Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KK 568/24 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on limitation period for damages from voided 1959 conviction, ruling claimant knowingly waived rights.

Numero d'incarto III KK 568/24
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the heirs of a deceased man regarding damages for a voided 1959 conviction. The lower courts held that the claim was time-barred because the deceased actively participated in his trial, utilized legal aid, and later pursued other benefits, indicating he knowingly waived his right to compensation. The court affirmed that the deceased had the autonomy to dispose of his potential claims and that his heirs cannot inherit a right he intentionally abandoned.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 115 § 1 k.c.; Art. 118 § 1 k.c.: A claimant who knowingly waives a right to compensation cannot have that right revived by heirs, as the deceased possessed full autonomy to dispose of their potential claims and future inheritance.

Parole chiave

Generato dall'IA
limitation period voided conviction heirs rights waiver of claim autonomy of deceased damages for imprisonment cassation appeal ritiro della querela penale

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 115 § 1 k.c.
Art. 118 § 1 k.c.
Art. 637a k.p.k.
535 § 3 k.p.k., na podstawie art. 637a w zw.
Art. 636 § 1 k.p.k.
z art. 636 § 1 i 2 k.p.k.
Art. 636 § 2 k.p.k.
z art. 636 § 1 i 2 k.p.k.
Art. 535 § 3 k.p.k.
III KK 568/24 POSTANOWIENIE Dnia 29 stycznia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 29 stycznia 2025 r.
art. 535 § 3 k.p.k
III KK 568/24 POSTANOWIENIE Dnia 29 stycznia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
art. 7 k.p.k
rażące naruszenie art. 7 k.p.k.
art. 5 k.c
obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: art. 5 k.c.
art. 433 § 2 k.p.k
art. 433 § 2 k.p.k., w zw.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

III KK 568/24 POSTANOWIENIE Dnia 29 stycznia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy z wniosku B.W., D.S., S.F. i K.F. o zasądzenie zadośćuczynienia i odszkodowania, z powodu kasacji wniesionych przez pełnomocnika wnioskodawców od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 maja 2024 r., sygn. akt II AKa 419/23, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III Ko 45/23, p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasacje jako oczywiście bezzasadne, 2. obciążyć wnioskodawców kosztami postępowania kasacyjnego w częściach na nich przypadających. [WB] UZASADNIENIESąd Wojewódzki w Łodzi, postanowieniem z dnia 15 kwietnia 1996 r., sygn. akt IV Ko 85/95Un, na wniosek F.F. uznał za nieważne wyrok łączny wydany przez Sąd Wojewódzki w Łodzi w dniu 5 maja 1959 r., sygn. akt IVK 109/59 oraz wyroki wchodzące w jego skład, którymi F.F. skazany został na karę łączną 15 lat pozbawienia wolności, odbywaną przez niego w trudnych warunkach do dnia 4 października 1967 r.

Jak wynika z akt sprawy Sądu Wojewódzkiego w Łodzi, sygn. akt IV Ko 85/95 Un, F.F. brał udział w posiedzeniu sądu, składał oświadczenia, wypowiadał się logicznie i zbornie, składał stosowne dokumenty, wskazywał na wysokość renty i kłopoty ze zdrowiem w zakresie oczu i prostaty i to z tego powodu został mu ustanowiony pełnomocnik z urzędu. Jednocześnie z tych samych akt wynika, że nie został on pouczony o przysługujących mu roszczeniach odszkodowawczych po ogłoszeniu postanowienia. F.F. nigdy nie wystąpił z roszczeniem o zasądzenie na jego rzecz odszkodowania lub zadośćuczynienia w związku z wydaniem i wykonaniem unieważnionego wyroku.

Zmarł w dniu […] kwietnia 2007 r., a jego żona, C.F. z domu O., w dniu […] grudnia 2018 r. Dnia 4 lutego 2021 r. zstępni, a zarazem spadkobiercy F.F.: B.W., D.S., S.F. i K.F. – wystąpili do Sądu Okręgowego w Kielcach z wnioskiem o zasądzenie na rzecz każdego z nich kwot po 53.959,50 zł (łącznie 215.838 zł), tytułem odszkodowania oraz kwoty po 1.250.000 zł (łącznie 5.000.000 zł) zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez ich ojca, F.F., w związku z pozbawieniem go wolności w okresie 2 lutego 1957 r. do 4 października 1967 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach, wyrokiem z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III Ko 45/23, oddalił ten wniosek uznając, że uwzględnieniu zarzutu przedawnienia roszczenia, podniesionego przez Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi, reprezentującego Skarb Państwa, nie sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. Pełnomocnik wnioskodawców wniósł apelację od tego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając:„1. samoistny błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że F.F. (a następnie jego żona) miał wiedzę o przysługującym mu roszczeniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie w związku z orzeczeniem wydanym w sprawie o sygn. akt IV Ko 85/95 Un przez Sąd Wojewódzki w Łodzi, podczas gdy F.F. (a następnie jego żona) nie posiadał żadnej wiedzy o uprawnieniach do żądania odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę aż do momentu śmierci,2. rażące naruszenie art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny:a) zeznań świadka B.W. skutkującej błędnym uznaniem, iż wolą C.F. - matki wnioskodawców, a żony F.F. - było uniemożliwienie wykorzystanie posiadanych dokumentów w celu złożenia wniosku o zadośćuczynienie i odszkodowanie, podczas gdy z zebranego sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby C.F. posiadała wiedzę zarówno w przedmiocie postępowania o sygn. akt IV Ko 85/95 Un toczącego się przed Sądem Wojewódzki w Łodzi, jak i uprawnień do żądania odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku z pozbawieniem wolności jej męża,b) zgromadzonych w sprawie dokumentów w postaci wniosku do Sądu Wojewódzkiego w Łodzi o stwierdzenie skazania w sprawie IV K 109/59 z przyczyn politycznych dla potrzeb kombatanckich oraz wniosku do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o przyznanie uprawnień kombatanckich skutkującej błędnym uznaniem, iż F.F. posiadał wiedzę o przysługującym mu roszczeniach o odszkodowanie i zadośćuczynienie, podczas gdy z owych dokumentów wynika tylko to, iż F.F. posiadał wiedzę o możliwości uzyskania uprawnień kombatanckich,3. obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: art. 5 k.c. w zw. z art. 6 i 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (zwanej dalej ustawą lutową) poprzez uwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczeń o zadośćuczynienie i odszkodowanie, podczas gdy uznanie zarzutu przedawnienia z uwagi na brak pouczenia F.F. w trybie art. 6 ustawy lutowej i wynikająca stąd niewiedza o przysługujących uprawnieniach, brak wiedzy wnioskodawców o wydanym orzeczeniu wobec ich ojca F.F., a także brak zwłoki wnioskodawców w zainicjowaniu niniejszej sprawy sądowej pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, zasadą słuszności, zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zaufania obywatela do Państwa.”Podnosząc powyższe, pełnomocnik wnioskodawców wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na ich rzecz żądanej kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji.Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 6 maja 2024 r., sygn. akt II AKa 419/23, utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji.

Pełnomocnik wnioskodawców wniósł kasację od wyroku Sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości i zarzucając „rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj. art. 433 § 2 k.p.k., w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., poprzez nierzetelne przeprowadzenie kontroli odwoławczej wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III Ko 45/23, polegające na nierozpoznaniu zarzutu dotyczącego obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 k.c. w zw. z art. 6 i 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w kontekście zasad współżycia społecznego, zasady słuszności, zasady sprawiedliwości społecznej oraz zaufania obywatela do Państwa.”Podnosząc powyższe, pełnomocnik wnioskodawców wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie wniosku o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa na rzecz skarżących, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu I instancji, a następnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania”.

W pisemnej odpowiedzi na kasację wniesioną przez pełnomocnika wnioskodawców prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście bezzasadna, wobec czego podlega rozpoznaniu i oddaleniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Zarzut podniesiony w kasacji, po konfrontacji z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku, należy ocenić jako niemający pokrycia w faktach. Wbrew twierdzeniu skarżącego całość wywodów Sądu ad quem poświęcona była kwestii podniesionej przede wszystkim właśnie w trzecim zarzucie apelacyjnym, tj. zasadności uwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczenia przez Sąd I instancji w świetle zasad współżycia społecznego.

Sąd II instancji zresztą wprost odnosi się do tego zarzutu na stronie 6 uzasadnienia. Nie polega zatem na prawdzie twierdzenie Autora kasacji, jakoby Sąd Apelacyjny w Krakowie przedmiotowego zarzutu nie rozpoznał. Tymczasem o obrazie przepisu art. 433 § 2 k.p.k. można mówić tylko wtedy, gdy sąd w ogóle nie rozważy wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym albo uczyni to w sposób pozorny, odbiegający od standardów rzetelności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2023 r., III KK 270/23). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.

Nadmienić przy tym warto, że Sąd Apelacyjny nie tylko rozpoznał zarzut naruszenia art. 5 k.c. w zw. z art. 6 i 8 ust. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w kontekście zasad współżycia społecznego, zasady słuszności, zasady sprawiedliwości społecznej oraz zaufania obywatela do Państwa, ale też uczynił to prawidłowo. Nie ulega wątpliwości, a nie podważa tego również skarżący, że doszło do przedawnienia przysługującego F.F. roszczenia odszkodowawczego w związku z tym, iż w okresie 10 lat od uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nieważność wyroku łącznego wydanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi w dniu 5 maja 1959 r., sygn. akt IVK 109/59, oraz wyroków wchodzących w jego skład, nie wystąpił on z wnioskiem o zasądzenie odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Termin ów upłynął bezskutecznie jeszcze przed śmiercią uprawnionego. Po 15 kwietnia 1996 r., a więc po wydaniu postanowienia stwierdzającego nieważność wyroków skazujących, F.F. podejmował racjonalne i świadome działania, takie jak wnioskowanie o stwierdzenie, że do skazania w sprawie IV K 109/59 Sądu Wojewódzkiego w Łodzi doszło z przyczyn politycznych, czy o przyznanie mu uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Można zatem zasadnie domniemywać, że brak inicjatywy z jego strony, by uzyskać świadczenie odszkodowawcze, był równie świadomą decyzją. Tym bardziej, iż sam poszkodowany dążył do unieważnienia wyroków wydanych w jego sprawie, brał czynny udział w postępowaniu, podczas którego korzystał ponadto z pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu i był obecny podczas ogłoszenia postanowienia. Argumentacja wnioskodawców, że F.F. nie wiedział o przysługującym mu roszczeniu nie znajduje oparcia w jakichkolwiek dowodach. Mimo braku informacji o pouczeniu F.F. przez Sąd o dalszych uprawnieniach wynikających z ustawy lutowej, co w swoim stanowisku eksponuje skarżący, jego aktywny udział w postępowaniu i późniejsze działania świadczą o dobrej orientacji co do przysługujących mu praw, zwłaszcza iż F.F. do końca życia cieszył się zdrowiem fizycznym i psychicznym, stosownie do wieku, na tyle, by samodzielnie decydować o swoich sprawach.

Fakt, iż uprawniony celowo nie dążył do uzyskania odszkodowania pośrednio potwierdza także postawa jego żony, która przed swoją śmiercią poleciła córce B. osobiście spalić całą dokumentację związaną z przeszłością męża. Skoro zaś brak dowodów wskazujących, by zamiarem F. F. było skorzystanie z przysługującego mu roszczenia odszkodowawczego, nie można zasadnie twierdzić, że względy słuszności sprzeciwiają się uwzględnieniu zarzutu przedawnienia roszczenia w postępowaniu zainicjowanym przez jego dzieci. W pierwszej kolejności odszkodowanie i zadośćuczynienie należały się bowiem właśnie temu, kto osobiście doświadczył szkody i krzywdy, aczkolwiek ze znanych tylko sobie powodów, zrezygnował z dochodzenia przysługujących mu roszczeń.

Słusznie Sąd odwoławczy podkreślił przy tej okazji, że do chwili śmierci spadkodawcy nikt, w tym spadkobiercy ustawowi, nie mają choćby ekspektatywy prawa do spadku, a tym bardziej do przedmiotów majątkowych, które mogłyby potencjalnie wejść w skład spadku (np. kwota ewentualnego odszkodowania). Spadkodawca ma bowiem prawo dysponowania składnikami swojego majątku (ich zużycia), uszczuplenia przyszłej masy spadkowej oraz podejmowania decyzji niekorzystnych z punktu widzenia interesów jego przyszłych spadkobierców. Z uwagi na oczywistą bezzasadność zarzutu kasacyjnego, wykazaną w powyższych rozważaniach, należało oddalić kasację pełnomocnika wnioskodawców na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k., na podstawie art. 637a w zw. z art. 636 § 1 i 2 k.p.k. orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. [WB]r.g.‎