Supreme Court quashes appeal verdict for denying defense counsel, allowing retrial due to procedural violation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal verdict and remanded the case for a retrial because the appellate court failed to address the defendant's request for state-appointed counsel. The defendant argued that denying him a lawyer violated his right to a fair trial, especially given conflicting evidence regarding alcohol consumption levels. The court held that this procedural error could have significantly influenced the factual findings and thus the final judgment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 78 § 1 k.p.k.; Art. 81 § 1a k.p.k.; Art. 6 k.p.k.; Art. 6 ust. 3 lit. c KPPC: Denial of a defendant's request for state-appointed counsel, which may affect the outcome of the trial, constitutes a serious violation of the right to a fair trial and requires the case to be remanded for retrial.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III KK 448/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 czerwca 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)SSN Henryk Gradzik (sprawozdawca)SSN Przemysław KalinowskiProtokolant Jolanta Włostowska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Barbary Nowińskiejw sprawie M.P.skazanego z art. 178a § 4 k.k.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawiew dniu 27 czerwca 2018 r.,kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanegood wyroku Sądu Okręgowego w S.z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt II Ka […]/17,utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w M.z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II K […]/16, 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2. nakazuje zwrócić oskarżonemu M.P. opłatę od kasacji w kwocie 450 (czterysta pięćdziesiąt) zł. UZASADNIENIEWyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. II K […]/16, M.P. został skazany za to, że w dniu 9 maja 2016 r. w miejscowości D. jechał jako kierujący samochodem osobowym fiat palio weekend nr rej. […] w ruchu lądowym, będąc w stanie nietrzeźwości z wynikiem nie mniejszym niż 0,79 promila alkoholu etylowego w organizmie, będąc uprzednio prawomocnie skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn.
II K[…]/10 – tj. za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k. – na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności.Na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzeczono wobec oskarżonego środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, a na podstawie art. 43a § 2 k.k. zasądzono od niego świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 10 tys. zł.Oskarżony złożył apelację od tego wyroku. Kwestionował w niej ocenę dowodów i poczynione ustalenia faktyczne. Wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy po przydzieleniu mu obrońcy z urzędu w postępowaniu odwoławczym.Orzekający w drugiej instancji Sąd Okręgowy w S. na rozprawie odwoławczej w dniu 16 maja 2017 r. orzekł o nieuwzględnieniu wniosku oskarżonego o wyznaczenie obrońcy z urzędu, a wydanym w tym samym dniu wyrokiem, sygn.
II Ka […]/17, utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji.Obrońca M.P. wniosła kasację od prawomocnego wyroku. Podniosła w niej zarzut rażącego naruszenia prawa procesowego, tj. art. 81 § 1 k.p.k. w zw. z art. 78 § 1 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k., a także art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez nierozpoznanie merytorycznie przez sąd właściwy do rozpoznania sprawy wniosku skazanego o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu, złożonego przez skazanego w jego własnej apelacji od wyroku Sądu Rejonowego, w rezultacie czego skazany został pozbawiony możliwości obrony przez obrońcę ustanowionego z urzędu, mimo iż nie posiadał środków wystarczających do ustanowienia obrońcy z wyboru.
W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi.W odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy w M. domagał się jej oddalenia jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył:Zarzutowi kasacji nie można odmówić słuszności. Jak trafnie zauważa skarżący, oskarżony, który nie miał obrońcy z wyboru w postępowaniu przed Sądem Rejonowym, wystąpił we wniesionej osobiście apelacji o przydzielenie obrońcy z urzędu. Uzasadnił wniosek tym, że utrzymuje się z pracy dorywczej w charakterze murarza i ma na utrzymaniu dwie córki.
Informacje zawarte we wniosku miały potwierdzenie w aktach sprawy, a konkretnie w dwóch protokołach przesłuchania M.P. w charakterze podejrzanego (k. 27-28 i 60-63). Wynikało z nich nadto, że ma on wykształcenie podstawowe, nie posiada majątku i ma dwoje innych jeszcze małoletnich dzieci, a więc w sumie czworo w wieku 10,11,11 i 4 lata. Informacje te znajdowały potwierdzenie w arkuszu danych osobopoznawczych zebranych w trybie art. 213 k.p.k. (k. 64). Także na rozprawie przed Sądem Rejonowym oskarżony podał, że ma na utrzymaniu czworo dzieci, a miesięczny jego zarobek z prac dorywczych wynosi 1500 zł (k.102).Po przesłaniu akt do drugiej instancji Sąd Okręgowy jako odwoławczy nie rozpoznał wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu przed wyznaczeniem terminu rozprawy apelacyjnej.
Uczynił to dopiero na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. pod nieobecność oskarżonego prawidłowo zawiadomionego o terminie rozprawy. Sąd odwoławczy postanowił nie uwzględnić wniosku „z uwagi na to, iż oskarżony w żaden sposób nie uprawdopodobnił swojej sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby ustanowienie mu obrońcy z urzędu”. O treści postanowienia oskarżony nie został powiadomiony. Sąd Okręgowy w tym samym dniu, po wysłuchaniu prokuratora, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego wyroku.W świetle powyższych uwag nie może ulegać wątpliwości, że wniosek oskarżonego o wyznaczenie obrońcy z urzędu nie został rozpoznany w sposób przewidziany w procedurze karnej.
Prawem oskarżonego jest domaganie się ustanowienia obrońcy z urzędu w każdym stadium postępowania. Jeśli wniosek zamieszczony był w apelacji, to jego rozpoznanie należało do Sądu odwoławczego. Oczywiste jest, że powinnością Sądu Okręgowego było rozstrzygnięcie wniosku przed wyznaczeniem terminu rozprawy odwoławczej i dopiero po wyczerpaniu procedury z tym związanej można było przystąpić do rozpoznania apelacji.Sposób rozpoznania wniosku oskarżonego naruszał w istocie jego prawo do ubiegania się o pomoc prawną. Skoro bowiem Sąd odwoławczy uznał w postanowieniu o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu, że oskarżony nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny (art. 78 k.p.k.), to wydaje się, że takiej ocenie zaprzeczały informacje zamieszczone w protokołach jego przesłuchania i w arkuszu danych osobopoznawczych.
Jeśli Sąd rozpoznający wniosek uznał, że informacje zawarte w aktach nie są wystarczające lub są wątpliwe, to powinien był dążyć do ich weryfikacji, zobowiązując oskarżonego do złożenia stosownych dokumentów z wyznaczeniem mu odpowiedniego terminu do uzupełnienia wniosku. Należy zauważyć, że postanowienie Sądu Okręgowego, o którym mowa, było zaskarżalne. Zgodnie z art. 81 § 1a k.p.k. na postanowienie o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje oskarżonemu zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu. Nie rozpoznając wniosku przed wyznaczeniem terminu rozprawy apelacyjnej i nie doręczając postanowienia o oddaleniu wniosku z pouczeniem o sposobie zaskarżenia, Sąd Okręgowy uchybił wymienionemu przepisowi, pozbawiając oskarżonego możliwości złożenia środka odwoławczego.
Do rozpoznania apelacji Sąd ten przystąpił bez wyczerpania procedury związanej z rozpoznaniem wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu. W tym stanie rzeczy prawo oskarżonego do korzystania z obrońcy z urzędu zostało naruszone już przez sposób procedowania, który z założenia powinien był prowadzić do definitywnego ustalenia, czy zaistniały przesłanki uwzględnienia wniosku określone w art. 78 k.p.k. Podjęte rozstrzygnięcie negatywne nie znajdowało przekonującego wsparcia w informacjach o stanie rodzinnym i majątkowym oskarżonego zawartych w aktach sprawy, a przejście do rozpoznania apelacji bez wyczekania na ewentualne zaskarżenie uniemożliwiło mu dochodzenie tego uprawnienia w procedurze odwoławczej.
Mając to na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że doszło do rażącej obrazy art. 78 k.p.k. i art. 81 § 1a k.p.k., a w konsekwencji także art. 6 k.p.k. Są tym samym przesłanki do przyjęcia, że uchybienie wskazane w kasacji naruszało, przywołany w kasacji, standard rzetelnego procesu, w zakresie określonym w art. 6 ust. 3 lit. c Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (wyrok SN z 29 stycznia 2002 r., II KKN 386/99, Prok. I Pr. 2002 nr 10, wkł., S. 6).W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pozbawienie oskarżonego uzasadnionego prawa do pomocy obrońcy, także przez odmowę wyznaczenia go na podstawie art. 78 § 1 k.p.k., z zasady może mieć wpływ na treść wyroku (wyrok SN z 3 kwietnia 2003 r., III KKN 145/01, LEX nr 78404).
Dotyczy to zwłaszcza spraw, w których fakty istotne dla rozstrzygnięcia co do winy są ustalane w wyniku oceny sprzecznych ze sobą dowodów. Tak jest w sprawie niniejszej. Z dowodów osobowych (wyjaśnienia oskarżonego, zeznania świadków M.B., M.K. i E.W.) wyłaniały się sprzeczne wersje co do tego, czy oskarżony spożywał alkohol już po najechaniu samochodem w ogrodzenie, czy też zanim przystąpił do prowadzenia tego pojazdu, przy czym jeśli to drugie – to jakie było stężenie alkoholu w jego organizmie w czasie zdarzenia. Przyjmując wersję niekorzystną dla oskarżonego, Sąd meriti oparł się na opinii biegłego z zakresu badań toksykologicznych mgr P.P., bazującej na wyniku wielokrotnego badania stężenia alkoholu w organizmie oskarżonego po zatrzymaniu i na teoretycznych wyliczeniach retrospektywnych (k. 43-53).
Dowód ten Sąd Rejonowy ujawnił na rozprawie bez przesłuchania biegłego (k. 105v). W apelacji oskarżony kwestionował ustalenia faktyczne wynikające z opinii biegłego. Podnosił, że został pozbawiony możliwości zadania pytań biegłemu „względem wyliczeń zawartości alkoholu w organizmie w czasie kolizji”. W postępowaniu odwoławczym nie wezwano biegłego na rozprawę. Utrzymując w mocy zaskarżony apelacją wyrok Sąd Okręgowy stwierdził, że argumenty zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji „są bardziej przekonujące od tych podniesionych w apelacji”.Z wszystkich tych względów należało uznać, że naruszenie przez Sąd odwoławczy przepisów normujących procedurę ustalania przesłanek wyznaczenia obrońcy z urzędu, a w rezultacie odmowa uwzględnienia wniosku oskarżonego w tym zakresie, mogły uniemożliwić zapewnienie oskarżonemu efektywnej obrony w drugiej instancji.
Tym samym wykazane uchybienie mogło realnie wpłynąć na treść wyroku Sądu Okręgowego.Wobec stwierdzenia, że zaskarżony wyrok jest obarczony rażącą obrazą przepisów prawa procesowego wskazanych w kasacji, która mogła wywrzeć istotny wpływ na jego treść, Sąd Najwyższy orzekł o uchyleniu tego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.Przy ponownym rozpoznaniu apelacji w instancji odwoławczej Sąd Okręgowy powinien na wstępie rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu, jeśli oskarżony nie ustanowi obrońcy z wyboru.
W każdym zaś wypadku zarzuty podniesione w osobistej apelacji oskarżonego będą podlegały ponownemu rozpoznaniu.Orzeczenie o zwrocie oskarżonemu opłaty za kasację opiera się na art. 527 § 4 k.p.k. ał