Supreme Court allows appeal when defense counsel fails to serve judgment on detained defendant.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the lower court's refusal to extend the deadline for serving the appellate judgment to a detained defendant. The defendant, unable to attend the appeal trial due to incarceration, had his case handled by state-appointed counsel who failed to request the judgment's service. The court ruled that because state counsel has no obligation to act after the judgment becomes final, the defendant effectively acts without counsel, necessitating service of the judgment to start the appeal timeline.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 524 § 1 zd. 2 k.p.k.; Art. 84 § 2 zd. 1 k.p.k.; When a detained defendant is represented by state-appointed counsel who has no duty to act after the judgment becomes final, the defendant is deemed to act without counsel, and the judgment must be served to commence the appeal period.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
POSTANOWIENIE Z DNIA 28 MARCA 2003 R.
III KZ 71/02
Oskarżonemu, który jest pozbawiony wolności i z tego powodu nie
brał udziału w postępowaniu przed sądem odwoławczym, należy doręczyć
odpis wyroku sądu odwoławczego także wtedy gdy miał obrońcę z urzędu;
dzień tego doręczenia jest początkiem biegu terminu do zgłoszenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w celu wniesienia kasacji.
Przewodniczący: sędzia SN M. Sokołowski.
Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Gemra.
Sąd Najwyższy w sprawie Wiesława D., skazanego z art. 189 § 2 k.k.
i in., po rozpoznaniu zażalenia obrońcy skazanego na postanowienie Sądu
Okręgowego w O. z dnia 31 lipca 2002 r. o odmowie przywrócenia terminu
do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w celu wniesienia kasacji, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora
postanowił:
1. uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek o przywrócenie terminu pozostawić bez rozpoznania,
2. przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w O. w celu doręczenia
skazanemu odpisu wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 17 kwietnia
2002 r. wraz z uzasadnieniem w trybie przewidzianym w art. 524 § 1 k.p.k.
Uzasadnienie
W dniu 17 kwietnia 2002 r. Sąd Okręgowy w O. – jako sąd odwoławczy – ogłosił wyrok w sprawie Wiesława D. Skazany Wiesław D. nie był
obecny na ogłoszeniu wyroku, ponieważ był pozbawiony wolności i nie został doprowadzony na rozprawę apelacyjną. Na rozprawie apelacyjnej i
ogłoszeniu wyroku był obecny jego obrońca z urzędu.
W dniu 24 kwietnia 2002 r. w Zakładzie Karnym doręczony został
skazanemu Wiesławowi D. odpis tego wyroku wraz z pouczeniem o kasacji. W pouczeniu tym podano: „odpis wyroku z uzasadnieniem będzie doręczony na żądanie zgłoszone w terminie zawitym 7 od daty ogłoszenia niniejszego wyroku”.
Skazany zwrócił się do Sądu Okręgowego w O. pismem z dnia 25
kwietnia 2002 r. „o przywrócenie terminu o nadesłanie prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem i nadesłanie w/w wyroku wraz z uzasadnieniem
w celu wniesienia kasacji do Sądu Najwyższego”. Pismo to zostało złożone
w administracji Zakładu Karnego w dniu 26 kwietnia 2002 r. i wpłynęło do
Sądu Okręgowego w dniu 30 kwietnia 2002 r.
Sąd Okręgowy w O., postanowieniem z dnia 31 lipca 2002 r., wniosku skazanego nie uwzględnił. Skazany wniósł w dniu 8 sierpnia 2002 r. –
z zachowaniem siedmiodniowego terminu – sporządzone osobiście zażalenie na to postanowienie.
Przewodniczący Wydziału wezwał skazanego do złożenia w terminie
7 dni tego zażalenia, sporządzonego i podpisanego przez adwokata. Przed
upływem tego terminu – w dniu 30 września 2002 r. – ustanowiony przez
skazanego obrońca z wyboru wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 31
lipca 2002 r. Zażalenie to przedstawione zostało Sądowi Najwyższemu do
rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia obrońca wywodzi, że skazany
trafnie wykazywał we wniosku o przywrócenie terminu i w osobistym zażaleniu, iż doręczenie mu w Zakładzie Karnym orzeczenia w siódmym dniu
od jego ogłoszenia praktycznie uniemożliwiało zachowanie terminu podanego w pouczeniu.
Rozstrzygając sprawę, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 419 § 2 k.p.k., jeżeli oskarżony pozbawiony wolności nie był obecny przy ogłoszeniu na rozprawie orzeczenia kończącego
postępowanie w sprawie, a nie miał obrońcy, orzeczenie to doręcza się
oskarżonemu. Zgodnie zaś z art. 422 § 2 k.p.k., dla oskarżonego pozbawionego wolności, który nie ma obrońcy i nie był obecny podczas ogłaszania wyroku, termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia biegnie od daty doręczenia mu wyroku. Przepisy te dotyczą postępowania przed sądem pierwszej instancji i, stosownie do art. 458 k.p.k.,
mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu odwoławczym.
Aby przepisy te zastosować odpowiednio, należy uwzględnić różnicę
w zakresie obowiązków obrońcy z wyboru i obrońcy z urzędu. Stosownie
do art. 84 § 1 k.p.k., ustanowienie obrońcy lub wyznaczenie obrońcy z
urzędu uprawnia go do działania w całym postępowaniu, nie wyłączając
czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń. Jednakże obrońca z urzędu (odmiennie niż obrońca z wyboru) nie
ma obowiązku podejmowania czynności procesowych po prawomocnym
zakończeniu postępowania (art. 84 § 2 zd. 1 k.p.k.). Ta różnica jest niezwykle istotna, gdyż wyrok sądu odwoławczego po ogłoszeniu jest prawomocny. Tak więc po jego ogłoszeniu obrońca z wyboru ma obowiązek podejmowania dalszych czynności, a obrońca z urzędu takiego obowiązku
nie ma.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, niedotrzymanie terminu zawitego z winy obrońcy traktowane jest jako przyczyna niezależna od strony,
co uzasadnia przywrócenie terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 3 października 1974 r., Z 32/74, OSNKW 1974, z. 12, poz. 237). W
wypadku gdy oskarżony ma obrońcę z urzędu, niedotrzymanie terminu
określonego w art. 524 § 1 zd. 2 k.p.k. nie może być traktowane jako zaistniałe z „winy obrońcy”. Jeżeli obrońca z urzędu nie ma obowiązku podejmowania czynności po prawomocnym zakończeniu postępowania, to nie
ma również obowiązku złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Tak więc w istocie oskarżony zastępowany przez obrońcę z urzędu po ogłoszeniu wyroku sądu odwoławczego działa już bez
obrońcy.
Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że oskarżonemu, który
jest pobawiony wolności i z tego powodu nie brał udziału w postępowaniu
przed sądem odwoławczym, należy doręczyć odpis wyroku sądu odwoławczego nawet wtedy gdy miał obrońcę z urzędu; dzień tego doręczenia jest
początkiem biegu terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku
z uzasadnieniem w celu wniesienia kasacji.
Wykładnia taka utrwalona jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego od
czasu wprowadzenia do procedury karnej instytucji kasacji (ustawą z dnia
29 czerwca 1995 r. nowelizującą kodeks postępowania karnego). Taką wykładnię przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 maja 1996 r., III
KZ 7/96. Fragment uzasadnienia tego postanowienia został opublikowany
w Orzecznictwie Sądu Najwyższego – Prok. i Pr. 1997, z. 1, poz. 11, lecz
niestety bez istotnego stwierdzenia, że oskarżony mający obrońcę z urzędu
„po wydaniu prawomocnego wyroku faktycznie już nie posiadał obrońcy”.
Także w postanowieniu z dnia 14 stycznia 1997 r., V KZ 99/96 (OSNKW
1997, z. 3-4, poz. 32) Sąd Najwyższy wyraźnie zaakcentował, że w omawianej sytuacji określenie początku biegu terminu uzależnione jest od tego,
czy oskarżony ma obrońcę z wyboru, a nie od tego czy w ogóle miał
obrońcę w postępowaniu odwoławczym.
Wykładnia taka została zaaprobowana w literaturze (por. Z. Doda, J.
Grajewski, A. Murzynowski: Kasacja w postępowaniu karnym – Biblioteka
Palestry 1996, s. 38 i 39; Z. Doda, A. Gaberle: Kontrola odwoławcza w procesie karnym, Warszawa 1997 r., s. 462 i 461).
Przepisy kodeksu postępowania karnego z 1997 r., regulujące omawianą kwestię, nie różnią się od odpowiednich przepisów znowelizowanego kodeksu postępowania karnego z 1969 r. w taki sposób, aby odstąpić
od dotychczasowej wykładni. (...)
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
Zauważyć też należy, że przymus adwokacki nie obowiązuje przy
wnoszeniu zażalenia na odmowę przywrócenia terminu do zgłoszenia
wniosku, o którym mowa w art. 524 § 1 zd. 2 k.p.k. Wezwanie skazanego
do uzupełnienia rzekomych braków formalnych jego zażalenia z dnia 8
sierpnia 2002 r. było zatem błędne.