Supreme Court quashes cassation verdict for distinct gambling acts violating different legal opportunities.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the District Court's verdict regarding the defendant's gambling activities, ruling that the acts were legally distinct from prior convictions. The court found that the defendant created new conditions for gambling in a different location, rather than utilizing the same opportunity as in previous cases. Consequently, the case was remanded to the District Court for a new trial on these specific charges.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.; The court must quash a verdict if the lower court incorrectly attributed criminal acts to a defendant by failing to recognize that the acts were distinct due to different opportunities or circumstances, thereby violating the principle of individual criminal responsibility.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III KK 605/18 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)SSN Zbigniew PuszkarskiSSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)Protokolant Marta Brylińska w sprawie M. W. oskarżonego z art. 107 § 1 k.k.s,po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.w dniu 30 grudnia 2019 r.,kasacji wniesionych przez Prokuratora Rejonowego w E. oraz Naczelnika (…) Urzędu Celno - Skarbowego w O. , nie niekorzyść oskarżonegood wyroku Sądu Okręgowego w E.z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt VI Ka (…),uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w E. z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt VIII K (…), i umarzającego postępowanie, uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej M.
W. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w E. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. UZASADNIENIEM. W. został oskarżony o to, że „w okresie od 01 czerwca 2015 roku do 02 listopada 2015 roku w punkcie gier położonym przy ul. R. w E. będąc osobą odpowiedzialną jako prezes firmy H. Sp. z o. o. z/s w O. upoważniony do jej jednorazowego reprezentowania, urządzał gry na automatach w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz. U. z 2015r., poz. 612, z późn. zm.) w tym na automatach A., nr (…), A. nr (…) i M. o nr (…), wbrew przepisom art. 3, art. 4, art. 14 ust. 1, art. 23, art. 23a w/w ustawy tj. bez wymaganej koncesji oraz poza kasynem gry, tj. o przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 kks w zw. z art. 9 § 3 kks”.Sąd Rejonowy w E. wyrokiem z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt VIII K (…), uznał oskarżonego M.
W. za winnego czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia, z tym odmiennym ustaleniem, że w okresie od 1 czerwca 2015 r. do dnia 2 września 2015 r. urządzał gry wbrew przepisom art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, tj. bez wymaganej koncesji, a w okresie od 3 września 2015 r. do 2 listopada 2015 r. - wbrew przepisom art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 w/w ustawy o grach hazardowych, tj. bez wymaganej koncesji i poza kasynem gry, przy czym czyn ten zakwalifikował jako przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. i za ten czyn wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 150 złotych.Wyżej opisanym wyrokiem Sąd Rejonowy przypisał czyny z art. 107 § 1 k.k.s. również dwu innym oskarżonym.Wyrok Sądu I instancji został zaskarżony apelacją obrońcy wszystkich trzech oskarżonych, w której podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego w postaci „błędnego przypisania oskarżonym realizacji znamion art. 107 § 1 k.k.s., pomimo „bezskuteczności przepisu art. 14 ustawy o grach hazardowych” oraz „braku strony podmiotowej w postaci umyślności oraz oczywistej i usprawiedliwionej nieświadomości tak bezprawności, jak i karalności naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych”, jak również zarzut obrazy przepisów postępowania, mianowicie art. 7 k.p.k.
Wyrokiem z dnia 16 lutego 2018 r. Sąd Okręgowy w E. , sygn. akt VI Ka (…), po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonych, uznawszy zarzuty apelacyjne za bezzasadne, stwierdził z urzędu zaistnienie w sprawie bezwzględnej przyczyny uchylenia orzeczenia w postaci powagi rzeczy osądzonej i wobec tego uchylił wyrok Sądu Rejonowego w części dotyczącej oskarżonego M. W. i umorzył w tym zakresie postępowanie karne na podstawie art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. (pkt I.1 wyroku). Ponadto Sąd obciążył Skarb Państwa kosztami procesu w części umarzającej postępowanie (pkt III wyroku).
W pozostałym zakresie wyrok utrzymał w mocy, zasądzając od pozostałych oskarżonych koszty sądowe. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że zachowanie przypisane M. W. w rozpatrywanej sprawie stanowi element przestępstw skarbowych z art. 107 § 1 k.k.s., zakwalifikowanych jako przestępstwa ciągłe, za które został on już prawomocnie skazany wyrokami innych sądów. Sąd Okręgowy wskazał w szczególności na wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K (…), którym oskarżonemu przypisano czyn ciągły z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., popełniony w okresie od 19 sierpnia 2013 r. do dnia 4 listopada 2015 r.
Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasację na niekorzyść oskarżonego wniósł Prokurator Rejonowy w E., zarzucając mu:„1. Rażące naruszenie prawda procesowego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. polegające na błędnym przyjęciu, iż zaistniała ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej, gdyż oskarżony M. W. został wcześniej prawomocnie skazany za czyn, będący elementem czynu ciągłego przypisanego mu prawomocnymi wyrokami: Sądu Rejonowego w K. z dnia 03 kwietnia 2017 roku. sygn. akt II K (…), Sądu Rejonowego w O. z dnia 06 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K (…), Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 grudnia 2016 roku, sygn. akt II K (…) oraz Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 marca 2017 roku, sygn. akt II K (…), w sytuacji gdy oskarżony nie został prawomocnie skazany w warunkach określonych w art. 6 § 2 k.k.s. w związku z art. 107 § 1 k.k.s., z uwagi na przyjęcie tego samego zamiaru, lecz z uwagi na przyjęcie wykorzystania takiej samej sposobności, a tym samym nie było przeszkody prawnej do orzekania w przedmiocie odpowiedzialności karnej skarbowej oskarżonego, za czyn zarzucany mu w akcie oskarżenia;2.
Rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 6 § 2 k.k.s. w związku z art. 107 § 1 k.k.s., polegające na uznaniu, iż art. 6 § 2 k.k.s. obejmuje swą treścią normatywną i znajduje zastosowanie do przestępstw trwałych - wieloczynowych, do których należą czyny zabronione spenalizowane w art. 107 § 1 k.k.s.”Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w E. wobec M. W. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Wyrok Sądu Okręgowego w E. został zaskarżony także kasacją wywiedzioną przez Naczelnika (…) Urzędu Celno-Skarbowego w O., którzy zarzucił mu:„1. rażące naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w związku z art. 113 § 1 k.k.s. polegające na błędnym przyjęciu, iż zaistniała ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej, gdyż oskarżony M.
W. został wcześniej prawomocnie skazany za czyn, będący elementem czynu ciągłego przypisanego mu prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K (…), prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 grudnia 2017 r., sygn. akt II K (..), prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K (…), prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 marca 2017 r., sygn. akt II K (…), w sytuacji gdy oskarżony nie został prawomocnie skazany w warunkach określonych w art. 6 § 2 k.k.s. w związku z art. 107 § 1 k.k.s., a tym samym nie było prawnej przeszkody do orzekania w przedmiocie odpowiedzialności karnej skarbowej oskarżonego, za czyny zarzucane mu w akcie oskarżenia,2. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 6 § 2 k.k.s. w związku z art. 107 § 1 k.k.s. polegające na uznaniu, iż art. 6 § 2 k.k.s. obejmuje swą treścią normatywną i znajduje zastosowanie do przestępstw trwałych - wieloczynowych, do których należą czyny zabronione spenalizowane w art. 107 § 1 k.k.s.,3. rażące naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 632 pkt 2 i art. 634 k.p.k. w związku z art. 113 § 1 k.k.s. polegające na błędnym przyjęciu, iż zaistniała podstawa do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji w pkt V - odnośnie kosztów i opłat (kosztów procesu) dotyczących M.
W.; jak też obciążenia kosztami procesu odnośnie M. W. Skarbu Państwa w pkt III sentencji wyroku sądu odwoławczego, w sytuacji, gdy oskarżony M. W. nie został prawomocnie skazany w warunkach określonych w art. 6 § 2 k.k.s. w związku z art. 107 § 1 k.k.s., a tym samym nie było prawnej przeszkody do orzekania w przedmiocie odpowiedzialności karnej skarbowej oskarżonego, za czyny zarzucane mu w akcie oskarżenia i skutkiem czego nie było podstaw do umorzenia postępowania w oparciu o art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w związku z art. 113 § 1 k.k.s.”Skarżący wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1.1) oraz w pkt III w części dotyczącej obciążenia Skarbu Państwa kosztami procesu odnośnie M.
W. i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w E. w tym zakresie, do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.”Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacje oskarżycieli publicznych okazały się oczywiście zasadne. Wobec tego, uwzględniając obecne brzmienie art. 535 § 5 k.p.k., obowiązujące od dnia 5 października 2019 r. (art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2019 r., poz. 1694), możliwe było ich uwzględnienie na posiedzeniu bez udziału stron.
Ze względu na to, że w obu kasacjach sformułowano co do zasady zbieżne zarzuty i przeprowadzono podobną argumentację, w dalszej części uzasadnienia nastąpi łączne odniesienie się do obu nadzwyczajnych środków zaskarżenia.Oczywiście zasadny okazał się w szczególności zarzut naruszenia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. i art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s., polegający na błędnym przyjęciu, że w sprawie zaistniała ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej, co poskutkowało niezasadnym umorzeniem postępowania karnego wobec M.
W. na ww. podstawie. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w E. przyjął, że uprzednie skazanie oskarżonego prawomocnymi wyrokami: 1.Sądu Rejonowego w K. z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K (...), za czyn ciągły z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., popełniony w okresie od dnia 19 sierpnia 2013 r. do dnia 4 listopada 2015 r.;2.Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 grudnia 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn ciągły z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., popełniony w okresie od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 21 lipca 2015 r.;3.Sądu Rejonowego w O. z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn ciągły z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., popełniony w okresie od dnia 3 listopada 2015 r. do dnia 17 listopada 2015 r.;4.Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 marca 2017 r., sygn. akt II K (…), za czyn ciągły z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., popełniony w okresie od dnia 1 czerwca 2015 r., do dnia 2 września 2015 r.,spowodowało zaistnienie w niniejszej sprawie przeszkody procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej.
W ocenie Sądu Okręgowego wskazanie w opisach ww. czynów, jak i w opisie czynu w przedmiotowej sprawie, że oskarżony miał się ich dopuścić w ramach wykonywania funkcji prezesa spółek H. lub T. świadczy o tym, iż dokonując ich oskarżony wykorzystywał tę samą sposobność, wynikającą z prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu Odwoławczego nie ma znaczenia inne miejsce popełnienia tych czynów, jak również urządzanie ich na różnych automatach, bowiem oskarżony obejmował swoją świadomością i zamiarem urządzanie gier na automatach określonego typu w wielu miejscowościach.
Nie sposób więc przyjąć, że wystawiając automaty w różnych miejscach M. W. za każdym razem podejmował na nowo zamiar popełnienia czynu zabronionego. Podsumowując, Sąd Okręgowy uznał, że zachowanie przypisane M. W. w rozpatrywanej sprawie stanowi „element przestępstw skarbowych z art. 107 § 1 k.k.s., popełnionych czynami ciągłymi, za które został on już prawomocnie skazany.” Sąd Odwoławczy w szczególności powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w K., którym przypisano M. W. czyn ciągły w okresie od dnia 19 sierpnia 2013 r. do dnia 4 listopada 2015 r.
Czas popełnienia tego czynu w całości obejmował czas czynu zarzucanego oskarżonemu w rozpatrywanej sprawie. Sąd Najwyższy nie podziela poglądu co do tożsamości zachowania przypisanego M. W. przez Sąd Rejonowy w E. w niniejszej sprawie, z czynami za które został on skazany ww. wyrokami: Sądu Rejonowego w B., Sądu Rejonowego w B., Sądu Rejonowego w O., jak również Sądu Rejonowego w K.. Jedynie ostatnie z wymienionych orzeczeń, mianowicie wyrok Sądu Rejonowego w K., mógłby potencjalnie powodować stan rzeczy osądzonej, jako że czas czynu zarzucanego oskarżonemu w rozpatrywanej sprawie w całości mieścił się w czasokresie czynu ciągłego przypisanego oskarżonemu tym wyrokiem.
Taka sytuacja nie ma jednak miejsca, bowiem rację mają obaj oskarżyciele publiczni, że nie są to czyny tożsame w rozumieniu art. 6 § 2 k.k.s. Sąd Najwyższy w tym składzie podziela utrwalone już stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt V KK 415/18, że: „skoro urządzanie gry hazardowej w postaci gry na automatach (art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h.) wymaga uzyskania koncesji na kasyno gry (art. 6 ust. 1 u.g.h.), a koncesja taka udzielana jest w odniesieniu do jednego kasyna, prowadzonego w ściśle określonym (geograficznie) miejscu (art. 41 ust. 1, art. 42 pkt 3 i art. 35 pkt 5 u.g.h.), to zachowanie osoby, która nie posiadając koncesji na prowadzenie kasyna podejmuje działanie w postaci urządzania gry na automatach w różnych miejscach (miejscowościach, lokalach), stanowi każdorazowo - od strony prawnokarnej - inny czyn, podjęty z zamiarem naruszenia tych przepisów w każdym z tych miejsc.
Uprzednie prawomocne skazanie za przestępstwo z art. 107 § 1 k.k.s., popełnione w innym miejscu, w warunkach czynu ciągłego (art. 6 § 2 k.k.s.), w którym czas jego popełnienia obejmuje czasokres popełnienia czynu z art. 107 § 1 k.k.s., co do którego toczy się jeszcze postępowanie karnoskarbowe, nie stanowi w tym późniejszym procesie przeszkody procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, albowiem nie jest spełniony warunek tożsamości czynów.” Podobny pogląd zawarł Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z dnia: 15 listopada 2018 r., V KK 268/18, 4 kwietnia 2019 r., IV KK 359/18; 26 czerwca 2019 r., III KK 359/19; 15 października 2019 r., III KK 614/18.
Również w doktrynie słusznie przyjmuje się, że nie spełnia kryterium czynu ciągłego ujętego jako zachowanie w wykonaniu tego samego zamiaru wypadek, gdy poszczególne zachowania sprawcy nie zostały objęte tym samym zamiarem, lecz zostały zrealizowane z takim samym, podejmowanym w odniesieniu do każdego zachowania na nowo, zamiarem. Toteż nie spełnia tego kryterium ciągłości przypadek, w którym „sprawca podejmuje poszczególne zachowania z nowym, pojawiającym się przed rozpoczęciem kolejnych zachowań zamiarem. W takiej sytuacji sprawca działa co prawda z takim samym zamiarem, lecz w odniesieniu do każdego zachowania innym, co wyklucza spełnienie warunku tożsamości określonego w art. 6 § 2 k.k.s. (por.
P. Kardas, Komentarz do art. 6 Kodeksu karnego skarbowego, wersja elektroniczna, WKP 2017, stan prawny na dzień 1 kwietnia 2017 r., teza 34). W kontekście zaprezentowanego stanowiska trzeba zauważyć, że gry na automatach, których dotyczy zaskarżony kasacjami wyrok, według zarzutu sformułowanego w akcie oskarżenia miały być urządzane przez M. jako prezesa firmy H. Sp. z o. o. w O., w salonie gier położonym przy ul. R. w E. w okresie od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 2 września 2015 r. oraz w okresie od dnia 3 września 2015 r. do dnia 2 listopada 2015 r. (k. 727 – 729).Tymczasem wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 3 kwietnia 2017 r. (do którego m.in. odnosił się Sąd Okręgowy) przypisano M.
W. urządzanie gier hazardowych wbrew wymogom ustawy o grach hazardowych w K., w lokalu położonym przy ul. R. (czyn zarzucany w pkt III, przypisany w pkt I wyroku Sądu Rejonowego) oraz w miejscowości I. (czyn zarzucany w pkt IV, przypisany w pkt I wyroku Sądu Rejonowego, k. 889). Z kolei wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 grudnia 2016 r. przypisano oskarżonemu czyn z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. popełniony w następujących miejscowościach (w różnych okresach objętych czasokresem czynu ciągłego): D. (stacja paliw), D. (sklep), Z. (sklep), P. (lokal gastronomiczny) i G..
Wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 marca 2017 r. dotyczył natomiast czynu z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. popełnionego w okresie od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 2 września 2015 r. w dwóch różnych miejscowościach (B. i Ł.). Nie ma zatem wątpliwości, że miejsce popełnia czynu przypisanego oskarżonemu wyrokiem Sądu Rejonowego w E. oraz czynów ciągłych objętych ww. wyrokami innych sądów, nie były tożsame. Nie sposób też przyjąć, aby oskarżony podejmował wszystkie ww. zachowania z wykorzystaniem takiej samej sposobności.
Występujące pomiędzy nimi podobieństwo wynika wyłącznie z charakteru prowadzonej przez oskarżonego działalności gospodarczej, jednak ten element czynu nie może determinować tożsamości tych zachowań. Przyjęciu takiego stanowiska sprzeciwiają się ustalone w przedmiotowej sprawie fakty. Podkreślić należy, że M. W. w przypadku zachowania objętego aktem oskarżenia w rozpatrywanej sprawie wykreował nowe warunki do urządzania gier hazardowych wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych. Świadczy o tym chociażby fakt zawierania umów dzierżawy powierzchni, na której umieszczono automaty do gier (np. umowa z R.
H. – k. 128). Powtarzające się zachowania skarżącego naruszające prawo nie były zatem związane z tą samą okazją lub trwale ukształtowanymi warunkami umożliwiającymi podejmowanie przestępczych zachowań. Podjęcie zachowania przypisanego oskarżonemu przez sąd pierwszej instancji było zdeterminowane nową, pojawiającą się możliwością zainstalowania automatów do gier w nowym miejscu. Nie można zatem przyjąć by było to zachowanie realizowane w ramach tego samego zamiaru lub z wykorzystaniem takiej samej sposobności, jakie towarzyszyły podejmowaniu zachowań przypisanych oskarżonemu w uprzednio wydanych wyrokach skazujących, wymienionych w uzasadnieniu wyroku Sądu Odwoławczego.Zasadność podniesionych w obydwu kasacjach zarzutów naruszenia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. przesądziła o konieczności uchylenia wyroku Sądu Odwoławczego w części odnoszącej się do M.
W. i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Jednocześnie podnieść należy, że stosownie do brzmienia art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. odniesiono się tylko do wyżej opisanych zarzutów, ponieważ ich oczywista zasadność przesądza kierunek wydanego orzeczenia. Rozpoznanie zarzutu z pkt 3 kasacji Naczelnika (…) Urzędu Celno - Skarbowego w O. stało się bezprzedmiotowe. Zakwestionowane w kasacji rozstrzygnięcie o kosztach stanowi konsekwencję wadliwego zastosowania przez Sąd Okręgowy przepisu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s. Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.