Supreme Court dismisses judge disqualification request based on prior prosecutor role, allowing it due to improper disciplinary chamber transfer.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted a request to disqualify three judges from a criminal appeal case due to concerns over their impartiality. The defense argued that judges previously serving as prosecutors and transferred from a dissolved disciplinary chamber lacked institutional independence. The court rejected the prosecutor experience argument as statutory but accepted the claim regarding the irregular transfer from the abolished disciplinary body.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa o Sądzie Najwyższym; Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej: Judges previously serving as prosecutors may sit on the Supreme Court, but judges transferred from a dissolved disciplinary chamber to the criminal chamber lack the structural independence required for a fair trial.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KK 623/22 POSTANOWIENIE Dnia 3 sierpnia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie J.P. po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 3 sierpnia 2023 r. wniosku pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Adama Rocha, Ryszarda Witkowskiego, Pawła Kołodziejskiego, od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt III KK 623/22, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Adama Rocha, Ryszarda Witkowskiego, Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt III KK 623/22.
UZASADNIENIE
W sprawie J.P. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II Ka 418/21, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Limanowej z dnia 14 czerwca 2021 r., sygn. akt II K 459/20.Sprawa została skierowana na rozprawę i do jej rozpoznania wyznaczono: SSN Ryszarda Witkowskiego (przewodniczący), SSN Pawła Kołodziejskiego oraz SSN Adama Rocha (sprawozdawca). Wyznaczono też termin rozprawy kasacyjnej na dzień 12 lipca 2023 r.W dniu 5 lipca 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy wszystkich trzech sędziów wyznaczonych do składu orzekającego.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniósł, co do każdego z sędziów, których ten dotyczy, że zostali oni powołani do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). W kontekście tego faktu powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, podnosząc, że sąd z udziałem osób powołanych w ww. procedurze nie jest sądem należycie obsadzonym, nie jest sądem bezstronnym i niezależnym oraz rozpoznanie przez niego sprawy narusza prawo strony do rzetelnego procesu sądowego.
Dodatkowo, w stosunku do SSN Adama Rocha i SSN Ryszarda Witkowskiego wnioskodawca podkreślił okoliczność, że zostali oni pierwotnie nominowani do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, organu administracyjnie powiązanego z Sądem Najwyższym, jednak od niego odrębnego, a ich przejście do orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego nastąpiło na mocy decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, co również ma uzasadniać twierdzenie o braku instytucjonalnej bezstronności tych sędziów. Dodatkowo, w odniesieniu do wszystkich trzech sędziów, wnioskodawca podniósł, że przed nominacją wykonywali oni zawód prokuratora, a więc nie mają doświadczenia w orzekaniu, a co za tym idzie, ich udział w sprawie nie daje gwarancji jej prawidłowego rozpoznania.Na skutek wniosku pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych o wyłączenie sędziów, zarządzeniem Przewodniczącego składu orzekającego – SSN Ryszarda Witkowskiego z dnia 7 lipca 2023 r. zdjęto sprawę z wokandy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek jest zasadny, dlatego też należało wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Adama Rocha, Ryszarda Witkowskiego, Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt III KK 623/22.Wniosek należało uwzględnić z uwagi na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym (t.j.: Dz.U. 2023, poz. 1093 ze zm.; dalej: ustawa o SN), pozostaje związany uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110- 1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że:
„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała z mocy prawa ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego, dopóki nie nastąpi odstąpienie od niej, określone w art. 88 ust. 2 ustawy o SN.
Do dnia rozpoznania niniejszej sprawy takie odstąpienie nie nastąpiło, co oznacza, że zachowuje ona moc obowiązującą. Wynikającego z uchwały trzech Izb stanu rzeczy nie zmieniło również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w sprawie niniejszej je podziela.
Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2002, z. 6, poz. 22), a także jest aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21).Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej:
„ETPCz”) z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: „EKPC”, „Konwencja”), udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego, nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19 oraz wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20).
W związku z powyższym trzeba stwierdzić, że rozpoznanie sprawy kasacyjnej w składzie orzekającym objętym wnioskiem o wyłączenie sędziów, mogłoby skutkować wniesieniem skutecznej skargi przeciwko Polsce do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i zasądzeniem przez ten Trybunał zadośćuczynienia na rzecz skarżących. Zatem także obowiązek zapobiegania wydawaniu przez ETPCz wyroków stwierdzających naruszenie Konwencji skłania do uznania za zasadny wniosku pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych o wyłączenie ww. sędziów od orzekania w sprawie kasacyjnej o sygn.
III KK 623/22. Sąd Najwyższy dostrzega, że verba legis art. 6 ust. 1 EKPC w sprawie karnej gwarantuje prawo do sądu bezstronnego, niezależnego i ustanowionego ustawą oskarżonemu, a nie pokrzywdzonemu. Jednak z utrwalonego orzecznictwa ETPCz wynika, że jeżeli przedmiotem postępowania karnego jest także dochodzenie roszczeń o charakterze cywilnym przez pokrzywdzonego, to może on powoływać się na gwarancje art. 6 ust. 1 EKPC przewidziane w tym przepisie dla spraw cywilnych (por. m.in. wyrok ETPCz (Wielka Izba) z dnia 12 lutego 2004 r., w sprawie Perez p. Francji, skarga nr 47287/99, pkt 57-72).
Powyższa argumentacja odnosi się do sędziów: Ryszarda Witkowskiego, Adama Rocha, Pawła Kołodziejskiego, którzy uzyskali rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie, o którym mowa powyżej. Dodatkowo sędziowie: Ryszard Witkowski i Adam Roch zostali pierwotnie powołani do orzekania w Izbie Dyscyplinarnej. Izba ta, choć była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/2020; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22;
W. Wróbel, Izba Dyscyplinarna jako sąd wyjątkowy w rozumieniu art. 175 ust. 2 Konstytucji RP, Palestra 2019, nr 1-2, s. 17-33). Na taką ocenę statusu tej Izby pozawala także decyzja samego ustawodawcy, który ustawą z dnia z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022, poz. 1259) zlikwidował Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego, a ponadto wskazał na możliwość wzruszenia wydanych przez nią prawomocnych orzeczeń (art. 18 wspomnianej ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r.). Wskazana okoliczność jedynie wzmacnia tezę, że skład Sądu Najwyższego z udziałem sędziów, którzy uprzednio orzekali w Izbie Dyscyplinarnej, nie został wyposażony w gwarancje strukturalnej niezależności i nie jest sądem ustanowionym ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się na nieprawidłowości przeniesienia sędziów orzekających uprzednio w Izbie Dyscyplinarnej do Izby Karnej Sądu Najwyższego, co nastąpiło z mocy decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. W związku z tą procedurą wskazuje się, że Konstytucja RP nie przewiduje możliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, czy też z mocy samej ustawy, zaś akt nominacji Prezydenta RP na stanowisko sędziego dokonywany jest w ramach określonego konkursu dotyczącego konkretnego rodzaju sądu.
Osoba, która ubiegała się o stanowisko sędziego w danym sądzie, nie jest wiec uprawniona do orzekania w innym rodzaju sądu (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2023 r., III KK 186/23, OSNK 2023, z. 5-6, poz. 30; podobnie: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2023 r., I KK 85/23 oraz z dnia 5 stycznia 2023 r., II KK 531/22). Wskazane w orzecznictwie wątpliwości co do sposobu przeniesienia dwóch Sędziów zlikwidowanej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego do Izby Karnej tego Sądu stanowią dodatkowy argument na rzecz tezy o zasadności wyłączenia od orzekania w tej sprawie tych Sędziów objętych wnioskiem pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych.
Z uwagi na powyższe argumenty należało uwzględnić wniosek i wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Adama Rocha, Ryszarda Witkowskiego, Pawła Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt III KK 623/22.Niezależnie od powyższego trzeba podkreślić, że na aprobatę nie zasługuje ta część argumentacji wniosku, która odnosi się do braku doświadczenia orzeczniczego Sędziów, których dotyczy wniosek i przez to sugeruje brak gwarancji prawidłowego rozpoznania sprawy pod kątem merytorycznym. Wymogi, jakie musi spełniać osoba ubiegająca się o powołanie do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego klarownie określa ustawa o SN.
Zgodnie z art. 30 § 1 pkt 8 tej ustawy, możliwe jest powołanie do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego także w przypadku, gdy kandydat wcześniej wykonywał inny zawód prawniczy, w tym prokuratora. Jednocześnie, niezależnie od powyższego, art. 30 § 1 pkt 6 ustawy o SN wymaga od kandydata wyróżniania się wysokim poziomem wiedzy prawniczej. Nie jest to przy tym nowa regulacja prawna, bowiem uzyskanie powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w związku z wcześniejszym stażem pracy na stanowisku prokuratora przewidywała także poprzednia ustawa o Sądzie Najwyższym (art. 22 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, t.j.:
Dz. U. 2016, poz. 1254, ze zm.).Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia.[as](TM)