Supreme Court quashes appeal court's order to retry case due to insufficient expert opinion on insolvency grounds.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal court's decision to overturn the lower court's conviction for insolvency-related misconduct, finding the reasoning violated procedural rules. The defense argued the expert opinion failed to verify the company's debt status, while the prosecution contended the initial facts were sufficient. The court ruled that merely noting an incomplete expert report does not justify a full retrial, as the appeal court failed to properly evaluate existing evidence.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 437 § 2 k.p.k.; Art. 11 ust. 5 ustawy o upadłości; The appeal court's finding that an expert opinion is insufficient to justify a full retrial violates the principle that the appeal court must independently evaluate evidence without mandating a complete new trial for minor evidentiary gaps.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
PAGE \* MERGEFORMAT 2 Sygn. akt III KS 31/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lipca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Andrzej StępkaSSN Andrzej TomczykProtokolant Marta Brylińska w sprawie D. S.oskarżonego z art. 586 k.s.h. po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu, w dniu 6 lipca 2022 r., skargi prokuratora Prokuratury Okręgowej w Tarnowie na wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt II Ka 27/22, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt II K 402/20, i przekazujący sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. orzekł uchyla wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie w zaskarżonej części, tj. uchylającej wyrok Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 17 listopada 2021 r. odnośnie do czynu z art. 586 k.s.h. przypisanego oskarżonemu D. S. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Tarnowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. II K 402/20, Sąd Rejonowy w Dąbrowie Tarnowskiej uznał oskarżonego D. S. m. in. za winnego tego że w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 14 lipca 2015 r. w K. woj. […] pełniąc funkcję Prezesa Zarządu Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „E.” nie złożył wniosku o upadłość tej spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających jej upadłość, to jest w sytuacji, gdy spółka ta stała się niewypłacalna i nie wykonywała swych wymagalnych zobowiązań, tj. występku z art. 586 k.s.h. i za to na mocy tego przepisu i art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych, przyjmując, iż jedna stawka dzienna stanowi równowartość 30 złotych;Apelację od tego wyroku, m. in. w części obejmującej skazanie oskarżonego za przestępstwo z art. 586 k.s.h., wywiódł obrońca oskarżonego, który na podstawie art. 425 § 1, 2 i 3 k.p.k. w zw. z art. 444 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji, także w tej części na jego korzyść, na podstawie art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k., zarzucając w tym zakresie:-oparcie się o opinie biegłego ds. rachunkowości, gdzie nie dokonywano badania realizacji zobowiązań spółki, tj. jakie zobowiązania spółka realizowała, jaki był wzajemny stosunek zobowiązań realizowanych do niezrealizowanych, jakie zobowiązania przeważały - tj. czy spółka przed listopadem 2015 roku (gdy zgłoszono wniosek o upadłość restrukturyzacyjną) nie realizowała przynajmniej przez okres 3 miesięcy znacznej części zobowiązań oraz czy wystąpił stan tzw. nadmiernego zadłużenia spółki - podczas gdy właściwa interpretacja art. 11 prawa upadłościowego i naprawczego w brzmieniu obowiązującym w dacie relewantnej (okres kwiecień - listopad 2015) wymagał zbadania tego - co implikuje błędy w ustaleniach faktycznych jak wyżej lub zawężenie podstawy dowodowej poprzez pominięcie szeregu okoliczności relewantnych dla oceny dowodów, a tym samym dla rozstrzygnięcia,oraz- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 586 k.s.h. w zw. z art. 11 prawa upadłościowego i naprawczego poprzez pominięcie przy interpretacji tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w okresie relewantnym (tj. kwiecień - listopad 2015) faktycznej zawartości normatywnej owego przepisu wynikającej z dorobku doktryny i orzecznictwa - tj. pojęć stosowanych przy interpretacji owego przepisu wpisanych expressis verbis do ustawy nowelizacją z marca 2015 - wejście w życie 1.01.2016 - a nadto wadliwe przywołanie znamion podmiotowych w odniesieniu do przesłanek upadłości z art. 11 ust. 1 p.u.n, a przedmiotowych z art. 11 ust. 2 p.u.n. i brak odniesienia się do owych kryteriów w opinii biegłego stanowiącej podstawę przypisania czynu z art. 586 k.s.h.Wskazując na powyższe zarzuty, obrońca wniósł o:1)zmianę zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i uniewinnienie oskarżonego w całości od zarzucanych mu czynów,lub2)uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Dąbrowie Tarnowskiej do ponownego rozpoznania.Prokurator uczestniczący w dniu 14 marca 2022 roku w rozprawie apelacyjnej wniósł o przeprowadzenie przez Sąd Odwoławczy uzupełniającej opinii biegłego z zakresu rachunkowości w związku z tym, iż od dnia 1 stycznia 2016 r. zmieniło się pojęcie stanu niewypłacalności dłużnika, określone w art. 11 ustawy prawo upadłościowe, co jest z kolei kluczowe m.in. dla wykładni art. 21 prawa upadłościowego (obowiązek dłużnika do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości), a czego biegły nie wziął pod uwagę zarówno w opinii zasadniczej, jak i uzupełniającej.
Po rozpoznaniu apelacji, wyrokiem z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt II Ka 27/22, Sąd Okręgowy w Tarnowie, II Wydział Karny na podstawie art. 437 § 1 i § 2 k.p.k., art. 438 pkt 2 i pkt 3 k.p.k. i art. 634 k.p.k. w zw. z art. 632 pkt 2 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok m. in. w ten sposób, że uchylił go w części obejmującej skazanie za przestępstwo z art. 586 k.s.h. i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Dąbrowie Tarnowskiej do ponownego rozpoznania.Od tego wyroku skargę odnośnie do części uchylającej wyrok Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej wywiódł prokurator Prokuratury Okręgowej w Tarnowie zarzucając:I.naruszenie prawa procesowego, a to art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., które miało wpływ na treść wyroku, polegające na niesłusznym uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 17 listopada 2021 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, pomimo tego, że w sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, lecz jedynie w ograniczonym zakresie, na co wskazuje uzasadnienie Sądu odwoławczego, z którego wynika, iż Sąd Rejonowy w Dąbrowie Tarnowskiej ponownie rozpoznając sprawę - o ile nie znajdzie zastosowania instytucja przewidziana w art. 344a § 1 k.p.k.
– powinien uzupełnić opinię biegłego z dziedziny księgowości w zakresie wskazanym w tymże uzasadnieniu, a nadto przeprowadzić ocenę wyjaśnień oskarżonego, zeznań świadków W. S. i A. S. oraz dowodów z dokumentów, obrazujących gospodarcze funkcjonowanie E. Sp. z o.o. w kontekście wniosków uzupełnionej opinii i następnie prawidłowo zastosować przepis art. 4 § 1 k.k.Podnosząc powyższy zarzut, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k., prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w Tarnowie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Skarga jest oczywiście zasadna.
Analiza uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie prowadzi do wniosku, iż powodem kasatoryjnego orzeczenia tegoż Sądu była, wymieniona w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k. przesłanka określona w nim jako „konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości”.Nie sposób jednak nie zgodzić się z zawartym w skardze wskazaniem, że Sąd Okręgowy w Tarnowie przyjmując (str. 15 uzasadnienia), iż konieczne jest by proces przeprowadzić na nowo w całości wskazał jednak tak naprawdę jedynie na konieczność uzupełnienia przewodu sądowego w części a nie w całości.
Określony bowiem i opisany w uzasadnieniu Sądu Okręgowego w Tarnowie zakres czynności dowodowych, jakie uznaje on za konieczne do przeprowadzenia w przedmiotowym postępowaniu, jednoznacznie wskazuje, że Sądowi odwoławczemu chodzi jedynie o uzupełnienie opinii biegłego z dziedziny księgowości. Zakres ten pozwala na stwierdzenie, że jej uzupełnienie nie będzie wiązało się bynajmniej z potrzebą np. zgromadzenia obszernego, dodatkowego materiału dowodowego, w tym z poszukiwaniami takiego materiału, czy też innymi obarczonymi trudnościami czynnościami procesowymi.
Chodzi wszak tylko o ponowne rozważenie przez biegłego D. M. wniosków zawartych w dotychczasowej jego opinii (które – jak należy rozumieć miałyby być pomocne w rozstrzygnięciu sprawy, bo przecież dokonanie ustaleń faktycznych i ocen prawnych na tle przepisów prawa upadłościowego należy i tak do sądu), w świetle zmienionego stanu prawnego, czy przedmiotowa spółka utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych z uwagi na nierokujący poprawy w nieodległej przyszłości zły stan jej finansów, w rozumieniu art. 11 ust.2 i 2a ustawy - Prawo upadłościowe, a nadto czy i w jakim zakresie pojęcie:
„utraty zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań” znajduje zastosowanie w odniesieniu do podmiotów, które z racji niedługiej obecności na rynku gospodarczym, dopiero starają się osiągnąć cechę „płynności finansowej”.Jest najzupełniej oczywiste, że przekonanie Sądu odwoławczego o tym, że Sąd I instancji nie dysponował „pełną podstawą dowodową umożliwiającą wyrokowanie zgodnie z treścią art. 4 § 1 k.k.”, bowiem opinia biegłego jest niepełna i wymaga uzupełnienia, to nie jest wystarczająca przesłanka dla uznania, że konieczne będzie przeprowadzenie na nowo postępowania w całości.
Natomiast rozstrzygnięcie, czy istniały podstawy dla zastosowania domniemania z art. 11 ust. 5 ustawy - Prawo upadłościowe, to wyłącznie zadanie Sądu orzekającego w postępowaniu odwoławczym, po uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie, zaś konieczność ponownej oceny wyjaśnień oskarżonego, zeznań świadków W. S. i A. S. oraz dowodów z dokumentów, obrazujących gospodarcze funkcjonowanie E. Sp. z o.o., po żądanym uzupełnieniu biegłego, to także zwykły obowiązek Sądu odwoławczego („konieczność ponownej oceny przeprowadzonych dowodów nie mieści się w kręgu podstaw wyroku kasatoryjnego” por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2016 r., IV KS 5/16;
LEX nr 2165596). Postępowanie przed Sądem odwoławczym, co warto przypomnieć, obecnie ma cechy postępowania apelacyjnego a nie kasatoryjnego, tj. nakładającego na sąd odwoławczy obowiązek nawet bardzo szerokiego uzupełniania materiału dowodowego aż do granic sytuacji, w której konieczne będzie przeprowadzenie na nowo postępowania w całości. W tej mierze zresztą trafne są uwagi zawarte w uzasadnieniu skargi wsparte orzecznictwem Sądu Najwyższego, więc wystarczające będzie odwołanie się do tychże uwag. Ponadto, jeśli już Sąd odwoławczy wydaje wyrok kasatoryjny, to konieczność przeprowadzenia na nowo postępowania w całości ma obowiązek przekonująco uzasadnić.
Temu zadaniu w przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy w Tarnowie nie sprostał. Natomiast zastrzeżenia, nawet jeśli byłyby uzasadnione, odnośnie do wnikliwości przeprowadzonego postępowania przygotowawczego i postawy prokuratora w procesie sądowym niestety nie mogą być powodem wydania wyroku kasatoryjnego. Stąd, deklaracja Sądu odwoławczego, że usunięcie dostrzeżonych uchybień wymaga przeprowadzenia w całości na nowo postępowania dowodowego w zakresie w jakim zaskarżony wyrok został uchylony, jest niestety „pusta”.Akceptując generalnie obszerną argumentację przedstawioną w skardze prokuratorskiej, odnoszącą się do wykładni przepisów Rozdziału 55a k.p.k.
„Skarga na wyrok sądu odwoławczego” (sfera merytoryczna pozostaje poza zakresem zainteresowania Sadu Najwyższego w tym postępowaniu), uznać należało, iż orzeczenie o uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi (objęte niniejszą skargą) zapadło z rażącą obrazą art. 437 § 2 k.p.k.. Stąd zaskarżony skargą wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie należało uchylić w części uchylającej wyrok Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 17 listopada 2021 r. i przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. (r.g.)[ms]