Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KKN 329/99 Generato dall'IA

Criminal court must determine if defendant committed the act before finding them insane under Polish law.

Numero d'incarto III KKN 329/99
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed lower court rulings that dismissed criminal proceedings without establishing whether the accused committed the alleged acts. The defense argued that the courts erred by assuming insanity under Article 31 § 1 of the Criminal Code automatically excluded criminal liability without first proving the act occurred. The court ruled that mental state is only relevant after the commission of a prohibited act, requiring a factual finding of the act's existence before applying insanity defenses.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 31 § 1 k.k.; Art. 414 § 1 zd. 2 k.p.k.: The court must first establish that the accused committed the prohibited act before considering insanity as an exclusion of criminal liability.

Parole chiave

Generato dall'IA
criminal liability insanity defense prohibited act temporal coincidence procedural economy mental state Supreme Court

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 31 § 1 k.k.
art. 31 § 1 k.k., popełnił zarzucony mu czyn.
Art. 414 § 1 zd. 2 k.p.k.
i art. 414 § 1 zd. 2 k.p.k. używają określeń („w chwili czynu”, „w czasie
Art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., która nakazuje umorzyć postępowanie, jeżeli po rozpoczęciu przewodu sądowego
Art. 99 § 1 k.k.
przewidzianych w art. 99 § 1 k.k.), a możliwość ich orzeczenia wchodzi w
Art. 452 § 1 k.p.k.
a sąd odwoławczy uczynić tego nie może, bez naruszenia zakazu określonego w art. 452 § 1 k.p.k.
art. 31 § 1 k.k
art. 31 § 1 k.k., popełnił zarzucony mu czyn.
art. 58 k.k
w zw. z art. 58 k.k. z 1969 r. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 5 marca 2002 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 2 marca 1999 r.,
art. 414 k.p.k
wynikającą z art. 414 k.p.k.
art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k
z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., która nakazuje umorzyć postępowanie, jeżeli po rozpoczęciu przewodu sądowego
art. 17 § 2 pkt 2 k.p.k
oskarżonego z art. 178 § 1

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

WYROK Z DNIA 5 MARCA 2002 R.

III KKN 329/99

W procesie karnym stan psychiczny oskarżonego ma znaczenie

dopiero przy ustaleniu, że dopuścił się on czynu zabronionego. Żaden

przepis prawa nie zwalnia sądu z obowiązku ustalenia, czy oskarżony,

który według opinii biegłych psychiatrów jest niepoczytalny w rozumieniu

art. 31 § 1 k.k., popełnił zarzucony mu czyn. Zarówno art. 31 § 1 k.k., jak

i art. 414 § 1 zd. 2 k.p.k. używają określeń („w chwili czynu”, „w czasie

czynu”), z których jednoznacznie wynika, że musi zachodzić zbieżność w

czasie dwóch zaszłości: czynu oskarżonego oraz jego niepoczytalności.

Przewodniczący: sędzia SN E. Gaberle (sprawozdawca).

Sędziowie SN: A. Siuchniński, J. Sobczak.

Sąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa B. oskarżonego z art. 178 § 1

w zw. z art. 58 k.k. z 1969 r. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 5 marca 2002 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 2 marca 1999 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 5 listopada

1998 r.,

uchylił zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Rejonowego w B. i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego

rozpoznania; (…)

UZASADNIENIE

Zbigniew B. został oskarżony w trybie prywatnoskargowym o popełnienie – w okresie od 1993 r. do 4 grudnia 1997 r. – dwóch przestępstw, tj. z art. 178 § 1 w zw. z art. 58 k.k. z 1969 r. oraz z art. 181 § 1

w zw. z art. 58 k.k. z 1969 r.

Podczas przesłuchania na rozprawie głównej przed Sądem Rejonowym w B. oskarżony nie przyznał się do popełnienia zarzuconych mu

przestępstw, a po zasięgnięciu opinii biegłych psychiatrów, w której

stwierdzono, iż oskarżony był w chwili czynów niepoczytalny, Sąd Rejonowy wydał postanowienie o „zaniechaniu przesłuchania w charakterze

świadka oskarżycielki prywatnej” i wyrokiem z dnia 5 listopada 1998 r.

umorzył postępowanie karne. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł

m.in., iż „nie zajął się kwestią ustalenia, czy czyn oskarżonego w ogóle

został dokonany, wobec faktu, że nie miałoby to najmniejszego znaczenia dla jego sytuacji, tj. treści wyroku. Ustalenie tego faktu kłóciłoby się

zarówno z zasadą ekonomiki procesowej, jak i z bezwzględną normą

wynikającą z art. 414 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., która nakazuje umorzyć postępowanie, jeżeli po rozpoczęciu przewodu sądowego

ujawnią się okoliczności wyłączające ściganie, a okolicznością taką jest

niepoczytalność oskarżonego”.

W apelacji wniesionej od powyższego wyroku, obrońca oskarżonego domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania, zarzucają

m.in. obrazę art. 31 § 1 k.k. oraz art. 414 § 1 w zw. z art. 17 § 1 pkt 2

k.p.k. polegającą na umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy odstąpiono

od zbadania, czy oskarżony jest sprawcą zarzucanych mu czynów, do

popełnienia których oskarżony nie przyznał się.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcy, a także apelacji oskarżycielki

prywatnej Danuty B., Sąd Okręgowy w B., wyrokiem z dnia 2 marca

1999 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, podkreślając w uzasadnieniu, że „zarzucenie zaskarżonemu wyrokowi nieprawidłowości w oparciu

o obowiązek ustalenia prawdy materialnej jest całkowitym nieporozumieniem” i podzielając również stanowisko Sądu Rejonowego, że „całkowita

niepoczytalność oskarżonego jest przesłanką procesową z art. 17 § 2 pkt

2 k.p.k. obligującą do natychmiastowego zaprzestania procedowania”.

Kasację od wyroku sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego. Domagając się uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w B. i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, obrońca zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa, mające wpływ na treść wyroku, a mianowicie:

1) art. 414 § 1 k.p.k. przez niewłaściwą interpretację tego przepisu polegającą na umorzeniu postępowania ze względu na niepoczytalność

oskarżonego, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, mimo że oskarżony nie przyznał się do popełnienia zarzuconych mu

czynów i wnosił o uniewinnienie;

2) art. 433 § 2 k.p.k. przez pominięcie zarzutu wadliwości opinii biegłych

psychiatrów, choć z załączonego do apelacji zaświadczenia lekarskiego wynikało, że lekarz psychiatra nie stwierdził u oskarżonego

żadnych zaburzeń o charakterze psychotycznym.

Rozstrzygając o kasacji Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Podniesiony w niej zarzut rażącej obrazy art. 414 § 1 k.p.k. odnosi

się wprawdzie do wyroku sądu pierwszej instancji, nie zaś do podlegającego zaskarżeniu w trybie kasacji, wyroku sądu odwoławczego, ale przy

uwzględnieniu argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przyjąć trzeba, że intencją skarżącego było również to, iż błędne

stanowisko Sądu Rejonowego, kwestionowane w apelacji obrońcy, zo-

stało zaakceptowane przez Sąd Okręgowy w B. w zaskarżonym kasacją

wyroku z dnia 2 marca 1999 r. Tak rozumiany zarzut, postawiony przez

obrońcę w punkcie pierwszym kasacji, jest w pełni zasadny.

Żaden przepis prawa nie zwalnia sądu z obowiązku ustalenia, czy

oskarżony, który według opinii biegłych psychiatrów jest niepoczytalny w

rozumieniu art. 31 § 1 k.k., popełnił zarzucony mu czyn, a pogląd przeciwny, wyrażony wprost w uzasadnieniu sądu pierwszej instancji i zaaprobowany przez sąd drugiej instancji, polega na rażąco błędnym odczytaniu przepisów art. 31 § 1 k.k. oraz art. 17 § 1 pkt 2 i 414 § 1 zd. 2 k.p.k.

Zarówno art. 31 § 1 k.k., jak i art. 414 § 1 zd. 2 k.p.k. używają określeń

(„w chwili czynu”, „w czasie czynu”), z których jednoznacznie wynika, że

musi zachodzić zbieżność w czasie dwóch zaszłości: czynu oskarżonego

oraz jego niepoczytalności. Jest to oczywiste również z tego względu, że

w procesie karnym odpowiedzialność albo brak odpowiedzialności

oskarżonego, co stanowi główny przedmiot postępowania, zawsze rozpatrywana jest na tle zarzuconego mu czynu. Stan psychiczny oskarżonego może, rzecz jasna, powodować, że w sytuacjach określonych w art.

31 § 1 k.k. jest on niezdolny do popełnienia przestępstwa, ale proces

karny nie jest psychiatrycznym postępowaniem diagnostycznym, w którym nie kwestia popełnienia przez pacjenta czynu zabronionego w rozumieniu art. 115 § 1 k.k., lecz jego stan psychiczny stanowi przedmiot badania lekarskiego. W procesie karnym stan psychiczny oskarżonego ma

znaczenie dopiero przy ustaleniu, że dopuścił się on czynu zabronionego, co wynika również z treści art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., błędnie odczytanego przez sądy obu instancji. W przepisie tym wymieniono dwie sytuacje,

odróżniając brak znamion czynu zabronionego od stanowienia przez

ustawę, że sprawca nie popełnia przestępstwa. Czym innym musi więc

być „brak znamion czynu zabronionego”, a czym innym stanowienie

przez ustawę, że „sprawca nie popełnia przestępstwa”, choć i w jednym i

w drugim wypadku konieczne jest ustalenie, że jakiś czyn miał miejsce,

tyle tylko, iż bądź nie był on zachowaniem o znamionach określonych w

ustawie karnej, bądź jego przestępność została wyłączona z innych powodów.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że w razie ustalenia niepoczytalności oskarżonego w rozumieniu art. 31 § 1 k.k. obowiązkiem sądu jest

rozważenie potrzeby zastosowania środków zabezpieczających (m. in.

przewidzianych w art. 99 § 1 k.k.), a możliwość ich orzeczenia wchodzi w

grę tylko wtedy, gdy oskarżony dopuścił się czynu zabronionego. (…)

Zatem błędny jest również pogląd sądu odwoławczego o braku obowiązku ustalenia prawdy materialnej (zgodności ustaleń sądu z rzeczywistością). Ten obowiązek nie może być naruszony w imię „ekonomiki procesu”, na którą powołał się sąd pierwszej instancji, a którą nie można

usprawiedliwiać rażących naruszeń prawa. W tej sprawie naruszenia te

są szczególnie rażące, a zacytowane na wstępie poglądy sądów wręcz

zdumiewające, gdyż wydawałoby się, że prawidłowe odczytanie jednoznacznych w swej treści przepisów nie powinno nastręczać w praktyce

sądowej żadnych trudności.

Z tych powodów konieczne było uchylenie wyroków wydanych

przez sądy obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w B.

do ponownego rozpoznania. Poprzestanie na uwzględnieniu wniosku

kasacji byłoby bowiem niewystarczające skoro w niniejszej sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości,

a sąd odwoławczy uczynić tego nie może, bez naruszenia zakazu określonego w art. 452 § 1 k.p.k.

Przeprowadzając postępowanie dowodowe w pełnym zakresie Sąd

Rejonowy winien mieć na względzie potrzebę rozstrzygnięcia, czy oskarżony popełnił zarzucone mu czyny, a oceniając opinię biegłych psychiatrów winien również uwzględnić dane o stanie zdrowia psychicznego

Zbigniewa B., zawarte w przedłożonym przez obrońcę zaświadczeniu

lekarskim. (…)