Supreme Court allows retrial for murder conviction due to unconstitutional penalty clause invalidation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland partially allowed a retrial for Robert S., who was convicted of murder under Article 148 § 3 of the Criminal Code. The defendant argued that the conviction should be vacated because the specific penalty clause referenced in the law was declared unconstitutional by the Constitutional Tribunal. The court ruled that while the specific paragraph lost its force, the general provision covering the same conduct remains valid and applicable for re-qualification and sentencing.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 148 § 2 k.k.; Art. 540 § 2 k.p.k.: The invalidation of a specific penalty clause in the Criminal Code by the Constitutional Tribunal necessitates a retrial for convictions relying on that clause, requiring the court to re-qualify the act under the general provision while preserving factual findings.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
WYROK Z DNIA 15 KWIETNIA 2010 R.
III KO 83/09
1. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r., P
11/08, Dz. U. Nr 163, poz. 1363, w wyniku którego utracił moc przepis § 2
art. 148 k.k., stanowi podstawę do wznowienia postępowania karnego, o
jakiej mowa w art. 540 § 2 k.p.k., także w tych sytuacjach, gdy w okresie od
dnia 26 września 2005 r. do dnia 23 kwietnia 2009 r. doszło do skazania
oskarżonego za czyn zakwalifikowany z art. 148 § 3 k.k. i wymierzenia mu
kary określonej w § 2 art. 148 k.k. w brzmieniu w tym czasie obowiązującym, choć wskazany wyrok Trybunału nie odnosi się wprost do § 3 art. 148
k.k., ponieważ i tak jego stosowanie w sferze sankcji karnych było możliwe
wyłącznie przez jednoczesne zastosowanie art. 148 § 2 k.k., a sam fakt
nieprzywołania tego przepisu w wyroku skazującym nie ma w tej materii
decydującego znaczenia.
2. Ponieważ § 3 art. 148 k.k. nadal odsyła do art. 148 § 2 k.k., a
przepis ten utracił swą moc, nie można odwołać się wprost do kar przewidzianych w tym ostatnim przepisie, jak tego wymaga § 3 art. 148 k.k., zatem zachowania w nim określone powinny być – do czasu ewentualnej
zmiany art. 148 k.k. – kwalifikowane z § 1 art. 148 k.k., jako że obejmuje on
zarówno zachowania ujęte w jego § 3, jak i pełną gamę sankcji karnych za
zabójstwo, w tym także kary, o jakich mowa była w § 2 art. 148 k.k. i do
których odsyła art. 148 § 3 k.k. Tym samym nie można też mówić o istnieniu kolizji § 3 i § 1 art. 148 k.k., a tylko przy takiej kolizji w grę wchodziłaby
reguła, że lex specialis derogat legi generali.
Przewodniczący: sędzia SN E. Strużyna.
Sędziowie SN: T. Grzegorczyk (sprawozdawca), J. Sobczak.
Sąd Najwyższy w sprawie Roberta S., skazanego z art. 148 § 3 k.k.
w zw. z art. 64 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w
dniu 15 kwietnia 2010 r. wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. w
dniu 21 maja 2008 r., zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 1
października 2007 r.,
Na podstawie art. 540 § 2 i art. 547 § 2 k.p.k. w z n o w i ł postępowanie w
sprawie Roberta S. i u c h y l i ł wyrok Sądu Apelacyjnego w G. oraz zmieniony nim wyrok Sądu Okręgowego w T. w części dotyczącej kwalifikacji
prawnej i kary, przekazując w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania temu ostatniemu sądowi (...)
Z UZASADNIENIA:
Robert S., wyrokiem Sądu Okręgowego w T. z dnia 1 października
2007 r., został uznany za winnego popełnienia w dniu 23 września 2006 r.
przestępstwa zabójstwa zakwalifikowanego z art. 148 § 3 w zw. z art. 64 §
1 k.k. i skazany za to na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego, Sąd Apelacyjny w G., wyrokiem z
dnia 21 maja 2008 r., zmienił zaskarżony wyrok, ale w ten tylko sposób, że
złagodził orzeczoną karę wymierzając karę 25 lat pozbawienia wolności z
przyjęciem, że może on ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie dopiero po odbyciu 20 lat tej kary. W grudniu 2009 r., wyznaczony
skazanemu obrońca z urzędu wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania, powołując się na art. 540 § 2 k.p.k. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r., P 11/08, Dz. U. Nr 63, poz. 533, mocą
którego uznano za niezgodny z Konstytucją „art. 15 ustawy z dnia 27 lipca
2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania
karnego i ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 163, poz. 1363)”,
wprowadzający od dnia 26 września 2005 r. nowe brzmienie art. 148 § 2
k.k., na którym to brzmieniu, jak stwierdza wnioskodawca, opierały się oba
sądy w tej sprawie. Autor wniosku wystąpił także o zasądzenie mu kosztów
obrony z urzędu za czynności w postępowaniu o wznowienie. W związku z
tym wnioskiem prokurator Prokuratury Krajowej wystąpił o jego uwzględnienie i wznowienie postępowania w części kwalifikacji prawnej i podstawy
wymiaru kary.
Rozpatrując ten wniosek Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Prawdą jest, że wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 1 pkt 15 ustawy nowelizującej z 2005 r., wprowadzający nową treść § 2 art. 148 k.k., z uwagi na tryb w jakim dokonano tej
zmiany, jest niezgodny z art. 118 ust. 1 i art. 119 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej. Z chwilą opublikowania tego orzeczenia w organie urzędowym, a więc
z dniem 23 kwietnia 2009 r., przepis § 2 art. 148 k.k. utracił swą moc (art.
190 ust. 2 i 3 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny nie wypowiadał się jednak w kwestii § 3 art. 148 k.k., z którego zakwalifikowano czyn oskarżonego w tej sprawie i który przywołano też w podstawie skazania. Przepis § 3
art. 148 k.k. nie był nowelizowany ustawą z 2005 r., nie był więc także
przedmiotem pytania prawnego skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego. Od samego początku, a więc od wejścia w życie Kodeksu z 1997 r.,
nawiązywał on bowiem – i nawiązuje nadal – do § 2 art. 148 k.k. przyjmując, że: „Karze określonej w § 2 podlega, kto jednym czynem zabija więcej
niż jedną osobę lub był wcześniej prawomocnie skazany za zabójstwo” (ta
ostatnia okoliczność obostrzająca dotyczy niniejszej sprawy). To zaś oznacza, że przy wymiarze kary w wypadkach określonych w art. 148 § 3 k.k.
sądy orzekające były, w zakresie sędziowskiego wymiaru kary, ograniczone karami wskazanymi w § 2 art. 148 k.k., a więc w przepisie, który utracił
swą moc w wyniku wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Wprawdzie art. 540 § 2 k.p.k. przyjmuje, że postępowanie wznawia
się, jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją
„przepisu prawnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie”, a
w niniejszej sprawie sądy nie przywołały uznanego za niekonstytucyjny § 2
art. 148 k.k., lecz jedynie art. 148 § 3 (oraz art. 64 § 1) k.k., to jednak uznać
należy, że istnieje w tej sprawie podstawa do wznowienia postępowania, o
jakiej mowa w art. 540 § 2 k.p.k. Rzecz bowiem w tym, że – jak wskazano
– zrekonstruowanie pełnego brzmienia § 3 art. 148 k.k. jest możliwe jedynie w ścisłym powiązaniu z art. 148 § 2 k.k., gdyż bez tego ostatniego
przepisu nie można odtworzyć treści normy sankcjonującej. Sądy obu instancji wyraźnie zresztą odwoływały się, z tym, że dopiero w uzasadnieniach swych wyroków, do sankcji określonych w § 2 art. 148 k.k. Zatem,
także przepis art. 148 § 2 k.k. legł u podstaw zapadłych w tej sprawie wyroków. Podsumowując, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r., w wyniku którego utracił moc przepis § 2 art.148 k.k., stanowi
podstawę do wznowienia postępowania karnego, o jakiej mowa w art. 540
§ 2 k.p.k., także w tych sytuacjach, gdy w okresie od dnia 26 września
2005 r. do dnia 23 kwietnia 2009 r. doszło do skazania oskarżonego za
czyn zakwalifikowany z art. 148 § 3 k.k. i wymierzenia mu kary określonej
w § 2 art. 148 k.k. w brzmieniu w tym czasie obowiązującym, choć wskazany wyrok Trybunału nie odnosi się wprost do § 3 art. 148 k.k., ponieważ i
tak jego stosowanie w sferze sankcji karnych było możliwe wyłącznie przez
jednoczesne zastosowanie art. 148 § 2 k.k., a sam fakt nieprzywołania te-
go przepisu w wyroku skazującym nie ma tej materii decydującego znaczenia.
W związku z utratą mocy prawnej paragrafu 2 art. 148 k.k. w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie przyjmuje się, że zakres, w jakim Trybunał uznał art. 148 § 2 k.k. za sprzeczny z Konstytucją, determinuje również
granice modyfikacji, które są jego następstwem w wyrokach podlegających
uchyleniu w trybie wznowienia, a więc że chodzi tu jedynie o potrzebę
określenia na nowo kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu
oraz ponowne wymierzenie kary, przy zachowaniu dotychczasowych ustaleń. W konsekwencji zaś, że uzasadnione jest w takim wypadku uchylenie
wyroku(ów) tylko w części dotyczącej kwalifikacji prawnej i kary (tak już w
wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2009 r., II KO 22/09, OSNKW
2009, z. 11, poz. 98; zob. też W. Wróbel, S. Zabłocki: Glosa do wyroku
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009 r., Pal. 2009, nr 7-8, s.
301 – 306). W pełni odnosi się to także do skazania z art. 148 § 3 k.k. Dlatego Sąd Najwyższy uchylił oba wydane w tej sprawie wyroki jedynie w takiej części, a nie w całości, i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.
Przy ponownym jej rozpoznawaniu Sąd Okręgowy powinien orzekać
w granicach przekazania (art. 442 § 1 zd. 1 k.p.k.), a więc jedynie odnośnie
do nowej kwalifikacji czynu i kary, a nie, co do ustaleń faktycznych i winy, z
uwzględnieniem jednak – o ile taka sytuacja zaistnieje – wyjątkowo konstrukcji zawartej w art. 442 § 1 zd. 2 k.p.k. Ponieważ § 3 art. 148 k.k. odsyła nadal do art. 148 § 2 k.k., a przepis ten utracił swą moc, nie można odwołać się wprost do kar przewidzianych w tym ostatnim przepisie, jak tego
wymaga § 3 art. 148 k.k., zatem zachowania w nim określone powinny być
– do czasu ewentualnej zmiany art. 148 k.k. – kwalifikowane z § 1 art. 148
k.k., jako że obejmuje on zarówno zachowania ujęte w jego § 3, jak i pełną
gamę sankcji karnych za zabójstwo, w tym także kary, o jakich mowa była
w § 2 art. 148 k.k. i do których odsyła art. 148 § 3 k.k. Tym samym nie
można też mówić o istnieniu kolizji § 3 i § 1 art. 148 k.k., a tylko przy takiej
kolizji w grę wchodziłaby reguła, że lex specialis derogat legi generali, co
podnoszone jest także w piśmiennictwie (zob. W. Wróbel, S. Zabłocki, glosa, op. cit., s. 307 – 308). /.../