie tymczasowego aresztowania na
poczet kary pozbawienia wolności ma jedynie „praktyczne znaczenie” dla karnego
postępowania wykonawczego i uznał, że jeżeli okres aresztu tymczasowego zaliczono na poczet kary pozbawienia wolności, to z wydaniem wyroku skazującego
okres ten od dnia aresztowania (zatrzymania) staje się okresem odbywania kary pozbawienia wolności, choćby w dacie wyroku skazany odzyskał wolność (wobec
stwierdzenia odbycia kary z uwagi na zaliczenie na jej poczet okresu tymczasowego
aresztowania). Została wobec tego spełniona przesłanka „odbywania kary” z art. 26
ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela w brzmieniu podówczas obowiązującym. Rozważania
powyższe zachowują aktualność na tle obecnego brzmienia omawianego przepisu i
właściwego rozumienia pojęcia „prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione umyślnie”. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1968 r., III PZP 25/68
(OSNCP 1969 nr 2, poz. 25), iż sąd w postępowaniu cywilnym nie jest związany
ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym nakazu karnego w ogóle nie znajduje
zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż nie chodzi w niej o związanie ustaleniami z postępowania karnego (art. 11 k.p.c.) jak również w przedmiotowej sprawie
chodzi o wyrok nakazowy, a nie o nakaz karny. Wbrew twierdzeniom skarżącego
pomiędzy tymi rodzajami orzeczeń występują istotne różnice. Do dnia 1 lipca 2003 r.
przepis art. 500 § 1 Kodeksu postępowania karnego stanowił, że w sprawach o przestępstwa podlegające rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym (...) sąd może w
wyrokach pozwalających na orzeczenie kary ograniczenia wolności lub grzywny wydać nakaz karny. Po nowelizacji tego przepisu z dniem 1 lipca 2003 r. (art. 1 ustawy
z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy
Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, Dz.U. Nr 17, poz. 155) wyrazy
„nakaz karny” zostały zastąpione na „wyrok nakazowy”, co stanowi istotną różnicę.
Zgodnie bowiem z przepisem art. 502 § 2 k.p.k. w brzmieniu obecnie obowiązującym
wyrokiem nakazowym można, obok kary określonej w § 1 orzec, w wypadkach przewidzianych w ustawie, środek karny. Poprzednia wersja tego przepisu nie przewidywała orzeczenia takiego środka, paragraf 2 dopuszczał tylko orzeczenie przepadku
przedmiotów oraz nawiązkę. Dlatego też w wyroku z dnia 29 sierpnia 2002 r., III KK
83/02 (LEX nr 56071) Sąd Najwyższy orzekł, iż nakazem karnym nie wolno orzec
środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów ani w postaci świadczenia
pieniężnego. Skoro zaś stan prawny nakazuje w art. 42 § 2 i art. 49a § 1 k.k. obligatoryjne orzeczenie wymienionych w tych przepisach środków karnych (pozbawienie
prawa jazdy w razie skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k.), to rozpoznanie
sprawy o to przestępstwo może wprawdzie nastąpić w postępowaniu uproszczonym,
wykluczone natomiast jest jej rozpoznanie w trybie nakazowym. Dział X Kodeksu
postępowania karnego reguluje postępowania szczególne, wśród nich Rozdział 51
Postępowanie uproszczone, Rozdział 52 postępowanie w sprawach z oskarżenia
prywatnego i Rozdział 53 - postępowanie nakazowe.
Wyrok nakazowy zatem w sprawie o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. nie
może zapaść w postępowaniu nakazowym, gdyż w tym postępowaniu (nakazem
karnym) nie jest dopuszczalne orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów - a zatem nie jest tożsamy z nakazem karnym, jak błędnie uważa
powód. Wyrok nakazowy może natomiast zapaść w postępowaniu uproszczonym,
ma jednak wszystkie przymioty wyroku karnego (w postępowaniu zwyczajnym - por.
art. 468 k.p.k.) i jeżeli jest skazujący za przestępstwo umyślne i prawomocny - wywołuje skutki przewidziane w art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela. Nie ma też zastosowania w sprawie rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 1997 r., II SA 1237/97 (ONSA 1998 nr 2, poz. 55) w przedmiocie niemożliwości wykorzystania do zwolnienia ze służby policjanta skazania go nakazem karnym, ze względu na odmienne regulacje prawa w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. Nr 30, poz. 179 ze zm.), w której mowa jest o wyroku skazującym, gdy tymczasem w omawianej sprawie policjant został skazany nakazem
karnym a nie wyrokiem tak jak powód, zaś różnice pomiędzy tymi orzeczeniami sądu
karnego zostały wyżej wyjaśnione. W szczególności art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela mówi o „skazaniu” w ogóle a nie o jego formie, a zatem powód musiałby być
uznany za skazanego (za przestępstwo umyślne) także wówczas, gdyby orzeczenie
skazujące miało inną formę niż wyrok.
Z powyższych motywów Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia kasacji i w oparciu o art. 39312 k.p.c. orzekł, jak w sentencji
wyroku.