Supreme Court quashes criminal verdict due to judge's lack of impartiality from supporting judicial reforms.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the lower court's verdict against W. T. and co-defendants, remanding the case for retrial. The defense argued that a judge on the appellate panel lacked impartiality due to his career advancement linked to controversial judicial reforms. The Court agreed, finding the judge's actions violated the constitutional requirement for an independent and impartial tribunal.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.; Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 47 KPP; Art. 6 ust. 1 EKPC: A judge's career advancement through support of unconstitutional judicial reforms constitutes a lack of impartiality, violating the right to an independent and impartial tribunal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KK 606/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lipca 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Świecki (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Andrzej StępkaSSN Małgorzata Wąsek-WiaderekProtokolant Monika Zawadzka przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiegow sprawie W. T.skazanego z 272 k.k.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawiew dniu 25 lipca 2024 r.,kasacji wniesionej przez obrońcęod wyroku Sądu Okręgowego w Krakowiez dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV Ka 899/22,utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowiez dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt II K 1439/20/K, 1. na podstawie art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok co do oskarżonego W. T., a ponadto w związku z art. 435 k.p.k. w stosunku do oskarżonych R. C. i K. B. i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, 2. zarządza zwrot opłaty od kasacji na rzecz W. T.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie, wyrokiem z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt II K 1439/20/K, oskarżonego W. T. uznał za winnego występku z art. 272 k.k. z wymierzeniem mu za to kary 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat oraz kary grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 200 zł każda. Nadto, wyrokiem tym zobowiązano oskarżonego do informowania Sądu o przebiegu okresu próby na piśmie co 6 miesięcy oraz orzeczono o kosztach sądowych.Po rozpoznaniu apelacji obrońcy W.
T. od powyższego wyroku, a także obrońców oskarżonych K. B. i R. C., Sąd Okręgowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV Ka 899/22, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok tak co do W. T., jak i K. B. oraz R. C.Kasację od prawomocnego wyroku wniósł obrońca W. T., zaskarżając go w części, tj. w zakresie rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy wyroku Sądu Rejonowego. Obrońca w kasacji zarzucił obrazę przepisów postępowania, a to art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. poprzez utrzymanie w mocy wyroku Sądu Rejonowego, mocą którego skazanemu - z naruszeniem zasady skargowości - przypisano czyn wykraczający poza granice czynu zarzuconego aktem oskarżenia, a zatem w braku skargi uprawnionego oskarżyciela.W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w w/w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie.W odpowiedzi na tę kasację, prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.W toku postępowania kasacyjnego obrońca złożył pismo procesowe zawierające sygnalizację możliwości wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. wynikającej z udziału w składzie orzekającym Sądu Okręgowego w Krakowie SSO D.
S.Na rozprawie kasacyjnej Przewodniczący przedstawił dokumenty związane z tzw. testem niezawisłości i bezstronności sędziego dotyczące SSO D. S. Po ujawnieniu tych dokumentów obrońca i prokurator Prokuratury Krajowej wnieśli o stwierdzenie, że doszło do naruszenia art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. w związku z udziałem w składzie orzekającym Sądu Okręgowego w Krakowie SSO D. S. Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.Wniesiona kasacja, okazała się o tyle skuteczna, że spowodowała wydanie orzeczenia o charakterze kasatoryjnym. Wynikało to ze stwierdzenia przez Sąd Najwyższy wystąpienia na etapie postępowania przed Sądem drugiej instancji uchybienia stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Ustalenie to prowadziło do konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia w stosunku do W. T., a na podstawie art. 435 k.p.k. również co do K. B. oraz R. C. W tej sytuacji oczywiste jest, że z uwagi na skutek wskazany w art. 439 § 1 in principio k.p.k. zbyteczne było odnoszenie się przez Sąd Najwyższy do zarzutu wskazanego w kasacji obrońcy W. T. (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.). W sprawie bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wystąpiła z uwagi na fakt brania udziału w składzie Sądu odwoławczego sędziego D.
S.Dalsze rozważania rozpocząć trzeba od przypomnienia, że w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, stwierdzono, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”.
Uchwała ta z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej i wiąże każdy skład Sądu Najwyższego, dopóty nie nastąpi odstąpienie od niej w trybie art. 88 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 622). Wielokrotnie już w orzecznictwie Sądu Najwyższego podnoszono, że pomimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie U 2/20, powyższa uchwała jest dalej wiążąca (zob. np. uchwały SN z dnia: 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, czy z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).W orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że Krajowa Rada Sądownictwa, której skład ukształtowany został przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz.
3) nie jest tym organem, o którym mowa w art. 186 ust. 1 Konstytucji, a zatem nie może skutecznie i w zgodzie z Konstytucją wypełniać roli wskazanej w art. 179 Konstytucji (zob. np. uchwały: trzech połączonych Izb SN z dnia 23 stycznia 2020 r. oraz z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Podzielić należy zapatrywania wyrażane w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że od dnia 17 stycznia 2018 r. proces powoływania sędziów jest procesem wadliwym, gdyż bierze w nim udział organ wybrany w sposób niezgodny z Konstytucją, czego efektem jest obalenie funkcjonującego dotąd in gremio i a prori domniemania niezawisłości i bezstronności sędziego (np. uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22), co musi skutkować dokonywaniem ocen w płaszczyźnie bezstronności i niezawisłości (niezależności) sędziego, który awans zawdzięcza wnioskowi organu, który nie jest już organem strzeżącym niezależności i niezawisłości sędziów.
W tym kontekście dostrzec trzeba, że potrzeba dokonywania oceny w omawianej płaszczyźnie wynika również z orzecznictwa organów międzynarodowych, zaś tzw. procedura testowa wypracowana przez ETPC w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, kolejno była stosowana w sprawach przeciwko Polsce (wyroki w sprawach: Reczkowicz, Dolińska-Ficek i Ozimek, czy Advance Pharma sp. z o.o.) z uwagi na okoliczność, że proces powoływania sędziów jest dotknięty wyżej wskazaną wadą ustrojową. W taki sam sposób kwestia testu niezależności i bezstronności ujmowana jest w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. np. wyroki SN: z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21 czy z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23).Analizowany tu problem niezależności i składów sądów z udziałem osób przedstawionych do powołania na stanowisko sędziego przez kwestionowaną Krajową Radę Sądownictwa ma charakter systemowy.
Zagadnienie to nabiera szczególnego wymiaru w odniesieniu do tych sędziów, którzy nie tylko uczestniczyli w wadliwej procedurze przed niekonstytucyjnym organem, jakim jest wspomniana Rada, ale ponadto przyjmowali stanowiska z rąk Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego i swoimi działaniami w pełnym zakresie popierali te wszelkie decyzje lub zmiany, które następnie były jednoznacznie uznawane przez trybunały międzynarodowe za naruszające gwarancje prawa do niezależnego sądu ustanowionego ustawą, zwłaszcza, gdy było to powiązane z nietypowo szybkim awansem do sądów wyższych szczebli lub na stanowiska funkcyjne.W świetle powyższych zapatrywań podkreślić trzeba, że każdemu przysługuje prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd, ustanowiony zgodnie z ustawą, a standard tej niezawisłości i bezstronności sądu, jako element prawa do sądu ustanowionego ustawą, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych, musi być rozumiany jako niezawisłość i bezstronność członków składu orzekającego.
Respektując zatem treść przywołanych orzeczeń dokonać należy oceny tych wszystkich okoliczności, które są istotne w kontekście tzw. testu niezależności i bezstronności sędziego. Istotą powyższego testu jest właśnie zapewnienie stronie prawa do rozpoznania jej sprawy przez sąd niezależny i bezstronny, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona – jak w rozpatrywanej sprawie – sygnalizuje zastrzeżenia w omawianym zakresie.Przebieg kariery zawodowej sędziego D. S. był już przedmiotem analizy dokonanej przez Sąd Najwyższy w sprawach o sygn. akt:
III KK 212/23 oraz III KK 501/23. Szczegółowej oceny realizacji standardu bezstronności i niezawisłości w odniesieniu do tego sędziego dokonał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt III KK 501/23. Ustalenia tam zawarte Sąd Najwyższy w składzie niniejszym przyjmuje za własne, co zwalnia go z obowiązku szczegółowej ich prezentacji. Zasadne jest wskazanie na najważniejsze ustalenia:1. w dniu 23 lutego 2021 r. ówczesna Prezes Sądu Okręgowego w Krakowie D. P. podjęła decyzję o powołaniu sędziego Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie D.
S. do pełnienia funkcji wizytatora do spraw karnych w tym Sądzie Okręgowym;
2. w dniu 2 marca 2021 r. ówczesna Prezes Sądu Okręgowego w Krakowie D. P. wystąpiła do Ministra Sprawiedliwości Z. Z. o delegowanie wymienionego sędziego do pełnienia obowiązków sędziego Sądu Okręgowego w Krakowie od dnia 28 marca 2021 r. do dnia 27 marca 2022 r. w efekcie czego Minister Sprawiedliwości Z. Z. delegował sędziego D. S. do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Okręgowym w Krakowie na okres od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 27 marca 2022 r.;3. sędzia Sądu Rejonowego D. S. jako sędzia delegowany do Sądu Okręgowego w Krakowie dokonał oceny kwalifikacji kandydatów na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Krakowie w odniesieniu do:
SSR dla Krakowa – Nowej Huty B. M., SSR w Bydgoszczy J. D., adw. A. P., SSR w Gryficach Ł. F., SSR w Jaworznie E. Ł., adw. O. M. oraz referendarza sądowego A. S. na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie;4. w 2021 r. sędzia D. S. zgłosił swoją kandydaturę na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Okręgowym w Krakowie;5. w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie określonym ustawą o KRS z 2017 r., sędzia D. S. – będąc jedynym kandydatem na wolne stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Krakowie (ogłoszone w M.
P. z 2021 r., poz. 27) – otrzymał poparcie Zespołu członków KRS (3 głosy „za”, przy braku głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”. Natomiast na posiedzeniu plenarnym Rada poparła jego kandydaturę 16 głosami „za”, nie oddając głosów „przeciw” ani „wstrzymujących się”;6. uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa Nr […] z dnia 14 lipca 2021 r. Rada przedstawiła Prezydentowi RP wniosek o powołanie sędziego D. S. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Krakowie, zaś postanowieniem z dnia 22 października 2021 r.
Prezydent RP powołał z dniem 20 października 2021 r. D. S. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Krakowie;7. Minister Sprawiedliwości powoływał sędziego D. S. na członka komisji konkursowych i egzaminacyjnych: na aplikację sędziowską i prokuratorską (2021 r.), do przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego (2022 r.), do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego (2022); do przeprowadzenia konkursu na aplikację uzupełniającą sędziowską (2022 r.);8. w latach 2022 – 2023 sędzia D. S. prowadził zajęcia dydaktyczne w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, w tym uzyskując zgodę B.
M. m.in. wówczas, gdy ten ostatni pełnił tę funkcję jako delegowany sędzia Sądu Rejonowego, jak i jako sędzia Sądu Okręgowego, dla którego zresztą sędzia D. S. sporządzał (jako wizytator, sędzia delegowany do Sądu Okręgowego w Krakowie) opinię kwalifikacyjną przy ubieganiu się przez B. M. o objęcie urzędu sędziego sądu okręgowego;9. już po upływie niewiele ponad roku od powołania na stanowisko sędziego sądu okręgowego, w dniu 3 kwietnia 2023 r., sędzia D. S. zgłosił swoją kandydaturę na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie; uzyskał jednak negatywną ocenę sędziego wizytatora w zakresie przydatności do orzekania w wydziale karnym sądu apelacyjnego ze względu na brak doświadczenia oraz przygotowania, skoro orzekał w sądzie okręgowym jedynie w połowie obciążenia sprawami i to przez krótki czas, a także negatywnie zweryfikowano wystawione przez sędziego D.
S. jako wizytatora opinie w procedurach awansowych;10. w 2022 r. sędzia D. S. podpisał listy poparcia dla kandydatów na członków Krajowej Rady Sądownictwa w osobach: D. P., P. S., I. , K. C., K. M.Mając na uwadze powyższe okoliczności podzielić należało stanowisko Sądu Najwyższego szczegółowo przedstawione w sprawie o sygn. akt III KK 501/23, że zintensyfikowanie kariery zawodowej sędziego D. S., które nastąpiło od roku 2021 r., wiąże się w sposób bezpośredni z jego akceptacją dla destrukcyjnych dla wymiaru sprawiedliwości działań prowadzonych już od roku 2017 z inicjatywy ówczesnego Ministra Sprawiedliwości Z.
Z. Przyjąć należało, że sędzia D. S. w pełni zaakceptował tzw. „reformy” systemu prawnego w Polsce, i to w sytuacji, gdy w tym przedmiocie negatywne stanowisko zajął nie tylko Sąd Najwyższy, lecz również organy międzynarodowe działające na mocy umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską. Zaakcentować trzeba w szczególności, że sędzia D. S. udzielił poparcia aż pięciu kandydatom na członków Krajowej Rady Sądownictwa w procedurze wszczętej obwieszczeniem Marszałka Sejmu RP z dnia 2 grudnia 2021 r.
Działo się to już w realiach prawnych, gdy wiadomo było, że działalność Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., narusza wiążące Polskę prawo międzynarodowe. Niekonstytucyjny sposób dokonanych zmian w tej Radzie wprowadzonych ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. był przy tym powszechnie krytykowany w środowisku sędziowskim, m.in. z uwagi na podporządkowanie Rady politykom. W obliczu ówczesnego bojkotu środowiska sędziowskiego co do zgłaszania się i popierania kandydatów do Rady, sędzia D.
S. poparł kandydaturę wskazanych sędziów. Taka postawa stanowi także wyraz poparcia niekonstytucyjnych zmian w sądownictwie powszechnym, a wskazany powyżej przebieg kariery zawodowej jest potwierdzeniem tej postawy i wykorzystania zmian w sądownictwie dla uzyskiwania funkcji i awansów zawodowych. Wszystkie wskazane okoliczności w ocenie Sądu Najwyższego rzutują negatywnie na ocenę postawy D. S. jako sędziego. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że skład Sądu Okręgowego w Krakowie z udziałem tego sędziego nie dawał gwarancji sądu niezależnego i bezstronnego, a więc realizującego standard określony w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1), jak i w KPP (art. 47), czy w EKPC (art. 6 ust. 1).Procedując ponownie, Sąd Okręgowy w Krakowie podejmie czynności pozwalające na uniknięcie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Sąd ten uwzględni nadto treść art. 538 k.p.k., w tym, że w razie uchylenia prawomocnego wyroku orzekającego karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, w wypadku ponownego orzeczenia kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, na poczet okresu próby zalicza się okres próby, który upłynął od uprawomocnienia się wyroku do daty jego uchylenia (§ 3).Z tych wszystkich względów orzeczono jak w wyroku. Andrzej Stępka Dariusz Świecki Małgorzata Wąsek-Wiaderek [J.I.][ms]