Supreme Court excludes judge from case due to appointment by KRS violating judicial independence and impartiality rules.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted the defense's request to exclude Judge S.S. from the case, ruling that his appointment by the KRS violated judicial independence. The defense argued that judges appointed by the KRS, rather than the Constitutional Tribunal, compromise impartiality and create a conflict of interest regarding prior rulings. The court agreed, citing the incompatibility of such appointments with the requirements of the Code of Criminal Procedure and the Convention on Human Rights.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 42 § 1 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 KPPW; Judges appointed by the KRS instead of the Constitutional Tribunal violate the requirement of impartiality and judicial independence, necessitating their exclusion from proceedings to ensure public confidence in the administration of justice.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III KK 144/25 POSTANOWIENIE Dnia 9 stycznia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk w sprawie W.U. i J.U. skazanych z art. 286 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2026 r. wniosku obrońcy skazanych o wyłączenie sędziego S.S. od udziału w sprawie III KK 144/25, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art.42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, postanowił włączyć sędziego S.S. od udziału w sprawie Sądu Najwyższego o sygn. akt III KK 144/25. [WB]
UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 22 września 2025 r. sędziemu S.S. przydzielona została do rozpoznania sprawa o sygn. III KK 144/25 związana z kasacjami wniesionymi przez obrońcę skazanych W.U. i J.U. od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt III Ka 145/22.W dniu 30 grudnia 2025 r. obrońca skazanych złożył do Sądu Najwyższego wniosek o wyłączenie sędziego S.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. III KK 144/25, uzasadniając to okolicznością powołania wyżej wymienionego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3 – dalej w tekście ustawa o KRS z 2017 r.), a więc w procedurze zakwestionowanej w kasacji oraz w toku postępowania kasacyjnego w kontekście udziału w składach orzekających sądów pierwszej i drugiej instancji osób powołanych na urzędy sędziów sądów powszechnych.Odwołał się także do uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNK 2020 r., z. 2, poz. 7), zgodnie z którą nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r.Przypomniał, że wskazana w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. bezwzględna przyczyna odwoławcza związana z udziałem w składzie orzekającym Sądu Najwyższego osób powołanych na urzędy sędziów tego Sądu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą o KRS z 2017 r., była podstawą wznowienia z urzędu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2025 r., III KO 116/24) wcześniejszego postępowania kasacyjnego oraz uchyleniem zapadłego w składzie nienależycie obsadzonym (sędziowie M.M., M.B. i R.W.) wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2024 r., III KK 203/23 i przekazaniem do ponownego rozpoznania kasacji obojga skazanych Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej w postępowaniu kasacyjnym.Wskazał wreszcie, że orzekanie w tej sprawie przez sędziego S.S., powołanego w tożsamej procedurze co tworzący składy orzekające sądów pierwszej i drugiej instancji objęte postępowaniem kasacyjnym sędziowie Sądu Rejonowego w Rzeszowie X.Y. oraz Sądu Okręgowego w Rzeszowie X.Y.1, naruszałoby zasadę nemo iudex in causa sua, a także przywołał szereg orzeczeń Sądu Najwyższego wyłączających sędziego S.S. oraz innych sędziów Sądu Najwyższego od orzekania w sprawach kasacyjnych i wznowieniowych.Zwrócił także uwagę na brak skutków prawnych uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2024 r., III CPZ 44/23, z uwagi na jej wydanie przez sędziów powołanych na urzędy sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek obrońcy o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn.
III KK 144/25 sędziego S.S. jest w pełni zasadny.Należy w całej rozciągłości podzielić wszystkie wywody wnioskodawcy i przywołaną na ich poparcie argumentację, w których wskazuje na konsekwencje prawne orzekania w przedmiocie kasacji wniesionych na korzyść skazanych W.U. i J.U. przez sędziego Sądu Najwyższego powołanego na ten urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r.Przechodząc do merytorycznego rozpoznania samego wniosku, Sąd Najwyższy w tym składzie podtrzymuje pogląd o konieczności wyłączenia od rozpoznawania spraw zawisłych w Sądzie Najwyższym, osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą o KRS z 2017 r., z uwagi na to, że wydanie orzeczenia z udziałem takiej osoby skutkowałoby wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. [zob. pkt 1 uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego:
Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-2110-1/20 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7)].Co więcej, niewyłączenie wymienionych sędziów od udziału w rozpoznawaniu spraw kasacyjnych na gruncie regulacji traktatowych daje podstawę do rozważania takiej okoliczności jako naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC, na co wskazują liczne orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - ETPCz (zob. wyroki – z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce [skarga nr 43447/19], z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi nr 49868/19 i 57511/19], z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce [skarga nr 1469/20], z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce [skarga 43572/18] oraz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce [skarga nr 50849/21]) oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (zob. np. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21 i z dnia 4 września 2025 r., C-225/22), co w konsekwencji może spowodować odpowiedzialność finansową Rzeczypospolitej Polskiej w wypadku wniesienia i to z większym niż duże prawdopodobieństwem, skutecznej skargi opartej o zarzut naruszenia przepisów konwencyjnych.Rację ma też obrońca, że orzekanie w tej sprawie przez sędziego S.S., z uwagi na sygnalizowane w samej kasacji oraz w toku postępowania kasacyjnego uchybienia mające postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a związane z orzekaniem w sądach obu instancji sędziów powołanych na swoje urzędy w tożsamym co on trybie, tj. z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r., stanowiłoby jawne pogwałcenie zasady nemo iudex in causa sua.Co więcej, zdaniem tego składu orzekającego Sądu Najwyższego niewątpliwym jest, że wyznaczony do orzekania w niniejszej sprawie sędzia, a to z uwagi na wskazane wyżej zaszłości związane z jego statusem oraz sygnalizowanymi w postępowaniu kasacyjnym uchybieniami, powinien zostać wyłączony nie tylko na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., lecz wręcz ex lege w oparciu o przepis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.
Ratio legis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. jest czytelne i – w myśl zasady nemo iudex indoneus in propria causa – sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. Nie chodzi przy tym jedynie o te ewidentne przypadki, gdy sędzia jest stroną procesową, która ex definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu, ale o każdy przypadek, gdy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (zob. J. Kosonoga (w:) R. A. Stefański S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego.
Komentarz do art. 1 – 166, Warszawa 2017, tom I, s. 550). Trudno o bardziej jednoznaczny przykład tego rodzaju sytuacji niż ten, w którym sędzia Sądu Najwyższego powołany w niekonstytucyjnym trybie, ma rozstrzygać co do zarzutów kasacyjnych opartych o przepis art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. związanych z braniem udziału w składach sądów powszechnych osób powołanych na swoje urzędy z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa nie będącej organem tożsamym z tym, który przewidziany jest w art. 187 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
Można jedynie wyrazić zdziwienie, że sędzia S.S., legitymujący się długim stażem orzeczniczym w sądach powszechnych, tej oczywistości zdaje się nie dostrzegać nie składając oświadczenia o jakim mowa w art. 42 § 2 k.p.k., co bez wątpienia uprościłoby procedurę wyznaczenia składu Sądu Najwyższego spełniającego wymogi konstytucyjne i konwencyjne. W świetle powyższego można wręcz pokusić się o stwierdzenie, że niniejsza sprawa jest – zresztą nie po raz pierwszy – jaskrawym dowodem na instrumentalne traktowanie prawa przez sędziów powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w kształcie określonym przepisami ustawy o KRS z 2017 r.
Podsumowując, udział w rozpoznaniu kasacji obrońcy skazanych W.U. i J.U. sędziego S.S. może wywołać u stron postępowania ale też w odbiorze społecznym uzasadnione przekonanie o braku po stronie tak ukształtowanego sądu bezstronności, a tym samym również rzetelności ponownie przeprowadzonego postępowania kasacyjnego, z konsekwencjami w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej uzasadniającej wznowienie tego postępowania po raz kolejny z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.) oraz realnym ryzykiem poniesienia przez Skarb Państwa kosztów finansowych – w wypadku złożenia skargi do ETPCz.Zgodzić należy się na koniec z poglądem wnioskodawcy o braku możliwości przełamania – w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2025 r., III CZP 44/25, pomimo nadania jej rangi zasady prawnej, zasady wynikającej z uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, a to z uwagi na orzekanie w tej spawie przez sędziów powołanych na urzędy sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r., co skutkowało sprzecznością tego składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. Identyczną uwagę należy poczynić w odniesieniu do tzw. uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego:
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25, dotkniętej tożsamym uchybieniem. Te decyzje procesowe, podobnie jak wcześniejsze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20) oraz inne orzeczenia tego organu, a także zapadłe po podjęciu uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. – orzeczenia Sądu Najwyższego, w którego składach zasiadali sędziowie powołani w oparciu o przepisy ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte wadą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo z art. 379 pkt 4 k.p.c., czy wreszcie dokonywane sukcesywnie zmiany ustawy o Sądzie Najwyższym, miały i mają na celu wyłącznie zablokowanie orzecznictwa TSUE oraz ETPCz w zakresie dokonanych przez te organy międzynarodowe interpretacji wiążących Polskę norm traktatowych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 września 2023 r., III KZ 36/23 i z dnia 13 listopada 2025r., III KK 181/25).
Uwzględniając powyższe postanowiono jak na wstępie. Tomasz Artymiuk[WB][a.ł]