Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III KK 562/23 Generato dall'IA

Supreme Court quashes criminal verdict for failure to rule on mandatory defense due to psychiatric opinion.

Numero d'incarto III KK 562/23
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's criminal verdict and remanded the case for retrial. The defendant was convicted of fraud, but the General Prosecutor appealed, arguing the court failed to issue a ruling on the mandatory nature of defense despite a psychiatric opinion. The court held that a judge's order removing a defense counsel does not constitute the specific ruling required by law unless it follows a proper evaluation of the psychiatric report. Consequently, the absence of such a ruling meant the defense remained mandatory, creating a fatal procedural flaw.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 79 § 4 k.p.k.; Art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.: A court ruling that defense counsel's participation is not mandatory must be based on a reasoned assessment of the psychiatric opinion; a judge's unilateral order to remove counsel without such assessment does not satisfy the statutory requirement, rendering the defense mandatory and the trial voidable.

Parole chiave

Generato dall'IA
mandatory defense psychiatric opinion procedural defect criminal appeal voidable trial defense counsel removal art 79 k.p.k. difetto di legittimazione del ministero pubblico

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 79 § 4 k.p.k.
Skarżący zarzucił w niej rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 79 § 4 k.p.k. oraz art.
art. 79 § 3 k.p.k.
oraz art. 79 § 3 k.p.k. w zw.
art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k.
Wobec braku wydania przez Sąd Rejonowy w Jaśle postanowienia stwierdzającego brak obligatoryjności obrony i jednoczesnego zaniechania wezwania na rozprawę obrońcy ustanowionego z urzędu doszło do rażącego naruszenia art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. oraz art.
art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
79 § 3 k.p.k., co skutkowało zaistnieniem bezwzględnego powodu odwoławczego wskazanego w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.Z lektury akt sprawy wynika, iż w związku z oświadczeniami E.
art. 46 § 1 k.k.
W pkt II wyroku, działając na podstawie art. 46 § 1 k.k., Sąd zobowiązał oskarżoną do zapłaty, na rzecz wymienionych w sentencji orzeczenia pokrzywdzonych, kwot stanowiących równowartość wyrządzonych im szkód.
art. 286 § 1 k.k.
(obecnie K.)‎skazanej za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw.
art. 12 k.k.
z art. 12 k.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art.
art. 521 § 1 k.p.k.
Wobec braku stosownych wniosków stron Sąd Rejonowy nie sporządził pisemnego uzasadnienia.Wymieniony wyrok został w całości zaskarżony kasacją Prokuratora Generalnego wniesioną na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. na korzyść skazanej.
art. 535 § 5 k.p.k.
12 k.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.‎w dniu 25 stycznia 2024 r.,‎kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego‎od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Jaśle‎z dnia 6 lutego 2019 r., sygn.
art. 286 § 1 k.k
(obecnie K.)‎skazanej za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
postanowienie z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I KZP 10/21
wyrok Sądu Najwyższy z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt II KK 59/22
wyrok Sądu Najwyższy z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt III KK 114/21
wyrok Sądu Najwyższy z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt III KK 334/21
wyrok Sądu Najwyższy z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III KK 643/19
wyrok Sądu Najwyższy z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt V KK 506/17
II KK 59/22
Supreme Court corrects a clerical error in its own ruling regarding the lower court's name.
III KK 114/21
Supreme Court quashes criminal verdict due to lack of mandatory defense counsel violating procedural rights.
III KK 334/21
Supreme Court quashes criminal verdict due to lack of defense counsel during initial trial proceedings.
III KK 643/19
Supreme Court quashes mandatory verdict due to mandatory defense lawyer absence violating procedural rules.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

III KK 562/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)‎SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)‎SSN Kazimierz KlugiewiczProtokolant Kamila Ożarowska w sprawie E. S. (obecnie K.)‎skazanej za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.‎w dniu 25 stycznia 2024 r.,‎kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego‎od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Jaśle‎z dnia 6 lutego 2019 r., sygn. akt II K 159/18, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania.[PGW]

UZASADNIENIE

E. S. została oskarżona o popełnienie łącznie XV czynów zabronionych, podjętych w celu osiągnięcia korzyści majątkowych, każdorazowo polegających na umieszczaniu na portalu [...].pl ogłoszeń dotyczących sprzedaży przedmiotów niebędących w posiadaniu wymienionej, gdzie osoby, które skorzystały z ofert i dokonały przelewu środków finansowych tytułem zakupu towaru, względnie tytułem zaliczki na poczet transakcji, zostały wprowadzone w błąd co do zamiaru wywiązania się przez oskarżoną z zawartych umów (k. 609-612).Sąd Rejonowy w Jaśle wyrokiem z dnia 6 lutego 2019 r., sygn. akt II K 159/18, uznał E. S. za winną popełnienia zarzucanych jej aktem oskarżenia XV czynów zabronionych, każdorazowo kwalifikowanych z art. 286 § 1 k.k., przy czym przyjął, że oskarżona w okresie od 4 sierpnia 2017 r. do 20 sierpnia 2017 r. działała w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, tj. czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. za co na podstawie art. 286 § 1 k.k. skazał ją na karę 2 lat pozbawienia wolności.

W pkt II wyroku, działając na podstawie art. 46 § 1 k.k., Sąd zobowiązał oskarżoną do zapłaty, na rzecz wymienionych w sentencji orzeczenia pokrzywdzonych, kwot stanowiących równowartość wyrządzonych im szkód. Sąd wydał również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sądowych i zwolnił oskarżoną z obowiązku ich ponoszenia (k. 629-633).Przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 14 lutego 2019 r. (k. 635). Wobec braku stosownych wniosków stron Sąd Rejonowy nie sporządził pisemnego uzasadnienia.Wymieniony wyrok został w całości zaskarżony kasacją Prokuratora Generalnego wniesioną na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. na korzyść skazanej.

Skarżący zarzucił w niej rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 79 § 4 k.p.k. oraz art. 79 § 3 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k., polegające na zaniechaniu wydania przez Sąd postanowienia stwierdzającego brak obligatoryjności obrony i na odstąpieniu od wezwania na termin rozprawy głównej obrońcy ustanowionego z urzędu - wyznaczonego w sytuacji powzięcia przez organ procesowy uzasadnionej wątpliwości co do zdolności rozpoznania przez oskarżoną znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w chwili popełnienia zarzuconych jej czynów oraz odnośnie do tego, czy stan jej zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny - pod nieobecność którego to obrońcy przeprowadzono czynności procesowe, co stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, określoną w dyspozycji art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

W związku z tym zarzutem Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k. To pozwoliło rozpoznać ją na posiedzeniu – bez udziału stron - w trybie w tym przepisie przewidzianym. Zaskarżony wyrok jest wadliwy, albowiem w postępowaniu sądu doszło do rażącego naruszenia prawa procesowego, opisanego w zarzucie niniejszej kasacji. Wobec braku wydania przez Sąd Rejonowy w Jaśle postanowienia stwierdzającego brak obligatoryjności obrony i jednoczesnego zaniechania wezwania na rozprawę obrońcy ustanowionego z urzędu doszło do rażącego naruszenia art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. oraz art. 79 § 3 k.p.k., co skutkowało zaistnieniem bezwzględnego powodu odwoławczego wskazanego w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.Z lektury akt sprawy wynika, iż w związku z oświadczeniami E. S., iż leczy się psychiatrycznie (k. 344-345, k. 494-495, k. 528-529), w toku postępowania przygotowawczego prokurator powziął uzasadnioną wątpliwość co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonej i zasięgnął opinii biegłych lekarzy psychiatrów (k. 533-540) oraz wystąpił do sądu o ustanowienie dla wymienionej obrońcy z urzędu (k. 531), który został wyznaczony na mocy zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w Jaśle (k. 532).E. S. została poddana badaniom psychiatrycznym.

W wydanej na tę okoliczność opinii biegli psychiatrzy nie stwierdzili podstaw do kwestionowania poczytalności wymienionej w rozumieniu art. 31 § 1 i 2 k.k., w odniesieniu do zarzucanych jej czynów. Biegli uznali również brak przeszkód do uczestniczenia w postępowaniu i prowadzenia przez E. S. obrony w sposób samodzielny i rozsądny (k. 541-544).Oskarżona została również poddana badaniu psychologicznemu, w wyniku którego biegły stwierdził m. in. że całość badań klinicznych wskazuje na możliwość występowania u E. S. zaburzeń osobowościowych z zaznaczającymi się wpływami zmian organicznych w ośrodkowym układzie nerwowym o charakterze czynnościowym (k. 545-548).Prokurator wystąpił z wnioskiem o cofnięcie obrońcy wyznaczonego z urzędu, przy czym nie odwołał się do treści opinii sądowo-psychiatrycznej.

Wskazał natomiast, powołując się na przepis art. 81 k.p.k., że oskarżona ustanowiła obrońcę z wyboru (k. 554), co jednak nie miało odzwierciedlenia w aktach sprawy, z lektury których wynika, że E. S. nie udzieliła w niniejszym postępowaniu żadnego pełnomocnictwa do reprezentacji.Prezes Sądu Rejonowego w Jaśle zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt II Kp 70/18, cofnął obrońcę wyznaczonego z urzędu dla E. S. ze wskazaniem, że ustały przyczyny dla których obrońca został ustanowiony, przy czym przedmiotowe zarządzenie nie zostało załączone do akt głównych postępowania (kopia zarządzenia z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt II Kp 70/18, stanowi załącznik do kasacji Prokuratora Generalnego).Akt oskarżenia przeciwko E. S. wpłynął do Sądu Rejonowego w Jaśle w dniu 23 kwietnia 2018 r.

W treści skargi nie wskazano, aby oskarżona była reprezentowana przez obrońcę (k. 609-612). Abstrahując od tego, iż przedmiotowe zarządzenie wydane w przedmiocie cofnięcia obrońcy ustanowionego z urzędu nie spełniało wymogu orzeczenia, o jakim stanowi art. 79 § 4 k.p.k., stwierdzić należy, iż nie dysponując nawet owym zarządzeniem, z którego wynikałoby, że obrońca wyznaczony z urzędu został zwolniony z pełnionych obowiązków i będąc jednocześnie w posiadaniu akt głównych sprawy, do których załączono zarówno opinię sądowo-psychiatryczną (k. 541-544), jak i zarządzenie o wyznaczeniu obrońcy (k. 532), Sąd Rejonowy zaniechał wezwania obrońcy na termin rozprawy głównej (k. 640), w konsekwencji czego wymieniony nie brał w niej udziału (k. 648. k. 687-688).Tym samym, zgodnie z jednolitym i kategorycznym w tym zakresie stanowiskiem Sądu Najwyższego uznać należy, iż w analizowanej sprawie doszło do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Nieobecność obrońcy obligatoryjnego (art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k.) na rozprawie w przypadku braku wydania przez sąd postanowienia stwierdzającego brak obligatoryjności obrony (art. 79 § 4 k.p.k.), stanowi bowiem uchybienie będące bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. także wówczas, gdy z opinii biegłych lekarzy psychiatrów wynika, iż poczytalność oskarżonego w czasie popełnienia czynu nie była wyłączona ani w znacznym stopniu ograniczona, a nadto, że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala mu na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny.Przepis art. 79 § 4 k.p.k. stanowi bowiem jednoznacznie, iż „sąd orzeka, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy".

To orzeczenie sądu poprzedza ocena wydanej wcześniej opinii biegłych lekarzy psychiatrów. Sąd zobowiązany jest orzec, że udział obrońcy w dalszym postępowaniu nie jest obowiązkowy tylko wówczas, gdy kumulatywnie spełnione zostaną następujące przesłanki: sąd uzna opinię sporządzoną przez biegłych psychiatrów za uzasadnioną, to jest za przekonującą i niebudzącą wątpliwości; czyn nie został popełniony w warunkach co najmniej znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem; stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na jego udział w prowadzonym postępowaniu oraz prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny.

O ustaniu obrony obligatoryjnej nie przesądza zatem autonomicznie treść opinii biegłych psychiatrów.Jeżeli sąd nie wydal tego rodzaju postanowienia, to, mimo że biegli psychiatrzy nie stwierdzili okoliczności, o których mowa w art. 79 § 4 k.p.k., obrona ma nadal charakter obligatoryjny. Stosownie zatem do treści art. 79 § 3 k.p.k. oskarżony, o którym mowa m.in. w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k., w toku rozprawy musi mieć obrońcę, a jego brak stanowi o zaistnieniu bezwzględnego powodu odwoławczego z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I KZP 10/21.

LEX nr 3343353; por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt II KK 59/22, LEX nr 3392030; z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt III KK 114/21, LEX nr 3215604; z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt III KK 334/21, LEX nr 3335489; z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III KK 643/19. LEX nr 3077174; z dnia 1 września 2020 r., sygn. akt IV KK 741/19, LEX nr 3208610; z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt III KK 662/18, LEX nr 2603301; z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt V KK 160/19, LEX nr 2675040; z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt IV KK 235/18, LEX nr 2687688; z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt V KK 450/17, LEX nr 2425909; z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt V KK 506/17, LEX nr 2591096).Zdaniem Sądu Najwyższego, nie można przyjąć, nawet posiłkując się regułą interpretacyjną z art. 118 § 1 k.p.k., że zarządzenie uprawnionego sędziego o cofnięciu ustanowionego obrońcy z urzędu stanowi postanowienie, o którym mowa w art. 79 § 4 k.p.k., gdy w realiach analizowanej sprawy przedmiotowe zarządzenie zostało wydane wyłącznie na wniosek prokuratora i nie było poprzedzone oceną opinii sądowo-psychiatrycznej dotyczącej oskarżonej, a Sąd meriti nie dysponował nawet owym zarządzeniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2018 r„ sygn. akt V KK 506/17, LEX nr 2591096).Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i skierował sprawę do ponownego rozpoznania.[PGW] [ał]